قاسىم-جومارت توقاەۆ ءسوز باسىندا بارشا قازاقستاندىقتاردى العىس ايتۋ كۇنىمەن قۇتتىقتادى.
– ءبىز وسىنداي ىنتىماقتىڭ ارقاسىندا قاڭتارداعى قيىن-قىستاۋ كۇندەردە مەملەكەتتىگىمىز بەن تۇتاستىعىمىزدى قورعاپ قالدىق. تاۋەلسىزدىگىمىزگە تونگەن قاتەردىڭ بەتىن قايتاردىق. سىن ساعاتتا بىرلىگىن ساقتاي بىلگەن بارشا وتانداستارىمىزعا زور ريزاشىلىق بىلدىرەمىن. ۇيىمدى جاڭعىرتۋ تۋرالى القالى جيىننىڭ ءدال بۇگىن ءوتۋىنىڭ سيمۆولدىق ءمانى بار. ءبىرىنشى ناۋرىز – پارتيانىڭ قۇرىلعان كۇنى. 23 جىل بۇرىن ەلىمىزدەگى ەڭ باستى ساياسي ۇيىمنىڭ نەگىزى قالاندى. پارتيا حالىقتى ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىردى. قوعامعا پايدالى كوپتەگەن باستاما كوتەرىپ, سايلاۋشىلاردىڭ قولداۋىنا يە بولدى, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى پارتيانىڭ كەلەشەگى جونىندە ايتا كەلىپ, ونىڭ بۇعان دەيىن اتقارعان جۇمىسىن ۇمىتۋعا بولمايتىنىنا, ءوز ىسىنە بەرىلگەن پارتيا بەلسەندىلەرىنىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنە قۇرمەتپەن قاراۋ كەرەك ەكەنىنە توقتالدى.
پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ «جاڭا قازاقستاندى» قۇرۋ جونىندەگى اۋقىمدى مىندەتتى ورىنداۋعا كىرىسكەنىن مالىمدەدى. الدىمىزدا مەملەكەتىمىزدىڭ بولاشاق تاعدىرىن شەشەتىن اسا ماڭىزدى جۇمىس تۇر. ونى ويداعىداي جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جاڭا ماقسات-مىندەتتەرىمىزدى ايقىنداپ الۋىمىز قاجەت. پارتيا بارلىق رەفورماعا ۇيىتقى بولۋعا ءتيىس.
– ول ءۇشىن وزگەرىستى الدىمەن وزىمىزدەن باستاۋىمىز كەرەك. سوندىقتان بۇگىنگى كۇن تارتىبىندەگى نەگىزگى ماسەلە – پارتيانى جاڭعىرتۋ. زامان, قوعام, ادام وزگەرىپ جاتقاندا, پارتيانىڭ وزگەرۋى – زاڭدىلىق. بۇل – ۋاقىت تالابى. وسىعان وراي جاڭا عانا ايتىلعانداي, ساياسي ۇيىمنىڭ اتاۋىن «امانات» دەپ وزگەرتۋ ۇسىنىلدى. جاسىراتىن ەشتەڭە جوق, مەن دە بۇل ماسەلەگە بايلانىستى پىكىرتالاسقا قاتىستىم. بىرنەشە ۇسىنىس بولدى, سونىڭ ىشىنەن «امانات» دەگەن اتاۋعا توقتادىق. بۇل – ەلىمىز ءۇشىن دە, ۇلتىمىز ءۇشىن دە ايرىقشا ءمانى بار كيەلى ۇعىم. ەگەمەندىگىمىز, ەلدىگىمىز بەن بىرلىگىمىز, كەڭ بايتاق جەرىمىز – بىزگە بابالاردان جەتكەن امانات. وسى قاستەرلى قۇندىلىقتارىمىزدى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, بولاشاققا ميراس ەتۋىمىز كەرەك. مەملەكەتتىلىك ءداستۇر جالعاستىعى, ۇرپاق ساباقتاستىعى دەگەنىمىز – مىنە وسى. حالقىمىز ەشقاشان اماناتقا قيانات جاساماعان. پارتيا بۇل قاعيداتتى بەرىك ۇستانادى. «امانات» اتا-بابالارىمىزدىڭ كەلەشەك ۇرپاققا قالدىرعان وسيەتى دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. امانات ءسوزىنىڭ – ماعىناسى تەرەڭ, حالقىمىزدىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىندە ەرەكشە ورىن الادى. ول بابالارىمىز وسيەت ەتكەن تاۋەلسىزدىكتىڭ ماڭگى ارمان-مۇراتى, قۋاتتى مەملەكەتتىلىكتىڭ جانە جالپىۇلتتىق تۇتاستىقتىڭ, كەڭ-بايتاق وتانىمىزدىڭ قۇندىلىعى رەتىندە سيپاتتالادى. ءبىز وسى باعا جەتپەس مۇرامىزدى ساقتاپ, نىعايتۋعا ءتيىسپىز. بۇل – ءبىزدىڭ اعا بۋىن مەن وسكەلەڭ ۇرپاق الدىنداعى قاستەرلى بورىشىمىز. سوندىقتان مەن پارتيامىزدى رەسمي تۇردە «امانات» دەپ اتاۋدى تولىق قولدايمىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت وتكەن ايدا جۇرگىزىلگەن اۋقىمدى اناليتيكالىق جۇمىستار پارتيا قىزمەتىنە ماڭىزدى وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەت ەكەنىن كورسەتتى دەپ اتاپ ءوتتى. جوعارىدا ايتىلعان ۇسىنىستاردى قولداي وتىرىپ, پارتيا توراعاسى بىرقاتار باسىم مىندەتتى ايقىنداپ بەردى. ونىڭ پىكىرىنشە, ەڭ الدىمەن, ورتالىققا تاۋەلدىلىكتى جويۋ جانە پارتيا اپپاراتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت.
