29 ناۋرىز, 2014

سەرىكتەستىكتىڭ سەرپىندى قادامى

571 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن
الەمدىك ەكونوميكالىق قاۋىم­­داستىقتا بىرلەسكەن كاسىپ­ورىنداردىڭ ماڭىزى زور. مىنە, وسىنداي ءوزارا ىقپالداستىق جاع­دايىندا جۇمىس جاساپ جاتقان «قازاقويل اقتوبە» جشس – اق­توبە وڭىرىنەن قارا التىن وندىرە­تىن ىرگەلى كاسىپورىنداردىڭ قاتا­رىنا جاتادى. ونىڭ قۇرىل­تاي­شىلارى سەرىكتەستىكتىڭ 50 پا­يىز اكتسياسى پاكەتىن ۇستايتىن «قازمۇنايگاز»ۇك» اق جانە 50 پايىز اكتسياسىنا يەلىك ەتەتىن «Caspian Investments Resources Ltd» كومپانياسى بولىپ تابىلادى. ال, «Caspian Investments Resources Ltd» كومپانياسىنا «لۋكويل وۆەرسيز» جانە «Sinopec» كومپانيالارى تەپە-تەڭ­دىك نەگىزدە قاتىسادى. سەرىك­تەستىك وبلىستىڭ مۇعالجار جانە بايعانين اۋداندارى اۋماعىن­داعى الىبەكمولا مەن قوجاساي مۇناي-گاز كوندەنساتتى كەن ورىن­دارىن يگەرىپ كەلەدى. بۇل كەن ورىن­دارى اقتوبە قالاسىنان 250-270 شا­قىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان. كاچالكي-2«قازاقويل اقتوبە» جشس الىبەكمولا مەن قوجاساي كەن ورىن­دارىندا كومىرسۋتەك شيكى­زاتىن وندىرۋمەن 1999 جىلدان باستاپ اينالىسادى. قۇرىلعان كۇننەن باستاپ كومپانيا ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. وسى كەن ورىندارىنان قارا التىننىڭ العاشقى ميلليون تونناسى 2004 جىلدىڭ شىلدە ايىندا ءوندىرىلدى. ال تۋرا توعىز جىل وتكەن سوڭ, 2013 جىلى الىبەكمولا مەن قوجاساي مۇناي-گاز كوندەنساتتى كەن ورىندارىن قارقىندى يگەرۋدىڭ ناتيجەسىندە كاسىپورىن مەرەيلى 10 ميلليون توننا مۇناي ءوندىرۋ مەجەسىنە قول جەتكىزدى. بۇل سەرىكتەستىك مۇناي ءون­دىرۋ سالاسىنداعى كوشباس­شى­لاردىڭ بىرىنەن سانالادى. سون­داي-اق, ول الەۋمەتتىك جانە كور­­پوراتيۆتىك جاۋاپكەرشىلىگى جو­عارى دەڭگەيدەگى كومپانيا رە­­تىن­دە دە تانىمال كاسىپورىن. مۇن­­داي جەتىستىكتەردىڭ نەگىزى – ول ادام فاك­تورى, اتاپ ايتقاندا, قىز­مەت­كەرلەردىڭ جوعارى بىلىكتى­لىگى, كا­سىپتىك شەبەرلىكتەرى, وزىق تەح­نو­لوگيالاردى يگەرۋگە دەگەن قۇل­شىنىسى ەكەنىن ايتۋ ورىندى بول­ماق. قازىر سەرىكتەستىكتە 606 ادام ەڭبەك ەتەدى. سوڭعى ەكى جىلدا گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ پايدالانۋعا بە­رىلۋىنە بايلانىستى جاڭادان 100-دەن استام جۇمىس ورنى اشىلدى. قۋاتى جىلىنا 420 ميلليون تەكشە مەتر گاز وڭدەيتىن كەشەن مۇنايعا ىلەسپە گازدى كادەگە جاراتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا ىسكە قوسىلدى. ول قو­جاساي كەن ورنىنداعى گاز دايىنداۋ جانە الىبەكمولا كەن ور­نىنداعى گازدى كەشەندى ءوڭ­دەۋ قوندىرعىلارى سياقتى ەكى نىساننان تۇرادى. گاز وڭدەۋ كەشەنىندە قۇرعاق تازارتىلعان گاز, تەحنيكالىق پروپان – بۋتان قوسپاسى, تۇيىرشىكتەلگەن تەحنيكالىق كۇكىرت وندىرىلەدى. زاۋىتتى ىسكە قوسۋ ناتيجەسىندە وندىرىلەتىن مۇنايعا ىلەسپە گازدى تولىق وڭدەۋ مەن كادەگە جاراتۋعا, زياندى شىعارىندىلاردى ازاي­تۋعا, ەكولوگيالىق جاعدايدى جاق­سارتۋعا جانە وبلىستىڭ وڭ­تۇس­تىگىندەگى ۇلكەن ايماقتى گاز­دان­دىرۋعا مۇمكىنشىلىك تۋدى. كاسىپورىندا حالىقارالىق ستاندارتتار تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەتىن ەڭبەك پەن قورشا­عان ورتانىڭ قاۋىپسىزدىگى باعدار­لا­ماسى ەنگىزىلىپ, جۇزەگە اسىرىلۋدا. «قازاقويل اقتوبە» جشس-ءنىڭ گاز وڭدەۋ كەشەنى نىساندارى بويىنشا مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ جۇمىسى اياسىندا جانە قوندىرعىلاردىڭ جوبالىق قۋاتتارعا شىعارىلۋىنا بايلانىستى 2014 جىلدىڭ باسىندا مۇناي جانە گاز ۆيتسە-ءمينيسترى م.