ەلباسىنىڭ ينتەگراتسيالىق باستامالارىنىڭ باياندىلىعى حاقىندا ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ پروفەسسورى, ۇعا اكادەميگى ساعىندىق ساتىبالدينمەن اڭگىمە
– ينتەگراتسيانىڭ نەگىزى دە سول «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي...» دەگەن قاعيدادان باستالادى. وسىنداي قاسيەتتى بويىڭا ءسىڭىرۋ ارقىلى عانا باسقانىڭ جاقسى كورۋىنە يە بولاسىڭ. ال مىنا كاپيتاليستىك قوعامدا ينتەگراتسيا تەك قانا سەنىم ارقىلى, سەنىمدىلەر اراسىندا ورنايدى. دەمەك, ەڭ الدىمەن ءوزىڭ وزگە تۋرالى جاقسى ويلايتىنىڭا جۇرتتى سەندىرە ءبىلۋىڭ كەرەك. سول كەزەڭنىڭ جاعدايىنان حاباردار ادامدار 1991 جىلعا دەيىنگى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ءارتۇرلى مىنبەرلەردە سويلەگەن سوزدەرىنە نازار اۋدارسا, وندا ءبىر اقيقاتقا تاپ بولار ەدى, ول – كەڭەستەر وداعىنداعى ءجىپسىز بايلانعان ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانى قايتكەن كۇندە دە ساقتاپ قالۋ دەگەن يدەياعا سايدى. ايتالىق, قازاقستاندا نەگىزىنەن مەتالدار مەن مينەرالدار ءوندىرىسى يندۋستريامىزدىڭ باستى بۋىنى بولدى عوي. بىزدەن ميلليونداعان توننا رۋدا, شيكىزاتتار بەرىسى قىرعىزستان مەن رەسەيگە, ءارىسى ۋكرايناعا دەيىن تاسىمالداناتىن. ول جاقتا ولار وڭدەلىپ, ناعىز قاجەتتى مەتالل پروكاتتارى قۇيىلاتىن. سودان سوڭ سول مەتالداردان قاجەتتى بۇيىمدار جاساۋ ءۇشىن ەندى باسقا رەسپۋبليكالارعا جونەلتىلەتىن. سونان سوڭ عانا تراكتورلار مەن باسقا دا تەحنيكالار پايدا بولاتىن. ءتىپتى, تەحنيكانى قۇراستىرۋ زاۋىتتارى مۇلدە باسقا رەسپۋبليكادا ورنالاسقان بولۋشى ەدى. ياعني, رەسپۋبليكالار ءبىر-بىرىمەن اجىراعىسىزداي بايلانىستىرىلعان ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا جاعدايىندا ءومىر سۇرگەن كەڭەستەر وداعىنىڭ ىدىراۋ زاردابى كۇشتى تاۋقىمەت ەكەنىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى سول كەزدىڭ وزىندە ارىپتەستەرىنە دالەلدەپ ايتىپ ءجۇردى.
وداق ىدىراعان سوڭ, 90-شى جىلداردىڭ باسىندا ءبىز باستان كەشكەن قۇقايدى ەنشى الىپ شاڭىراق قۇرعان بارلىق جاڭا جاس مەملەكەتتەر كوردى دەسەك, قاتەلەسپەسپىز. مىنە, وسىنداي قيىنشىلىقتاردىڭ الدىن الىپ, كۇنى بۇرىن سولاردى بولدىرماۋعا نەگىز قالاعان جالعىز باسشى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ. ول «بەلوۆەجە توعايىندا» ءۇش سلاۆيان مەملەكەتىنىڭ باسشىلارى وداقتان شىققاندىقتارىن مالىمدەگەننەن كەيىن اشعاباد پەن الماتىدا پوستكەڭەستىك اۋماقتاعى جاڭا مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ باسىن قوسىپ, اقىر اياعىندا تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى دەپ اتالاتىن حالىقارالىق جاڭا قۇرىلىمنىڭ ومىرگە كەلۋىنە سەبەپكەر بولدى.