– پارتيا اپپاراتىنىڭ جۇمىسىندا بيۋروكراتيانىڭ تەرىس سيپاتتارى انىق كورىندى. جەلىلىك كەستەلەر, ەسەپ بەرۋ جانە قاعاز جۇزىندەگى ءىس-شارالار سايلاۋشىلارمەن تىكەلەي جۇمىس ىستەۋدى ەكىنشى ورىنعا سىرعىتتى. جۇمىسقا قۇلشىنىپ تۇرعان ازاماتتار ءوز ورىندارىن دارىنسىز فۋنكتسيونەرلەرگە بەرۋگە ءماجبۇر بولدى. سوندىقتان ورتالىق اپپاراتتىڭ فيليالدارمەن جانە باستاۋىش پارتيالىق ۇيىمدارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل ادىستەرىن تولىعىمەن قايتا قاراۋ قاجەت. بيۋروكراتيا مەن قاعازباستىلىقتان ءۇزىلدى-كەسىلدى باس تارتۋ كەرەك. ايماقتىق فيليالدار مەن باستاۋىش ۇيىمدارى سايلاۋشىلارمەن وزدىگىنەن جۇمىس ىستەي الادى جانە جۇمىس ىستەۋگە مىندەتتى. ورتالىق اپپارات نۇسقاۋشىلىق جانە «قولمەن» باسقارۋ تاجىريبەسىنەن ارىلۋعا ءتيىس. ونىڭ مىندەتى – جالپى پارتيالىق باعىت بەرۋ, ادىستەمەلىك جانە يدەولوگيالىق قولداۋدى قامتاماسىز ەتۋ, كادرلاردى وقىتۋ, جۇيەلىك پروبلەمالاردى تالداۋ. پارتياعا, ەڭ الدىمەن, سەنىم مەن ىنتىماقتاستىققا نەگىزدەلگەن جاڭا ءوزارا قارىم-قاتىناس مادەنيەتى قاجەت, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ءماجىلىس پەن ماسليحاتتارداعى فراكتسيالاردىڭ قىزمەتىن جانداندىرۋ قاجەت. دەپۋتاتتىق فراكتسيالار ديالوگ الاڭدارىن ۇيىمداستىرۋ مىندەتىن وزدەرىنە الىپ, ولاردىڭ جۇمىس قورىتىندىسى بويىنشا ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزۋى كەرەك.
– الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن قالا الاڭدارىنداعى قوعامدىق تالقىلاۋلاردى پارلامەنت پەن ءماسليحاتتاردا وتكىزگەن ءجون. بۇل – اسا ماڭىزدى مىندەت. فراكتسيالار دەپۋتاتتىق ساۋالدارمەن شەكتەلىپ قالماي, پارلامەنتتىك جانە قوعامدىق تالقىلاۋلار مەن اشىق پىكىرسايىستارعا بارۋعا ءتيىس. كەرەك بولسا, ۇكىمەتتىڭ ناقتى مۇشەلەرى مەن اكىمدەرگە سەنىم ماسەلەسىن كوتەرۋ قاجەت. بارلىق دەڭگەيدەگى پارتيا دەپۋتاتتارىنىڭ رەيتينگى الدىن الا دايىندالعان ەسەپتەرگە ەمەس, ناقتى ىستەر مەن ازاماتتاردىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋگە نەگىزدەلۋى كەرەك, – دەدى پارتيا توراعاسى.
ق.توقاەۆ جاقىندا وڭىرلەرگە ساپاردان ورالعان ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ جۇمىسىنا دا توقتالدى.
– جاقىندا ءبىزدىڭ ءماجىلىس دەپۋتاتتارى وڭىرلەرگە ساپاردان ورالدى. مەن بۇل جۇمىستى باقىلاپ وتىردىم, ولاردىڭ قىزمەتىندە جاڭا ستيل, جاڭا مازمۇن پايدا بولا باستاعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. بۇل قازىردىڭ وزىندە كورىنەدى. رەسمي وتىرىستار از بولىپ, سايلاۋشىلارمەن كوبىرەك تىكەلەي بايلانىس ورناتىلدى. دەپۋتاتتار جەرگىلىكتى جەرلەردەگى ازاماتتاردىڭ ناقتى ماسەلەلەرىنە تەرەڭىرەك ۇڭىلە باستادى. مۇنداي ءتاسىلدى بارىنشا نىعايتىپ, دامىتۋ قاجەت, – دەدى پارتيا توراعاسى.
مەملەكەت باسشىسى ازاماتتاردىڭ مۇددەلەرىن ىلگەرىلەتۋدى جانە پارتيانىڭ اشىقتىعىن باستى ماسەلە رەتىندە ايقىندادى.
