پاۆلودار اۋدانى كەمەڭگەر اۋىلىندا ورنالاسقان پاۆلودار اۋىل شارۋاشىلىعى تاجىريبەلىك ستانساسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى قولدانىسقا تۇقىمنىڭ جاڭا سۇرىپتارىن ەنگىزىپ, جەرگىلىكتى شارۋالاردىڭ مول ءونىم جيناۋىنا قولۇشىن سوزۋدا. جەرگىلىكتى سەلەكتسيونەرلەر ايماقتىڭ كليماتىنا ءتوزىمدى جاڭا استىق سۇرىپتارىن ۇسىنۋدا. تاجىريبەلىك ستانسانىڭ سەلەكتسيونەرى يرينا كۋزنەتسوۆانىڭ مالىمەتىنشە, ءبىر سۇرىپتى قولدانىسقا ەنگىزۋدىڭ وزىنە 15 جىلداي ۋاقىت قاجەت ەكەن.
– سوڭعى جىلدارى جازعى جۇمساق بيدايدىڭ «انەل-16» سۇرپىن, س ۇلىنىڭ «ەرتىس سامالى» سۇرپىن قولدانىسقا ەنگىزدىك. «پوبەدا» جشس-مەن بىرلەسىپ, ارپانىڭ «ورلوۆسكايا» سۇرپى پايدا بولدى. سونداي-اق «گاليتسكوە» جشس-مەن بايلانىس ورناتىپ, بيدايدىڭ «گاليچانكا» اتتى جاڭا سۇرپى تىركەلدى. شارۋاشىلىقتار استىق داقىلدارىنان كوبىنە «سەۆەريانكا», «كونديتەرسكايا ياروۆايا», «يۋبيلەينايا» سياقتى سۇرىپتاردى قولدانادى. سەبەبى ولار ايماعىمىزدىڭ اۋا رايىنا ءتوزىمدى بولىپ كەلەدى. بۇرىندارى «سەكە» تۇقىمى كوپ ەگىلەتىن. قازىر بۇل سۇرىپ قاراعاندىلىقتاردىڭ تاراپىنان مول سۇرانىسقا يە, – دەيدى ن.كۋزنەتسوۆا.
سوڭعى 2-3 جىلدا شارۋالاردىڭ ەگىس القابىندا سەلەكتسيادان وتكەن تۇقىمدار ەگىلىپ, تاجىريبە جۇرگىزىلۋدە. ەگەر استىقتىڭ ونىمدىلىگى شارۋالاردىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ جاتسا, تاجىريبەلىك ستانسادان تۇقىم ساتىپ الا الادى. ايتپاقشى, اتالعان سەرىكتەستىك – وبلىستا سۋپەرەليتالى تۇقىم شىعاراتىن جالعىز مەكەمە. كەيىن «گاليتسكوە», «اباي» سياقتى ەليتالى تۇقىم شارۋاشىلىقتارى ءارى قاراي كوبەيتىپ, وزگەلەرگە ۇسىنادى. تاجىريبەلىك ستانسانىڭ عىلىم جونىندەگى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى داۋلەن ۆاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى ەگىس القابىن جاپپاي رەسەيلىك تۇقىمدار جاۋلاپ العان. كەيىنگى جىلدارى شارۋالار جەرگىلىكتى عالىمداردىڭ كومەگىنە جۇگىنەتىن بولعان. دەسە دە, ءالى كۇنگە دەيىن رەسەيدىڭ تۇقىمدارىنا باسىمدىق بەرەتىندەر از ەمەس ەكەن.
– كورشى ەلدەن اكەلىنگەن تۇقىمدار ىلعالسۇيگىش, ياعني قۋاڭشىلىققا توزبەيدى. پاۆلودارلىق سۇرىپتاردىڭ تۇراقتى ءونىم بەرەتىنى الدەقاشان دالەلدەنگەن. جاسىراتىنى جوق, كەيبىر ۇساق شارۋاشىلىقتاردىڭ باسشىلارىنا ساپاسىنان گورى باعاسى ماڭىزدى بولىپ جاتادى. سوسىن ەلىمىزدە سۋپەرەليتالى تۇقىم قولدانعانىڭىز ءۇشىن سۋبسيديا بەرىلمەيدى. كەرىسىنشە, 1-ءىنشى رەپرودۋكتسيالى تۇقىمدارعا قاراستىرىلعان. سايكەسىنشە, ديقاندار دەمەۋقارجى الۋ ءۇشىن سۋپەر ەليتالى تۇقىمدى قاجەتىنە جاراتپايدى دا. بۇل ءونىم ساپاسىنىڭ تومەندەۋىنە الىپ كەلەتىنى ءسوزسىز, – دەيدى ول.
بۇگىندە ايماقتاعى ەگىس القابىنىڭ 50 پايىزىنا كورشى ەلدىڭ تۇقىمى سەبىلەدى ەكەن. اتاپ ايتساق, بيدايدىڭ «ساراتوۆسكايا – 29» جانە «ومسكايا – 18» سەكىلدى سۇرىپتارى 50 جىل بويى قولدانىستا. وتاندىق تۇقىمداردىڭ ساپاسى ەشكىمنەن كەم ەمەس. تەك شارۋالاردىڭ ويىندا سول باياعى «سوۆەتسكي», «رەسەيلىك» ونىمدەر جاقسى» دەگەن پىكىرلەر قالىپتاسىپ قالعان.
