ەكونوميكا • 01 ناۋرىز، 2022

ءرۋبلدىڭ «سالقىنى» تەڭگەگە تيمەيدى

775 رەت كورسەتىلدى

رەسەيدەگى قارجى احۋالدىڭ ناشار بولارىن جەكسەنبىنىڭ كەشىندە، الەمنىڭ كوپتەگەن مەملەكەتى ولاردى وقشاۋلاي باستاعاننان-اق (ورتالىق بانك اكتيۆتەرىنىڭ بۇعاتتالۋى، ەۋرووداق سانكتسيا­لارى) بايقاعان ەدىك. ايتقانداي، جاڭا اپتا رۋبل ءۇشىن اسا اۋىر سوققى بولدى. رەسەي ۆاليۋتاسى تاريحىندا بولماعان قۇلدىراۋعا ۇشىراپ، 1 دوللار 100 رۋبلدەن اسىپ كەتتى.

 

ىلە رەسەي ورتالىق بانكى بازالىق ستاۆكانى 9،5-تەن 20 پايىزعا ءبىر-اق كوتەردى. وماقاسا قۇلاعان ورىس اقشاسىمەن قازاق تەڭگەسى دە قايراڭعا باتار ما ەكەن دەگەن كۇمان تۋعانى راس. بىراق تەڭگەنىڭ كۇيى جەل قۋعان قاڭباقتاي بولا قويعان جوق. ازىرگە 1 دوللارىڭىز 485-500 تەڭگە ارالىعىندا قۇبىلىپ تۇر.

رەسەيدىڭ ۋكرايناعا باسىپ كىرۋىنەن تۋىنداعان گەوساياسي قى­سىمنىڭ ۆاليۋتا نارىعىنا اۋىرتپالىعى تۇسپەس ءۇشىن دۇي­سەنبىدە KASE (قازاقستان قور بير­جاسى) ۆاليۋتالىق ساۋدانى فرانك­فۋرت اۋكتسيونى نەگىزىندە جۇر­گىزدى. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا دوللار-تەڭگە جۇبىنىڭ كۋرسى 495 دەڭگەيىندە تۇراق-
تادى.

كەيىن ۇلتتىق بانك رەسەيگە سالىنعان سانكتسيالاردىڭ جاعىم­سىز اسەرى تەڭگەگە تيمەس ءۇشىن ۆا­ليۋ­تا­لىق ينتەرۆەنتسيا جۇرگىزۋدى ءجون دەپ شەشتى، ناتيجەسىندە 98،1 ملن دوللار ساتىلىمعا شىعا­رىل­دى.

رۋبل السىرەسە، تەڭگەنىڭ دە ەڭسەسى تۇسەرى بەلگىلى. وعان سەبەپ مول. رەسەي – ءبىزدىڭ نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەسىمىز، ەل يمپورتىنىڭ 42 پايىزى وسى ەلدىڭ ەنشىسىندە. ۇلتتىق بانك توراعاسى عالىمجان ءپىرماتوۆ ءرۋبلدىڭ ايتارلىقتاي قۇنسىزدانۋى قازاقستاننىڭ قارجى نارىعىنا جاسالاتىن قىسىمدى وسىرە تۇسەرىن جاسىرمايدى.

ونىڭ ايتۋىنشا، ۇب-نىڭ شۇعىل تۇردە با­زالىق مول­شەر­لە­مە­نى 13،5 پا­يىز­عا كوتەرۋى – ۇلتتىق ۆا­ليۋتا مەن ينفلياتسيا دەڭگەيىنە جا­سالاتىن قىسىمدى تومەندەتۋگە، سونداي-اق تەڭگەدەگى اكتيۆتەردىڭ ساق­تالۋىنا باعىتتالعان.

– ۇكىمەتپەن بىرگە بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جوسپارىن ىسكە اسىرۋ تەز ارادا باستالىپ كەتتى. بيۋد­جەت قاراجاتى ەسەبىنەن جەكە تۇلعا­لار­دىڭ تەڭگەدەگى دەپوزيتتەرى بويىنشا وتەماقى (سىيلىقاقى) ەسەپتەۋدى كوزدەيتىن تەڭگەدەگى سالىمداردى قورعاۋ باعدارلاماسى جاريالان­دى. بازالىق ستاۆكا وسكەننەن كە­يىن حالىقتىڭ تەڭگەدەگى سالىمدا­رى بويىنشا قازاقستاننىڭ دە­پو­زيتتەرگە كەپىلدىك بەرۋ قورى ۇسى­­نىس جاساعان شەكتى ستاۆكالار دا ءوستى. قارجىلىق تۇراقتىلىق تاۋە­كەلدەرىن ەسكەرە وتىرىپ، ۇلت­تىق بانك وتكەن اپتادا 176 ملن دوللارعا ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسيا جۇرگىزدى، – دەيدى ع.ءپىرماتوۆ.