– پارتيا پوپۋليزمگە سالىنىپ, ورىندالمايتىن ۋادە بەرمەگەنى ءجون. سوندا پرەمەر-مينيستر مەن كابينەت مۇشەلەرىنەن قاجەتتى سانداردى تالاپ ەتۋگە دە جول بەرىلمەيدى. ەگەر وسىلاي جالعاسا بەرسە, كۇدىك كۇشەيىپ, ادامداردىڭ پارتياعا دەگەن سەنىمى جوعالادى. ال ونىڭ پارتياعا كەرى اسەرى تيەدى. بۇنداي كوزبوياۋشىلىقتىڭ سالدارى ادامداردىڭ الەۋمەتتىك كوڭىل كۇيىنە جانە ىشكى ساياسي تۇراقتىلىققا ىقپال ەتەدى. بۇعان, اسىرەسە, گەوساياسي تۇراقسىزدىق جاعدايىندا جول بەرۋگە بولمايدى. سايلاۋشىلارمەن كەرى بايلانىستى كۇشەيتكەن ءجون جانە وسى باعىتتا قوعامدىق قابىلداۋلاردىڭ الەۋەتىن بارىنشا پايدالانۋ قاجەت, – دەدى پرەزيدەنت.
پارتيا توراعاسى ەلىمىزدى ودان ءارى جاڭعىرتۋ ءۇشىن پارتيالاستارىنان تىڭ ۇسىنىستار كۇتەتىنىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان جالپىۇلتتىق وزەكتى ماسەلەلەر كۇن ءتارتىبىن ازىرلەۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتىنان تىڭ يدەيالار مەن ۇسىنىستار جيناۋ جونىندە رەسپۋبليكالىق اكتسيا ۇيىمداستىرعان ءجون. مەملەكەت باسشىسى پارتيالاستاردىڭ ىشىنەن سەنىمدى ادامداردى ىرىكتەپ, ولاردى ىلگەرىلەتۋ ءىسىن جالعاستىرعان دۇرىس دەپ سانايدى.
– اشىعىن ايتقاندا, قازىرگى كەزدە ساياسي مەنەدجەرلەردى دايارلاۋ ءىسى اقساپ تۇر. قازىرگى جاعدايدا ساياسي باسشىلار ءتۇرلى ماماندارمەن, جاستارمەن, جۋرناليستەرمەن, حالىقتىڭ بارلىق وكىلىمەن ءتىل تابىسا الۋى كەرەك. مۇنداي ادامدار ەل اراسىندا از ەمەس. الەۋمەتتىك ءليفتىنىڭ جوقتىعى – بىردەن-ءبىر كەدەرگى. جاس ءارى قابىلەتتى ماماندارعا مۇمكىندىك بەرمەيمىز. بۇل – ءبىزدىڭ باستى كەمشىلىگىمىز. پارتيا قۇرىلىمىندا ساياسي مەنەدجمەنت اكادەمياسى بار. وسى اكادەميانىڭ قىزمەتىن كۇشەيتۋ قاجەت, – دەدى پرەزيدەنت.
پرەزيدەنت وسى ايتىلعان مىندەتتەردى مەيلىنشە قىسقا مەرزىم ىشىندە ورىنداۋ قاجەت ەكەنىنە نازار اۋداردى. پارتيا توراعاسى ورتالىق اپپاراتقا جۇمىس توبىن قۇرىپ, پارتيانىڭ جاڭا تۇعىرناماسىن ازىرلەۋدى تاپسىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, Amanat – وزىق وي مەن ادىلدىكتىڭ, بىرلىك پەن العا ىلگەرىلەۋدىڭ پارتياسى, حالىقتىڭ پىكىرى مەن ەل مۇددەسىن ەسكەرەتىن ازاماتتارىمىزدىڭ يگىلىگى جولىندا قىزمەت ەتەتىن نەگىزگى ۇيىم. ۋكراينادا بولىپ جاتقان قازىرگى جاعدايدا وسى ايتىلعان بارلىق ماسەلەنىڭ ءمانى زور.
– ءبىزدىڭ ۇستانىمىمىز مەملەكەتىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن, ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيدى. ءبىز 2010 جىلى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ ءسامميتىن وتكىزگەن ەل رەتىندە ەۋرازيالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ تۇتاستىعى قاعيداتىنا بەيىلدىمىز. مەن بۇل تۋرالى 10 اقپاندا ماسكەۋگە جاساعان ساپارىمدا ايتتىم. ءبىز ەكى مەملەكەتتى كەلىسسوز ۇستەلىندە ورتاق ءتىل تابىسۋعا, ۋاعدالاستىق پەن كەلىسىمگە كەلۋگە شاقىرامىز. باسقا جول جوق. جاقسى جانجالدان جامان تاتۋلىق ارتىق. بەيبىتشىلىكسىز دامۋ بولمايدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پىكىرىنشە, قازاقستان, قاجەت بولسا, دەلدالدىق قىزمەتتەرمەن قوسا, بارلىق كومەك تۇرلەرىن كورسەتۋگە دايىن.
– مەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ بىرقاتار وتىرىسىن وتكىزدىم. سانكتسيالىق قارسىلىقتىڭ بۇرىن-سوڭدى بولماعان شيەلەنىسۋى جاعدايىندا ۇكىمەتكە ەلدىڭ تۇراقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە ناقتى مىندەتتەر جۇكتەدىم. ءبىزدىڭ ەكونوميكامىز داعدارىس جاعدايىندا ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن سانكتسيالىق سىن-قاتەرلەرگە قارسى تۇرۋعا دايىن بولۋى كەرەك. الداعى قيىندىقتار مەن سىناقتاردى ءبارىمىز بىرگە ەڭسەرەمىز دەپ ويلايمىن. ولاردىڭ كۇردەلىلىگىن باعالاماۋعا نەمەسە اسىرا كورسەتۋگە بولمايدى, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋعا ۋادە بەردى.
ونلاين فورماتتا وتكەن ءىس-شاراعا ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن 399 دەلەگات قاتىستى. Nur Otan پارتياسىنىڭ كەزەكتەن تىس سەزى بارىسىندا پارتيانىڭ ساياسي كەڭەسىنىڭ قۇرامى وزگەردى. سەزد دەلەگاتتارى پارتيا ساياسي كەڭەسىنىڭ قۇرامىنان وسپانبەك السەيىتوۆ پەن نۇرلان نىعماتۋليندى شىعارۋ جانە ولاردىڭ ورنىنا پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى مۇرات نۇرتىلەۋ, «استانا» مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى قامالجان نادىروۆ, حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ماكسيم ءروجيندى قابىلداۋ تۋرالى ۇسىنىستى ءبىراۋىزدان قولدادى.
پارتيانىڭ اتقارۋشى حاتشىسى اسحات ورالوۆ ءوز سوزىندە پارتيا جۇمىسىنا كەشەندى تالداۋ جاسالىپ, قوعامدىق پىكىر مەن ساراپشىلاردىڭ ۇستانىمى زەرتتەلىپ, ايماقتارداعى پارتيا مۇشەلەرىنىڭ ۇسىنىستارى جينالعانىن مالىمدەدى.
– حالىقتى تولعاندىراتىن وتكىر ماسەلەلەرگە, Nur Otan-عا قاتىستى قوعامدىق سىنعا جۇيەلى ساراپتاما جاسالدى. ادالدىق پەن ادىلدىك, ناتيجەلى جۇمىس پەن جاۋاپكەرشىلىك, جەدەلدىك پەن اشىقتىق – قازىرگى تاڭدا قوعامنىڭ پارتياعا جانە ونىڭ ءاربىر مۇشەسىنە قويىپ وتىرعان باستى تالابى. وسىعان وراي, پارتيانى مودەرنيزاتسيالاۋ باعدارلاماسىنىڭ جوسپارى دايىندالدى. بىرىنشىدەن, حالىقپەن كەرى بايلانىس جاساۋ قۇرالدارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت دەپ سانايمىز. ەڭ اۋەلى پارتيا جانىنداعى قوعامدىق كەڭەستەردىڭ قۇرىلىمىن قايتا جاساقتاۋ كەرەك. ساندىق ەمەس, ساپالىق كورسەتكىش ماڭىزدى. كەيبىر كەڭەستەردە سالالىق ماسەلەلەر بويىنشا كوتەرەتىن سۇراقتار تىم ۇقساس بولعاندىقتان ولاردى بىرىكتىرۋدى ۇسىنامىز. رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە – 9, ايماقتاردا – 8, اۋدانداردا 5 كەڭەستەن قالدىرعان ءجون. ەل اۋماعى بويىنشا كەڭەستەر سانى 700-گە قىسقارادى, – دەدى اتقارۋشى حاتشى.
بۇعان قوسا كەڭەستەردىڭ قۇرامى دا جاڭارتىلادى. بەلسەندىلىگى تومەن كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ ورنىنا ەلدىڭ ءسوزىن سويلەيتىن تۇلعالاردىڭ تارتىلاتىنى ايتىلدى.
– كەڭەستەر وتىرىستارىن بارىنشا اشىق, ونلاين فورماتتا وتكىزەمىز. وسىلايشا, بيلىك, پارتيا مەن ازاماتتىق قوعام اراسىنداعى جان-جاقتى ديالوگتىڭ جاڭا مادەنيەتىن قالىپتاستىرامىز. قوعامدىق قابىلداۋ بولمەلەرىنە سەرۆيستىك-باعدارلانعان ءتاسىل ەنگىزىلەتىن بولادى. ازاماتتار بەرگەن وتىنىشتەرىنىڭ ورىندالۋ بارىسىن ونلاين باقىلاي الادى. كەيىننەن پارتيالىق جۇيەگە ينتەگراتسيالانعان ازاماتتاردىڭ جاڭا مەديادا بىلدىرگەن شاعىمدارى مەن سۇراۋلارىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ جۇيەسى ازىرلەنەتىن بولادى. قوعامدىق قابىلداۋلاردىڭ شالعاي ەلدى مەكەندەرگە تۇراقتى بارۋ پراكتيكاسى ەنگىزىلەدى. بۇل جۇمىسقا پارتيالىق اكتيۆ – پارلامەنت جانە ءماسليحات دەپۋتاتتارى, ساياسي كەڭەس مۇشەلەرى, فيليالداردىڭ باسشىلارى تارتىلادى. بۇل حالىقتى بارىنشا بولىگىن قامتىپ, بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى ول.