– سالىستىرمالى تۇردە مىسالعا الساق, پاۆلودارلىق بيدايدىڭ ءار گەكتارىنان 30-35 تسەنتنەر ءونىم الىنسا, رەسەيلىك تۇقىم 10-15 تسەنتنەر ءونىم بەرەدى. شارۋالار تۇقىمدى كوبىنە ومبى وڭىرىنەن اكەلەدى. تۇقىممەن بىرگە وسىمدىك اۋرۋلارى دا كەلۋى مۇمكىن. جالپى, پاۆلودار وبلىسىنىڭ ءار اۋدانىنداعى توپىراقتىڭ قۇنارلىلىعى ءبىر-بىرىنە ۇقسامايدى. بۇل رەتتە, اگروحيميالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ, شارۋالارعا قانداي تۇقىم ەگۋ كەرەكتىگى جونىندە ۇسىنىس بەرەمىز. كومەگىمىزگە كوبىنە شاعىن شارۋاشىلىقتار جۇگىنەدى. ءىرى شارۋا قوجالىقتارىندا تاجىريبەلى اگرونومدار بار. دەسە دە, ولارمەن دە قويان-قولتىق جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. اتاپ ايتساق, «پوبەدا», «گاليتسكوە» سياقتى سەرىكتەستىكتەر سەنىمدى سەرىگىمىزگە اينالىپ وتىر, – دەيدى داۋلەن ۆاليەۆ.
ءيا, سوڭعى جىلدارى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ارداگەرلەرى باستاپقى تۇقىم شارۋاشىلىعى جۇيەسى قازىرگى زامانعى اگروبيزنەس تالاپتارىنا سايكەس كەلمەيتىنىن ءجيى ايتادى. وتاندىق تۇقىم نارىعى باقىلاۋسىز, فەرمەرلەردىڭ كوپشىلىگى ستاندارتتارعا ساي ەمەس استىق سەبەدى. وسى فاكتورلاردىڭ بارلىعى ەگىن القاپتارىنىڭ ونىمدىلىگى مەن ءوندىرىستىڭ تومەندەۋىنە اكەلىپ سوعادى. تۇقىم شارۋاشىلىعىن باقىلاۋ جۇيەسىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋدى, رەەستردە تىركەۋدىڭ ءۇش جىلدىق تسيكلىن كۇتپەستەن داقىلداردىڭ پەرسپەكتيۆالى سۇرىپتارىن نارىققا شىعارۋعا رۇقسات بەرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى سالا ارداگەرلەرى. جاسىراتىنى جوق, قازىر كوبى قاي جەردە باعا ارزان, سوعان قاراي جۇگىرەدى. ساپاسىنىڭ تومەندىگىنە قاراپ جاتقان ەشكىم جوق. بۇل رەتتە, جەرگىلىكتى شارۋالار بارلىق تالاپقا ساي پاۆلودار اۋىل شارۋاشىلىعى تاجىريبەلىك ستانساسىنىڭ جوعارى ساپالى تۇقىمدارىن كادەگە جاراتسا ەكەن دەيمىز.
ەل نارىعىندا پاۆلودارلىق كارتوپقا سۇرانىس جوعارى ەكەنى بەلگىلى. بۇل رەتتە, تاجىريبەلىك ستانسانىڭ جاڭادان ىسكە قوسىلعان زەرتحاناسىندا كارتوپتىڭ بىرنەشە ءتۇرى سىنامادان وتۋدە. اتاپ ايتساق, «گۋلليۆەر», «ليۋباۆا», «بەللاروزا», «دارەنكا», «بيرگيت» تۇقىمدارى كوكتەمدە ەگىس الاڭىنا ەگىلەدى. ارتىقشىلىعى سول, ۆيرۋسى جوق تۇقىمدار نەبارى 2 ايدىڭ ىشىندە ءونىم بەرەدى. ادەتتە كوكتەمگى ەگىس كەزىندە شۇڭقىر قازىپ, تۇقىمدىق كارتوپتى سالاتىنىمىز بەلگىلى. ال ۆيرۋسسىز كارتوپتار ساباق ارقىلى كوبەيەتىن كورىنەدى. مۇنداي كارتوپتاردى رەسەي عالىمدارى ويلاپ تاپقان. پاۆلودارلىق سەلەكتسيونەرلەر ونى جەرگىلىكتى كليماتقا بەيىمدەپ, دامىتۋدا. ازىرگە جاڭاشىلدىقتى «تيمۋر», «ماياك», «ارنا» شارۋاشىلىقتارى قولدانىسقا ەنگىزۋدە. تۇقىمدى سەبەتىن ارنايى تەحنيكا بولماعاندىقتان با, كوبى ۆيرۋسسىز كارتوپتىڭ ماشاقاتىنان «قاشاتىنعا» ۇقسايدى.
مەملەكەت باسشىسى عىلىمسىز اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىن ەلەستەتۋ قيىن ەكەنىن ءجيى ايتادى. وسى رەتتە, جەرگىلىكتى عالىمدارعا زور قولداۋ كورسەتىلسە, تاجىريبەلىك ستانسانىڭ جۇمىسى جاندانا ءتۇسىپ, سايكەسىنشە, وڭىردەگى ەگىن شارۋاشىلىعىنىڭ ءورىسى كەڭەيمەك. بىلتىر وبلىستا سوڭعى 30 جىلدا تۇڭعىش رەت 1 ملن توننادان استام استىق جينالىپ, رەكوردتىق كورسەتكىش تىركەلگەنىن ەسكەرسەك, بۇعان پاۆلودار اۋىل شارۋاشىلىعى تاجىريبەلىك ستانساسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ دە قوسقان ۇلەسى زور ەكەنى ءسوزسىز.
پاۆلودار وبلىسى