وتكەن سەنبىدە G7 باسشى­لا­رى­نىڭ رە­سەيلىك بانكتەردى SWIFT حالىق­ارالىق­ تولەم جۇيە­سى­نەن­ اجىراتۋ تۋرالى شەشىم قا­بىل­­­داعانى بەلگىلى. «بۇل شارا بانك­تەردى حالىقارالىق تولەم جۇيە­سىنەن اجىراتىپ، ولاردىڭ حا­لىق­ارا­­لىق وپەراتسيالاردى جۇر­گىزۋ قا­بىلەتىنە زيان كەلتىرەدى» دەپ ەدى بىر­لەسكەن حابارلامادا. ۇب تو­را­عا­سى بۇل شارانىڭ دا ءبىزدىڭ بانك سەكتورىنا اسەرى تۋرالى پىكىر ءبىل­دىر­دى.

– رەسەيدىڭ جەكەلەگەن بانك­تە­رىنىڭ SWIFT-كە كىرۋ رۇقسا­تىن بۇعاتتاۋ قازاق­ستان ىشىندەگى تولەم­دەر­دى جۇرگىزۋگە اسەرى تيمەيدى جانە ەلدىڭ تولەم نارىعىنا تىكەلەي قا­ۋىپ توندىرمەيدى. قازاقستان بانك­تە­رى­نىڭ ەل ىشىندە كليەنتتىك جانە مەن­شىكتى تولەمدەر مەن اقشا اۋدا­­­رىمدارىن جۇر­گىزۋ­ جونىندەگى بارلىق وپەراتسيالارى شتاتتىق رەجىمدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. SWIFT جۇيەسىنەن اجىراتىلعان رەسەي بانكتەرىنىڭ كليەنتتەرىمەن ترانسشەكارالىق وپەراتسيالاردى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءوزارا ەسەپ ايىرىسۋلاردى جۇرگىزۋدىڭ بالاما تەتىكتەرى دايىندالدى، – دەپ ما­لىم­دە­دى ۇب توراعاسى.

قارجى ساراپشىسى اندرەي چەبوتارەۆ تەڭگەنىڭ قازىرگى كۋرسى ەكو­نوميكا ەمەس، ساياسي احۋالدىڭ قا­لاي وربيتىنىنە بايلانىستى دەيدى. «تەڭگەنىڭ كۇيى قالاي بولا­تىنى سوعىس قيمىلىنىڭ قان­شا­­­لىقتى ەرتە توقتايتىنىنا، زى­مى­ران­داردىڭ ۇشۋدى جانە ادامداردى ءولتىرۋدى قانشالىقتى تەزى­رەك دوعاراتىنىنا بايلانىس­تى. ال تەڭگە قازىر ءبىر دوللارعا 482،1 تەڭگەگە دەيىن نىعايدى» دەيدى.

«KASE بيرجاسى قالىپتى رە­جىمدە جۇمىس ىستەپ جاتىر. USDKZT كۋرسى فورەكس بيرجاسىن­دا 482،115 مەج­ەسىندە تۇر. ءوز كەزە­گىندە دول­لارعا شاققانداعى رۋبل كۋرسى 94-تەن ساۋدالانۋدا، ياعني كەشە­گى رەكوردتىق دەڭگەيدەن ءسال بولسا دا تومەندەدى. ءبىز ۆاليۋتا ساۋ­داسىنا رەسەي ورتالىق بانكىنىڭ شەشىمى اجەپتەۋىر قولداۋ كور­سەتتى دەپ ويلايمىز. ولار كەشە بازا­لىق ستاۆكانى كوتەرىپ، ەكسپورتتاۋشىلاردى ءوز تۇسىمدەرىن 80 پايىزعا دەيىن ساتۋعا مىندەتتەدى. سوعان قاراماستان كەشەگى ساۋدا-ساتتىقتان بەرى بايقالعان ءۇردىستى، اتاپ ايتقاندا، تەڭگەنىڭ سەنىمدىرەك نىعايۋىن نەمەسە رۋبلدەن «اجىراي باستاعان» اسەرىن اتاپ وتكەن ءجون» دەپ جازادى تەلە­گرام­دا­عى Tengenomika ساراپشىلارى.

قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىم­داس­تىعىنىڭ مالىمدەۋىنشە، بير­جا­لىق ساۋدا فورماتىنىڭ وزگەرۋى جانە جاسالعان ينتەرۆەنتسيا ۇلت­تىق ۆاليۋتانىڭ ايتار­لىق­تاي السى­رە­­ۋىنە قارسى تۇرا المادى.

«قازاقستاندىق اقشا نارىعى­نىڭ باعامدارى ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ تەرىس ديناميكاسى جانە سىرتقى نارىق­تارداعى جاعدايدىڭ ناشارلاۋى اياسىندا ءوسۋدى جالعاستىردى (TONIA – 14،43%-دان 14،47%-عا، SWAP – 15،40%-دان 15،47%-عا دەيىن)، ءسويتىپ بازالىق ستاۆكا ءدالى­زىنىڭ جوعارعى شەكاراسىندا قالۋ­دى جالعاستىرادى. ساۋدا-سات­تىق­تىڭ جالپى كولەمى جىل باسىنان بەرى ماكسيمالدى ءماندى قۇرادى – 1،1 ترلن تەڭگە (+88،3 ملرد). دۇيسەنبىدە ۇلتتىق بانك ءداستۇرلى تۇر­دە قىسقا مەرزىمدى وتىمدىلىكتى قايتارىپ الۋ بويىنشا ەكى شاعىن اۋكتسيون وتكىزدى. نارىققا 28 كۇن­دىك نوتا (جىلدىق 13،24 پايىزبەن 69،5 ملرد تەڭگە) جانە اپتالىق دە­پوزيتتەر (13،5 پايىزبەن 147،4 ملرد تەڭگە) ۇسىنىلدى. ولارعا دەگەن سۇرانىس تولىق كولەمدە قا­نا­عاتتاندىرىلدى»، دەلىنگەن قا­ۋىمداستىق حابارلاماسىندا.

مۇندايدا مۇناي باعاسىنىڭ دا قۇلاماي تۇرعانى كوڭىلگە مەدەت. ICE لوندوندىق بيرجاسىندا Brent ماركالى مۇناي باعاسى 3،98 پايىزعا ءوسىپ، باررەلىنە 102،32 دوللارعا جەتتى. Goldman Sachs ين­ۆەس­تيتسيالىق بانكى مۇناي باعا­سى باررەلىنە 115 دوللارعا دەيىن وسەدى دەپ بولجايدى.

«تەڭگەگە قولداۋ كورسەتەر مىق­تى فاكتور – مۇناي باعاسى. قازاق مۇنايىنا سانكتسيا سالىنعان جوق. سوندىقتان ءرۋبلدى تەڭگەدەن اجىراتۋ جاقىن كۇندەردىڭ شارۋاسى بولۋى ءتيىس. ەكسپورتتى قورعاۋ، ات تو­بە­لىندەي توپتى تىڭداۋعا ءدال قازىر ستراتەگيالىق تۇرعىدان بولمايدى. قۇلايتىن ەكسپورت قۇلاي بەرسىن، بىراق تەڭگە باعامىن بۇكىل حالىقتىڭ قالتاسى ءۇشىن رۋبلدەن اجىراتىپ الۋ وتە قاجەت. جال­­­پى، ەلىمىزدىڭ جاعدايى جامان ەمەس. بۇل جاعدايدا قازاقستان وتە جەڭىستى دەڭگەيدە. تەك وسىنى ەكو­­­نو­ميكالىق تۇرعىدان ۇتىمدى پاي­­دالانا بىلەيىك. تەڭگە – ءدال وسى جاعدايدا بولاشاعى مىقتى ۆاليۋتا جانە ۇلتتىق بانك ونى جاق­سى ءتۇسىنىپ وتىر»، دەيدى ەكونوميكا سالاسىنىڭ ءجۋرناليسى ايبار ولجاي.