اسحات ورالوۆ پارتيانى جاڭعىرتۋ جوسپارىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنا جەرگىلىكتى جەرلەردە پارتيا قۇرامىن نىعايتۋ ماسەلەسىن قوستى.
– باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارى – پارتيانىڭ نەگىزى. قازىر ولاردىڭ سانى 4,5 مىڭنان اسادى. ولاردى «وكرۋگتىك باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارىن» قۇرۋ ارقىلى نىعايتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بپۇ توراعالارىنىڭ بەلسەندىلىگىن, ۇتقىرلىعىن جانە جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ولاردى باعالاۋدى جانە رەيتينگىن ەنگىزۋ ۇسىنىلادى. باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارىنىڭ باستامالارىن قولداۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى جەرلەردە جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن پارتيالىق جارنالاردىڭ 20%-ىن قايتارۋ تاجىريبەسىن ەنگىزۋ, – دەدى پارتيانىڭ اتقارۋشى حاتشىسى.
سونداي-اق پارتيا جۇمىسىنىڭ بارىنشا اشىق بولۋى ءسوز بولدى.
– بۇگىنگى تاڭداعى قوعامنىڭ اسا وزەكتى سۇرانىستارىنىڭ ءبىرى – پارتيانىڭ اشىقتىعى جانە حالىققا جاقىن بولۋى. پيلوتتىق جوبا رەتىندە ماسليحاتتارداعى دەپۋتاتتاردىڭ رەيتينگ جۇيەسى تولىقتاي سىناقتان ءوتتى. ونىڭ ناتيجەسىن جۇرتشىلىققا جاريا ەتەمىز. سونىمەن قاتار پارتيانىڭ ءموبيلدى قوسىمشاسى ىسكە قوسىلادى. وندا ازاماتتار پارتيانىڭ جۇمىسى تۋرالى جەدەل اقپارات الىپ, قوعامدىق ماڭىزدى ماسەلەلەرگە بايلانىستى ءتۇرلى ساۋالناماعا قاتىسىپ, ءوتىنىش پەن ۇسىنىس, تىلەكتەرىن قالدىرا الادى, – دەدى ا.ورالوۆ.
پارتيانىڭ جاستار قاناتىنىڭ جۇمىسىن تولىقتاي قايتا جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزى تۋرالى ايتىلدى. پارتيانىڭ اتقارۋشى حاتشىسى Jas Otan قاتارىنا جاستار اراسىندا شىن بەدەلى بار ناعىز كوشباسشىلاردى تارتاتىنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق جاستارعا ارنالعان بىرقاتار جوبانى تانىستىردى.
– اۋىل جاستارىنا ارنالعان «ورلەۋ» اتتى جاڭا جوبانى ۇسىنامىز. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى جاستاردىڭ تۇلعالىق دامۋىنا, شىعارماشىلىق قابىلەتتەرىن شىڭداۋعا, ولاردى كاسىپ اشىپ, تابىستى بولۋعا ىنتالاندىراتىن كەشەندى ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلادى. ودان بولەك, جاس ۇرپاقتى وتانسۇيگىشتىككە باۋليتىن «قايسار» اتتى جاڭا اسكەري-پاتريوتتىق جوبا ىسكە قوسىلادى. ەل قورعايتىن, مەملەكەتىمىزگە قىزمەت ەتەتىن ەرجۇرەك ازاماتتاردى تاربيەلەۋگە باسىمدىق بەرىلەدى, – دەدى ا.ورالوۆ.
ول سونداي-اق شىعارماشىل جاس پارتيا مۇشەلەرىنە ارناپ جاڭا جوبا جۇزەگە اسىرىلاتىنىن ايتتى. جاستاردىڭ ماسەلەلەرىن, ونىڭ ىشىندە NEET ساناتىن تولعاندىرعان ماسەلەلەردى انىقتاۋ بويىنشا كەشەندى تالداۋدىڭ ءجۇرىپ جاتقانى بەلگىلى بولدى. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا Jas Otan فورۋمىندا قابىلداناتىن جاڭا جاستار باعدارلاماسى ازىرلەنەدى. ا.ورالوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ستراتەگيالىق تاسىلدەر پارتيانى ترانسفورماتسيالاۋ بويىنشا العا قويعان مىندەتتەردى ءىس جۇزىندە ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
سەزدە ءسوز العان ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ فراكتسيا دەپۋتاتتارى پارتيانىڭ وتكەن كەزەكتەن تىس سەزىندە ايتىلعان ناقتى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسىپ كەتكەنىن جەتكىزدى.