وسى كەزدە ينتەگراتسيالىق ويدىڭ اۋماقتاعى قولداۋشى, قورعاۋشىسى ن.ءا.نازارباەۆ ماسكەۋدىڭ م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە رەسەي استاناسىنداعى ىقپالدى توپ وكىلدەرىمەن جانە عىلىمي ورتانىڭ عۇلاما تۇلعالارىمەن كەزدەسىپ, ءدارىس وقىدى. سول كەزدە مەن ماسكەۋدە ءىسساپاردا جۇرگەن ەدىم. پرەزيدەنتىمىزدىڭ بۇل ايتۋلى وقۋ ورنىندا وقيتىن ءدارىسى جايلى ەستىگەن سوڭ, سوندا ارنايى باردىم. ن.ءا.نازارباەۆتىڭ وزىنە ءتان سۇڭعىلا شەشەندىكپەن ورىلگەن جانە ءاربىر ءسوزىن دالەل-دايەكتەرمەن بەكىتە نەگىزدەگەن, تەوريالىق تۇرعىدان ابدەن تياناقتالعان لەكتسياسىن جينالعان جۇرت ريزاشىلىقپەن قابىلداعانىن كوزبەن كورگەن ساناۋلىلاردىڭ ءبىرىمىن. بۇل 1994 جىل بولاتىن. ءدارىس وقي سالا كەتىپ قالعان جوق, جينالعان وقىمىستى قاۋىممەن ءبىراز ۋاقىت ەمەن-جارقىن اڭگىمە-دۇكەن قۇردى. جاسىراتىن نەسى بار, قازاقستان باسشىسى ۇسىنعان ەۋرازيالىق ينتەگراتسيالىق وداق تۋرالى ومىرشەڭ ويدى سول كەزدە تولىققاندى تۇسىنگەندەر از بولدى. پرەزيدەنت نازارباەۆ ۇسىنعان ينتەگراتسيالىق وداقتىڭ كومەگىنسىز باس-باسىنا وتاۋ تىگۋ ارقىلى ەش ەلدىڭ ەكونوميكاسى ىلگەرى باسپايتىنىن, دامۋدىڭ ورنىنا رەتسەسسياعا ۇشىرايتىنىن ۋاقىتتىڭ ءوزى ايقىن ايعاقتاپ وتىردى.
– ينتەگراتسيالىق وداقتىڭ ارتىقشىلىقتارىن تاراتىڭقىراپ ايتىڭىزشى؟
– ەشقاشان ەشكىمنىڭ ۇمىتۋعا قۇقى جوق ءبىر اقيقات بار, ول – ارقاشاندا اركىمگە جانە ءار مەملەكەتكە رىنوكتىڭ باستى قاجەتتىلىك بولاتىندىعى. ەگەر ەۋرووداق تاريحىنا كوز جۇگىرتسەك, وندا ونىڭ ءبىر كەزدەگى اتاۋى «ورتاق رىنوك» دەگەن بولاتىن. وسىدان-اق ەۋروپالىقتاردىڭ بىرىگۋىندە ساياسات ەمەس, رىنوك ىزدەۋشىلىك شەشۋشى ءرول اتقارعانىن تۇسىنۋگە بولادى. ءبىزدىڭ جاعدايدا ءبىر-بىرىمىزدەن قانشا جەردەن كەتسەك تە, بۇرىنعى كەڭەستەر وداعىنا بىرىككەن 15 رەسپۋبليكا ءبىر-ءبىرىنىڭ رىنوگى بولدى عوي. مىنە, كەتىسەمىن دەپ مەملەكەت باسشىلارى سول رىنوكتاردان ايىرىلدى. ايتالىق, كەڭەستەر وداعىنىڭ بارلىق رەسپۋبليكالارىن بالتىق جاعالاۋىنداعى شاعىن مەملەكەتتەر فارماتسەۆتيكا ونىمدەرىنىڭ ءبىراز بولىگىمەن قامتاماسىز ەتىپ تۇردى. ال بەلورۋسسيا بىزگە اۋىل شارۋاشىلىعى جانە كەنىش شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن بەرەتىن. ءبىزدىڭ ۋران رۋداسىن وڭدەيتىن زاۋىت قىرعىزستاندا بولعانىن كوپشىلىك بىلە بەرمەيدى. ال قازاقستاننىڭ پەتروپاۆل قالاسىندا ورنالاسقان بەس بىردەي جاسىرىن-جابىق زاۋىت ماسكەۋدەگى كسرو ورتا ماشينا جاساۋ مينيسترلىگىنە تىكەلەي باعىنىپ, تەك اسكەري كەشەن ونىمدەرىن وندىرەتىن.