ساراپشىلاردىڭ بولجاۋىنشا، مۇناي باعاسى وسى دەڭگەيىن ۇستاپ تۇرار بولسا وندا ينتەرۆەنتسياعا كەتكەن قارجىنىڭ دا ورنى تەز تولادى. سونداي-اق تەڭگەنىڭ ەندىگى تاعدى­رىن رۋبلگە بايلاماۋ ماسە­لە­­سى ءجيى ايتىلىپ جاتىر.

«ەگەر رۋبل سوڭىنان تەڭگەنىڭ دە ۇشۋىنا جول بەرسەك، وندا ين­فليا­تسيا شارىقتاپ، حالىقتىڭ جا­لا­­ق­­ىسى قۇنسىزدانادى. ال دول­­­لار­دىڭ ەتەگىنەن ۇستاساق، وندا ءبىز باسقا قىسقا جانە ۇزاق مەر­زىم­­­­دى جاڭا شىندىقتى كورەمىز. ءدال قازىر دوللار ساتىپ الامىن دەپ جۇگىرۋدىڭ قاجەتى جوق. اقشا­ڭىز­دان ايىرىلىپ قالاسىز. سوعىس، سانكتسيا، دەۆالۆاتسيا – مۇنىڭ ءبارىنىڭ سوڭىنىڭ قالاي اياقتالارى بەلگىسىز. كورشىمىزدە احۋال قيىن، قازاقستاندا ازىرگە ءبارى قالىپتى»، دەيدى ەكونوميست.

ەكونوميست مۇرات تەمىر­حا­نوۆ­تىڭ ايتۋىنشا، رەسەيگە سالىن­عان بارلىق سانكتسيادان جانە ءرۋبل­دىڭ السىرەۋىنەن كەيىن رۋبلگە شاق­قانداعى تەڭگە كۋرسى 4،0-5،0 كولە­مىن­دە بولۋى كەرەك ەدى.

«وكىنىشكە قاراي، ءبىزدىڭ بي­لىك بۇرىن تەڭگەنىڭ رۋبلگە قاتىس­تى ءدال بۇلاي نىعايۋىنان قات­تى قورىقتى. رۋبلگە قاتىستى تەڭ­گە نىعايسا، 2014-2015 جىلدار­­دا­عىداي رەسەيدەن كەلەتىن ارزان يمپورتقا تاپ بولىپ، ءبىزدىڭ وندى­رۋشىلەر بۇدان قاتتى زارداپ شەگەدى دەپ قورقۋدىڭ رەتى جوق. شىن مانىندە ولاي بولمايدى. رەسەيلىك بانكتەر مەن تولەم جۇيەسىنە سا­لىنعان سانكتسيالار جانە باسقا دا شەكتەۋلەر رەسەيدەن قازاقستانعا يمپورتتاۋدى قيىنداتادى. سونداي-اق سانكتسيا مەن سوعىستىڭ وراسان زور شىعىندارى رەسەيدەگى ينفلياتسيانى ايتارلىقتاي ىنتالاندىرادى جانە يمپورت بۇدان بىلاي ارزان بولمايدى. اقىرىندا رۋبلگە قاتىستى تەڭگەنىڭ نىعايۋى ين­فليا­­تسياعا جاعىمدى اسەر بەرىپ، بۇل ءوز كەزەگىندە حالىقتىڭ دا ءال-اۋقا­­­­تىن جاقسارتادى»، دەيدى مۇرات تەمىرحانوۆ.

1 ناۋرىز، كەشكى 17.00-دەگى جاع­­داي بويىنشا قازاقستان قور بير­جاسىداعى دوللارعا شاققان­دا­عى تەڭگەنىڭ ورتاشا كۋرسى 485،53 تەڭگەنى قۇرادى. KASE دەرەگىنشە، مينيمالدى كۋرس 477 تەڭگە بولسا، ماكسيمالدى كۋرس 496 تەڭگە بولعان.

سوڭعى جاڭالىقتار

شابىت شاقىراتىن شاھار

ەلوردا • بۇگىن، 08:23

اقجايناق استانا

ەلوردا • بۇگىن، 08:22

وزىق ءوندىرىس ورنىندا بولدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:20

باعدارىڭ قالاي، باس قالا؟

ەلوردا • بۇگىن، 08:17

ديماش پەن دجەكسون

ونەر • بۇگىن، 08:10

ۇتقانىمىز شامالى بولىپ تۇر

قوعام • بۇگىن، 08:05

ەگىزدەر فەستيۆالى

قوعام • بۇگىن، 08:00

ۇقساس جاڭالىقتار