– 11 قاڭتاردا ءماجىلىستىڭ وتىرىسىندا, قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى, ءوزىڭىز اتاپ وتكەن ەل دامۋىنىڭ جاڭا كۇن ءتارتىبىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا فراكتسيا ءوز جۇمىسىن ۇكىمەتپەن ۇيلەستىرىپ اتقارا باستادى. پارلامەنت – ەلىمىزدىڭ پروبلەمالارى, وتانداستارىمىزدىڭ ءۇمىتى مەن تىلەگى ايتىلىپ, جاريالانۋعا ءتيىس ماڭىزدى قوعامدىق-ساياسي كەڭىستىك. ناق وسى جەردە ءادىل جانە سىندارلى پىكىرتالاستار مەن جارىسسوزدەر بولۋى كەرەك. وسىعان بايلانىستى جۇمىس توپتارىنىڭ قىزمەتى, ونىڭ ىشىندە زاڭ جوبالارىنىڭ ءوتۋ پروتسەسى قايتا قارالدى. اسا نازاردى قاجەت ەتەتىن زاڭ جوبالارى نەمەسە جەكەلەگەن نورمالار جۇرتشىلىقپەن وڭىرلەردە الدىن الا تالقىلاناتىن بولادى. مىسالى, جاقىن ارادا ءبىز تۇرعىن ءۇي ساياساتىن رەفورمالاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسىن قوعامدىق تالقىلاۋدى وتكىزەمىز, وندا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى قوزعالادى, – دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
ە.قوشانوۆ سونداي-اق ءماجىلىستىڭ اقپاراتتىق رەسۋرسىندا قارالاتىن ءاربىر زاڭ جوباسىنىڭ نورمالارى بويىنشا سىندارلى ۇسىنىستار جيناۋعا ارنالعان ارنايى جۇيە ىسكە قوسىلاتىنىن مالىمدەدى. نەعۇرلىم ۇتىمدى پىكىرلەر جۇمىس توپتارىنىڭ وتىرىستارىندا قارالىپ, تالقىلاناتىن بولادى جانە زاڭ جوباسىنا تۇزەتۋلەر تۇرىندە ەنگىزىلۋى مۇمكىن.
دەپۋتاتتاردىڭ ەرەكشە نازارىنداعى ەكىنشى ماسەلە پارتيانىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ەكەنى ايتىلدى.
– فراكتسيا باعدارلامانى ساپالى زاڭنامالىق تۇرعىدا سۇيەمەلدەۋگە جانە ونىڭ ورىندالۋ بارىسىن باقىلاۋعا جاۋاپتى. بۇگىنگى تاڭدا 2021 جىلعا قويىلعان مىندەتتەردىڭ 80%-ى ورىندالدى. 33 تارماق ورىندالمادى. مەملەكەتتىك ورگانداردان باعدارلامانى تۇزەتۋ بويىنشا قوسىمشا ۇسىنىستار ءتۇسىپ جاتىر. فراكتسيا سايلاۋ الدىندا حالىققا بەرىلگەن مىندەتتەمەلەر ورىندالۋعا ءتيىس دەپ ەسەپتەيدى. بۇل ماسەلە دەپۋتاتتاردىڭ ەرەكشە باقىلاۋىندا. باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ بارىسى تۋرالى اقپارات پارتيا توراعاسىنا ۇسىنىلاتىن بولادى. سوندىقتان قاجەت بولعان جاعدايدا بۇگىنگى قالىپتاسقان جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, جەكەلەگەن مىندەتتەمەلەر بويىنشا ناقتى وزگەرىستەر ەنگىزۋ ۇسىنىلادى, – دەدى ە.قوشانوۆ.
ءماجىلىس توراعاسى قازىر دەپۋتاتتاردىڭ حالىقپەن تىعىز بايلانىس ورناتۋى الدىڭعى ورىندا تۇرعانىن جانە فراكتسيا وڭىرلەردەگى جۇمىس فورماتىن قايتا قاراعانىن اتاپ ءوتتى.
– كۇنى كەشە ءبىز وڭىرلەرگە بارىپ كەلدىك. قوعامدىق پىكىر كوشباسشىلارىمەن, ساراپشىلارمەن, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان وسال توپتارىمەن, سونداي-اق كونسترۋكتيۆتى وپپوزيتسيا وكىلدەرىمەن كەزدەسۋلەر ءوتتى. كەزدەسۋ بارىسىندا الەۋمەتتىك قولداۋ, كەدەيشىلىكپەن كۇرەس, باعانىڭ ءوسۋى, جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى, سونداي-اق تۇرعىن ءۇي پروبلەمالارى ءجيى كوتەرىلدى. سۋمەن جابدىقتاۋ, مەليوراتسيا, ترانسشەكارالىق وزەندەر پروبلەمالارى دا تۇرعىنداردى الاڭداتىپ وتىر. بۇل ماسەلە بويىنشا ءساۋىر ايىندا پارلامەنتتىك تىڭداۋ وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى جولدار ماسەلەسى مەن اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى بىرقاتار وزەكتى پروبلەمالار كوپتەگەن وڭىردە ءالى دە شەشىمىن تاپقان جوق. مۇنداي مىسالداردى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى, – دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
دەپۋتاتتار وڭىرلەردى ارالاپ, قوعامدىق ورىنداردا, اۋلالاردا, بازارلاردا جاستارمەن, ونىڭ ىشىندە ماماندىقسىز, جۇمىسسىز جۇرگەن جاستارمەن ءارتۇرلى فورماتتاعى كەزدەسۋلەر وتكىزگەن. ە.قوشانوۆتىڭ ايتۋىنشا, دەپۋتاتتار مەملەكەت تاراپىنان ۇسىنىلىپ وتىرعان مۇمكىندىكتەر مەن باعدارلامالار تۋرالى جاستارعا ەگجەي-تەگجەيلى تۇسىندىرمە بەردى, ولاردىڭ دا پىكىرى نازارعا الىندى.