مىرزاعاليەۆ گاز دايىنداۋ جانە وڭدەۋ نىساندارىندا بولىپ, كەشەننىڭ تەحنولوگيالىق جابدىقتارىمەن, ىلەسپە مۇناي گازىن كادەگە جاراتۋ پروتسەسىمەن تانىستى, «مۇنايشى» ۆاحتالىق كەنتىن كوردى. ول سەرىكتەستىكتىڭ سەرپىندى دامىپ كەلە جاتقانىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. «قازاقويل اقتوبە» جشس الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ايرىقشا كوڭىل بولەتىن كاسىپورىن بولىپ تابىلادى. كومپانيا دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, مادەنيەت مە­كە­مەلەرىنە تۇراقتى تۇردە دەمەۋ­شىلىك كومەك كورسەتىپ كەلەدى. سەرىكتەستىك جەتىم بالالاردى دا, دارىندى جاستاردى دا, تالانتتى سپورتشىلاردى دا, ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرلەرىن دە نازاردان تىس قالدىرمايدى. مىسالى, 2013 جىلى بالالاردى قورعاۋ كۇنى مۇنايشىلار العا بالالار ۇيىنە كىتاپتار, وتە قاجەتتى تۇرمىستىق جابدىقتى – تسەنتريفۋگانى, ال جاڭا جىل قارساڭىندا سىيلىقتار تارتۋ ەتتى. بايعانين اۋدانىنىڭ, مۇعالجار اۋدانى باتپاقكول سەلولىق وكرۋگىنىڭ, اقتوبە قالاسىنىڭ اكىمدىكتەرىنە جىل بويى بالالاردى قورعاۋ كۇنى, رەسپۋبليكالىق «مەكتەپكە جول» قايىرىمدىلىق اكتسياسى اياسىندا ۇلكەن كومەك كورسەتىلدى. بايعانين اۋدانىنىڭ بالالارىنا جاڭا جىل قارساڭىندا قىسقى كيىم, جاڭاجىلدىق سىيلىقتار تاپسىرىلدى. كومپانيا جىل سايىن اقتوبە وبلىسىنداعى قوعامدىق ۇيىمدار مەن قورلارعا قولۇشىن سوزىپ, قارجىلاي دەمەۋشىلىك جاساپ كەلەدى. ولاردىڭ اراسىندا اۋعان سوعىسى ينتەرناتسيوناليست-جاۋىن­­گەرلەرىنىڭ اقتوبە وبلىس­تىق قوعامدىق بىرلەستىگى, اقتوبە مۇگەدەكتەر قوعامى, قازاق زاعيپ­تار قوعامىنىڭ اقتوبە باستاۋىش ۇيىمى, مۇعالجار اۋدانىن قولداۋ جانە دامىتۋ قوعامدىق قورى, «قۇتقارۋشى اقتوبە» قوعامدىق قورى بار. ينتەگراتسيا يگىلىگىن كورۋدىڭ ءبىر مىسالى وسى. ال, سەرىكتەستىكتىڭ بۇل باعىتتاعى اتقارعان جۇمىستارى مۇنىمەن شەكتەلمەيدى. جەر- استى بايلىعىن يگەرۋگە ىركىلىسسىز كىرىسكەن كاسىپورىن وندىرىستىك قۋاتتارىن ارتتىرا وتىرىپ, وندىرىلەتىن ونىمدەردى مولايتۋعا باعىت ۇستاۋدا. سەرىكتەستىك قۇرىلتايشىلارى ءوزارا ىنتىماقتاسا جۇمىس ءىس­تەۋ­­دىڭ تىم ءتاۋىر تاجىريبەسىن قا­لىپتاستىرىپ وتىر. ولار ءوندى­رىس­كە وسى زامانعى وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزىپ, وندىرىلەتىن ءونىمنىڭ وتىمدىلىگىنە قول جەتكىزۋدە. سون­داي-اق, ءوڭىردىڭ ەكولوگيالىق جاع­دايىن جاقسارتۋعا دا باعىت ۇس­تاۋد­ا. وسىنداي وزدەرىنە دە, ءوڭىر حالقىنا دا پايدالى ىستەرىمەن ەل ەكونوميكاسىنىڭ سەرپىندى دامۋىنا وزىندىك ۇلەسىن قوسۋدا. بىرلەسكەن كاسىپورىننىڭ بەرەكەلى ىستەرى الدا دا جالعاسىن تاباتىنىنا سەنىم مول. ساتىبالدى ءساۋىرباي, «ەگەمەن قازاقستان». اقتوبە وبلىسى.
سوڭعى جاڭالىقتار