قالا تورىنەن ورىن تەپكەن ءۇش ەسكەرتكىش, اتاپ ايتساق, ىبىراي التىنسارين ەسكەرتكىشى مەن ەكى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرلارى ل.بەدا مەن ي.پاۆلوۆتىڭ قولا مۇسىندەرى رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە. مۇنىڭ سىرتىندا, قوستانايدا جەرگىلىكتى ماڭىزى بار 14 مونۋمەنتالدى ونەر نىسانى مەن 33 قۇرىلىس جانە ساۋلەت نىساندارى ورنالاسقان.
– بۇگىندە وبلىس ورتالىعىنداعى ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگى عيبادات ءۇيى, تۇرعىن ءۇي, وقۋ ورىندارى, اكىمشىلىك جانە ونەركاسىپ عيماراتتارى رەتىندە پايدالانىلىپ وتىر. بۇل نىسانداردىڭ قۇرىلىسىندا ءحىح عاسىردىڭ اياعى مەن حح عاسىردىڭ باسىنداعى ساۋلەت ونەرىندە ءىز قالدىرعان «سىبىرلىك كىرپىش» ۇلگىسى باسىم بولىپ كەلەدى. جەرگىلىكتى شەبەرلەر بۇل ۇلگىنىڭ قوستانايلىق نۇسقاسىن قالىپتاستىرعانى بايقالادى. كونە عيماراتتاردىڭ باستى ەرەكشەلىگى قابىرعا ەرنەۋلەرى اسقان شەبەرلىكپەن قىزىل كىرپىشتەن ورنەكتەلىپ ورىلگەن. مۇنداي ساۋلەت ونەرىنىڭ بۇگىنگە دەيىن مۇجىلمەي ساقتالعان ءبىر ۇلگىسى رەتىندە ءحىح عاسىردىڭ سوڭىنا تامان سالىنعان قازىرگى وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسى ورنالاسقان عيماراتتى ايتۋعا بولادى, – دەيدى تاريحي-مادەني مۇرالاردى زەرتتەۋ, قايتا جاڭعىرتۋ جانە قورعاۋ ورتالىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ۆيكتوريا ششەربين.
مامان ايتىپ وتىرعان عيمارات 1886 جىلى سالىنعان. 1896 جىلعا دەيىن رەسەيدىڭ ورال ايماعىنان كەلىپ قوستانايدا شاراپ ساتۋمەن اينالىسقان كوپەس ۆ.ا.پوكلەۆسكي-كوزەلدىڭ مەنشىگىندە بولىپتى. كەيىن مەملەكەتتىك شاراپ مونوپولياسى ەنگىزىلگەننەن كەيىن كوپەس عيماراتتى جەرتولەسىمەن قوسىپ قالا اكىمشىلىگىنە ساتادى. عيمارات سودان كەيىن ءبىراز جىل حالىق ءۇيى رەتىندە پايدالانىلعان. مۇندا ارەگىدىك تەاترلاندىرىلعان قويىلىمدار ساحنالانىپ تۇرىپتى. ءتىپتى قاراپايىم جۇمىسشىلارعا ارنالعان كىتاپحانا مەن وقۋ زالى جۇمىس ىستەپ تۇرعان دەسەدى. قوستاناي تاريحىندا ورنى ەرەكشە كونە عيماراتتا سوڭعى 22 جىلدان بەرى مادەنيەت باسقارماسى وتىر.
بۇگىندە قوستانايداعى تاريحي-ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرىنە جاتاتىن 13 كونە عيمارات – جەكەنىڭ مەنشىگىندە. زاڭ بويىنشا مەنشىك يەلەرى عيماراتتى وزدەرى قالاعان ماقساتتا ەركىن پايدالانا الادى, بىراق ءوز بەتىنشە بۇزىپ, جويىپ جىبەرە المايدى.
ۆ.ششەربيننىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي عيماراتتارعا جوندەۋ, وزگەرتۋ, قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن قولعا الماس بۇرىن مەنشىك يەلەرى ءبىزدىڭ ورتالىققا حابارلاسىپ, ارنايى رۇقسات الۋعا ءتيىس.
– «جارناما تۋرالى» زاڭعا سايكەس تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەر ساناتىنا جاتاتىن نىسانداردىڭ سىرتىنا جارناما ىلۋگە بولمايدى. سونداي-اق, «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكسىنىڭ 145-بابى بويىنشا تاريحي-مادەني مۇراعا جاتاتىن نىسانداردى قورعاۋ جانە پايدالانۋ ءتارتىبىن بۇزعان جەكە ازاماتتارعا 10, لاۋازىمدى ادامدار مەن شاعىن كاسىپكەرلەرگە 50, ورتا كاسىپكەرلەرگە 100, ءىرى بيزنەس وكىلدەرىنە 200 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە ايىپپۇل سالىنادى, – دەيدى تاريحي-مادەني مۇرالاردى زەرتتەۋ, قايتا جاڭعىرتۋ جانە قورعاۋ ورتالىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى.
بيىل مەملەكەت قامقورلىعىنداعى ەسكەرتكىش مۇسىندەر دە جوسپارلى جوندەۋدەن وتەدى. بۇل مىندەتتى «يزامەر گرۋپپ» سەرىكتەستىگى اتقارماق. اتالمىش فيرمانىڭ باسشىسى ەربول توقتاروۆ جوندەۋ جۇمىستارى كۇن جىلىنعان سوڭ باستالاتىنىن جانە جوندەۋ جۇرگىزىلەتىن مونۋمەنتتەردىڭ دەنى جەڭىس ساياباعىندا ورنالاسقانىن ايتتى.
– ءبىز بيىل مامىر ايىنداعى مەرەكەلەرگە دەيىن قالا اۋماعىندا ورنالاسقان 43 ەسكەرتكىشتى قالىپتى جوندەۋدەن وتكىزۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ەسكەرتكىش تۇعىرلارىنىڭ كەراميكالىق جانە ءمارمار پليتالارىن اۋىستىرامىز, اينالاسىنداعى قوقىستى شىعارىپ, ەسكەرتكىشتىڭ ءوزىن جۋىپ تازالايمىز. سونداي-اق سىزات تۇسكەن جەرلەرىن جاماپ, ارىپتەرىن تۇگەندەيمىز, – دەدى ە.توقتاروۆ.
قالا اكىمدىگى اتالعان سەرىكتەستىككە 892,2 مىڭ تەڭگە ءبولىپ وتىر. مەردىگەر بۇل قارجىنى جىل سوڭىنا دەيىن جاراتۋعا ءتيىس.
قوستاناي