ءماجىلىس توراعاسى دەپۋتاتتاردىڭ قاڭتار وقيعاسى كەزىندە ۇستالعان ازاماتتارمەن جانە ولاردىڭ تۋعان-تۋىسقاندارىمەن, ادۆوكاتتارىمەن كەزدەسۋىنە توقتالدى.
– كەزدەسۋلەر بارىسىندا ولاردىڭ ارىز-شاعىمدارى تىڭدالىپ, قۇزىرلى ورگانداردىڭ نازارىنا جەتكىزىلدى. بۇل ماسەلە دەپۋتاتتاردىڭ باقىلاۋىندا بولادى. ولاردىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى حالىققا الدا بولاتىن ساپارلارى تۋرالى اقپارات بەرىپ وتىرۋى جۇمىستىڭ تيىمدىلىگىنە وڭ اسەر ەتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءبىز وڭىرلەردە جۇمىستى بارىنشا ءدال ۇيىمداستىرا الدىق جانە قوعامنىڭ سۇرانىسىنا جەدەل نازار اۋدارىپ, الدىن الا ارەكەت ەتتىك. ماقسات بىرەۋ – سايلاۋشىلارمىز كوتەرگەن ماسەلەلەردىڭ بىردە-ءبىرىن قاراۋسىز قالدىرماۋ. زاڭنامالىق رەتتەۋدى تالاپ ەتەتىن ماسەلەلەر دەپۋتاتتىق باستامالار رەتىندە قارالادى, – دەدى ە.قوشانوۆ.
الداعى ۋاقىتتا دەپۋتاتتاردىڭ جەكەلەگەن وڭىرلەردە شۇعىل ماسەلە تۋىنداعان جاعدايدا, ءمان-جايدى انىقتاۋ ءۇشىن جەدەل ىسساپارعا شىعۋدى پراكتيكاعا ەنگىزەتىنى باسا ايتىلدى.
ەلمەن بىرگە پارتيامىز دا جاڭعىرۋى قاجەت دەگەن ءماجىلىس توراعاسى ۇيىمنىڭ يدەولوگياسىن جاڭا مازمۇنمەن تولىقتىرىپ, ءتيىمدى جۇمىس تاسىلدەرىن ەنگىزۋ كەرەك ەكەنىن العا تارتتى.
– وسى ورايدا, پارتيامىزعا رەبرەندينگ جاساپ, اتاۋىن وزگەرتكەن ءجون دەپ سانايمىز. بۇل ماسەلە الدىن الا جان-جاقتى تالقىلاندى, بىرقاتار ۇسىنىس ايتىلدى. پىكىرلەسە كەلە پارتيامىز «امانات» دەگەن اتاۋعا لايىق دەگەن توقتامعا كەلدىك. بابالارىمىز بىزگە التايدان اتىراۋعا, ارقادان الاتاۋعا دەيىنگى ۇلان-عايىر جەردى قالدىردى. مىڭجىلدىقتاردىڭ ار جاعىنان باستاۋ الاتىن باي تاريحىمىزدى بۇگىنگە جەتكىزدى. سونداي-اق ەلدىك مۇراتىمىزدى, ۇلتتىق مۇرامىزدى, بىرلىكتىڭ, تاتۋلىقتىڭ داڭقتى ءداستۇرىن ۇرپاققا تابىستادى. وسى ەل مەن وسى جەردى بىزگە اتا-بابالارىمىز امانات ەتىپ تاپسىردى. ەندى ونى ءبىز كەلەر ۇرپاققا لايىقتى اماناتتاۋعا ءتيىسپىز. ءبىز ەل بىرلىگىن, حالىق تۇتاستىعىن, ۇلتتار تاتۋلىعىن, ەڭبەكقورلىقتى, بىلىكتىلىكتى بولاشاق زاماندارعا جاڭارتىپ, جاڭعىرتىپ جەتكىزۋگە مىندەتتىمىز. بۇل ىستە تىڭنان تۇلەگەن, سىنداردا شىڭدالعان پارتياعا جۇكتەلەر جاۋاپكەرشىلىك سالماعى ەرەسەن. ءبىز قاشاندا بابالار اماناتىنا ادال بولۋىمىز كەرەك. بۇل – ءبىزدىڭ پەرزەنتتىك پارىزىمىز. سوندىقتان ەلىمىزدەگى ەڭ باستى ساياسي ۇيىمنىڭ «امانات» دەپ اتالۋى ورىندى دەپ ويلايمىز. وسىعان وراي, بۇگىنگى سەزدە ماجىلىستەگى فراكتسيا دەپۋتاتتارى پارتيا اتاۋىن «امانات» دەپ وزگەرتۋدى ۇسىنىپ وتىر, – دەدى ە.قوشانوۆ.
دەلەگاتتار پارتيانىڭ مودەرنيزاتسياسى تۇرعىسىندا ايتىلعان بارلىق ۇسىنىستى, ونىڭ ىشىندە پارتيانىڭ مودەرنيزاتسيالاۋ باعدارلاماسى, جاڭا اتاۋى مەن بەلگىسى بويىنشا ۇسىنىستاردى داۋىسقا سالدى. وسىلايشا, سەزد بارىسىندا Nur Otan پارتياسىنىڭ اتاۋىن Amanat دەپ وزگەرتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ساياسات نۇربەك قوعامدا ايتىلىپ جۇرگەن ءتۇرلى پىكىرگە, ونىڭ ىشىندە پارتيانى تاراتۋ كەرەك دەگەن سوزدەرگە قاتىستى كوزقاراسىن ءبىلدىردى.
– ساياساتتانۋشى رەتىندە ايتارىم – مەملەكەت جۇيەسى, ساياسي جۇيەسىنىڭ نەگىزگى ەلەمەنتى, تۇتقاسى – ساياسي پارتيا. تاۋەلسىز ەلىمىزبەن بىرگە ءوسىپ, باستى قوعامدىق-ساياسي وقيعالاردىڭ بەل ورتاسىندا جۇرگەن پارتيامىزدىڭ وسى جىلدارى مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋعا سىڭىرگەن ەڭبەگىن جوققا شىعارۋ مۇمكىن ەمەس, قادىرلى اعايىن. مىنە, ارادا 23 جىل وتكەن سوڭ ءبىز ەلىمىز بەن پارتيامىزدىڭ تاريحىنداعى جاڭا كەزەڭگە اياق باسقالى تۇرمىز. بۇگىن بارشامىز كورشىلەس ەلدەر سەكىلدى ۇلكەن جولدىڭ قيىلىسىندا تۇرمىز – ءبىرتۇتاس ۇلت رەتىندە ء«بىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شىعارىپ», ءارى قارايعى دامۋ قۇقىعىمىزدى دالەلدەيتىن كەز كەلدى. جاعداي كۇن ساناپ وزگەرۋدە. Nur Otan پارتياسى قايتادان تۇلەپ, «جاڭا قازاقستان» ستراتەگيالىق مودەلىنە ءوز بولمىسىمەن, ءوز ىسىمەن ۇلگى بولۋعا ءتيىس. زامان وزگەردى, ەل وزگەردى, پارتيانىڭ دا تۇبەگەيلى وزگەرەتىن كەزى كەلدى, ءتىپتى اتاۋى, قۇرىلىمى, جۇمىس مودەلى دە وزگەرۋى كەرەك, – دەدى س.نۇربەك.
ءماجىلىس دەپۋتاتى وسىعان وراي بىرنەشە ۇسىنىسىن ورتاعا سالدى. ساياسات نۇربەكتىڭ ايتۋىنشا, قوعاممەن بايلانىستى, كوممۋنيكاتسيا جاساۋدى جەتىلدىرىپ, «تسيفرلى دەموكراتيانى» دامىتۋ ءۇشىن زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ بارلىق مۇمكىندىگىن پايدالانۋ كەرەك. ول سونداي-اق پارتيانىڭ قوعامدىق قابىلداۋلار, پارتيا مۇشەلەرى مەن باستاۋىش ۇيىمدارىنا كەلىپ تۇسكەن مالىمەت كەڭىنەن پايدالانىلمايتىنىنا توقتالدى.
– بۇل ءۇشىن پارتيا جۇمىسىنا Big Data تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ قاجەت, ول اقپاراتتىق قۇرالداردى بىرىڭعاي جۇيەگە بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل تەحنولوگيالار قوعام ءۇشىن ءدال قازىر وزەكتى پروبلەمالار تۋرالى ناقتى اقپارات الۋعا, ولاردى زەردەلەۋگە جانە وڭتايلى شەشىمدەر ۇسىنۋعا كومەكتەسەدى, – دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.
جاس دەپۋتاتتار كورپۋسىنىڭ مۇشەسى, بالقاش قالاسىنىڭ مەكتەپ مۇعالىمى كريستينا شافيكوۆا مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى تۋرالى زاڭداعى ولقىلىقتاردى سىنعا الدى.
– بۇگىنگى ۇسىنىلىپ جاتقان زاڭ جوباسى ناقتى ءىس-ارەكەتتى ەمەس, نيەتتى عانا كورسەتەدى. زاڭ بارشاعا تۇسىنىكتى, قاجەت بولۋى كەرەك, تالقىلاۋدان ءوتىپ, جاستاردىڭ وزىنەن قولداۋ تابۋعا ءتيىس. جاس ازاماتتاردىڭ جاس ولشەمىن 35-كە دەيىن ۇزارتۋدى ۇسىندىق. ءبىزدىڭ باستى نازارىمىز NEET ساناتىنداعى جاستاردا. الايدا زاڭ جوباسىندا ونىڭ انىقتاماسى عانا بەرىلگەن, ول جاستارمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرى جوق, – دەدى ك.شافيكوۆا.
پرايمەريزگە قاتىسىپ, جاستاردىڭ اتىنان قالالىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانعان ول ماسليحاتتاعى دەپۋتاتتىق قىزمەت قالا تۇرعىندارىنىڭ پروبلەمالارىن بيلىككە جەتكىزۋگە, اتاپ ايتقاندا جاستارعا كومەكتەسۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى.