مىنە, وسىنداي اقيقاتتار كوزگە كورىنىپ تۇرعان شاقتا ۋاقىت وزعان سايىن 1994 جىلى ماسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە ن.ءا.نازارباەۆ ۇسىنعان يدەيانىڭ ومىرشەڭدىگى ايقىندالا باستادى. تمد ىشىندەگى بۇل يدەيانىڭ ماعىنا-ءمانىسىن تۇسىنگەن مەملەكەت باسشىلارى ەندى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قوعامداستىققا بىرىگۋ تۋرالى شارتتى ومىرگە اكەلدى. ەۋرازەق جەمىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. وعان بىرىككەن مەملەكەتتەردە ىشكى رەتسەسسيا تەجەلۋگە بەت بۇردى. مەملەكەتتەردىڭ ەكسپورتى ءوزارا تاۋار الماسۋ ەسەبىنەن ۇلعايا ءتۇستى. ال ەكسپورتتىڭ ۇلعايۋى مەملەكەتتەردە ەنەتىن ۆاليۋتالىق قاراجات ەمەس پە. قازىر تمد اۋماعىندا, اسىرەسە, ەۋرازەق ىشىندە رەسەي ءرۋبلى مەن قازاقستاننىڭ تەڭگەسى ءوتىمدى ۆاليۋتا-تاۋار قىزمەتىن اتقارىپ ءجۇر. ىرگەدەگى قىرعىز اعايىندارعا ءوز سومدارىنان گورى تەڭگە قۇندىراق. مىنەكي, ەۋرازەق نە بەردى دەگەن سۇراققا وسىنىڭ ءوزى-اق جاۋاپ بولىپ تۇرعان جوق پا؟! مۇنداي پايدالى باستامانى ومىرگە اكەلگەنى ءۇشىن ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزگە وسى قۇرىلىمعا بىرىككەن بارلىق ەلدەردىڭ باسشىلارى مەن قالىڭ بۇقاراسى العىستارىن ايتۋعا ءتيىس.
جالپى العاندا, ينتەگراتسيانىڭ قالايتىنى – اشىق ەسىك ساياساتى. مۇندايدا ونىڭ بەرەرى كوپ. ەۋرازيالىق ينتەگراتسيالىق قوعامداستىق جاعدايىندا دا ن.ءا.نازارباەۆ مەملەكەتتەر ءالى دە بولسا ىشكى مۇمكىندىكتەردى تولىق پايدالانا الماي تۇرعانىن بايقادى. ءسويتىپ, ينتەگراتسيانى ودان ءارى دامىتۋعا بىلەك سىبانىپ كىرىستى. ۇشتىكتىڭ كەدەن وداعى تىكەلەي ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ۇزاق جىلدار بويعى تىنىمسىز ەڭبەگىنىڭ, تۇسىنىك جۇمىستارىنىڭ جەمىسى ەكەنى داۋسىز. ال قازىر ونىڭ يگىلىگىن رەسەي مەن بەلورۋسسيا مەملەكەتتەرى دە كورىپ وتىر. كەدەن وداعى ومىرگە كەلگەننەن بەرگى ۋاقىت ىشىندە بۇل مەملەكەتتەردىڭ ءبىر-بىرىنە ەكسپورتى شامامەن 20 پايىزعا ارتقان ەكەن. دەمەك, ناتۋرالدى ەكونوميكاداعى ءوندىرىس كولەمى ءار مەملەكەتتە وسىنشا ءوستى دەگەن ءسوز. ال بۇل سول مەملەكەتتەردە ءبىرشاما مولشەردە جۇمىس ورنى اشىلدى دەگەندى بىلدىرەدى. ول ءوز كەزەگىندە ءبىر قاۋىم ەلدىڭ كۇنكورىستىك جۇمىس ورنىن تاپقانىن كورسەتەدى.
قىسقاسى, ينتەگراتسيالىق وداقتار ارقاشاندا ءبىر-ءبىرىن قولداۋ ارقىلى داميتىن سالالاس جانە ساباقتاس كاسىپورىنداردى ومىرگە اكەلۋ ارقىلى بەرەرىن مولايتا تۇسەدى. قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا جۇمىس ىستەيتىن, رەسەيدەگى جانە بەلورۋسسياداعى ارىپتەستەرىمەن بىرلەسكەن كاسىپورىندار جەتەرلىك. ولاردىڭ كوبىسى كەدەن وداعى قۇرىلعاننان كەيىن ومىرگە كەلدى, دەمەك, بۇل – ينتەگراتسيانىڭ جەمىسى. مۇنىڭ باستى سەبەبى, قازاقستان كاسىپكەرلىك قىزمەت جۇرگىزۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساعان جانە جاساي بەرەدى. ءبىزدىڭ قولايلىلىعىمىزدىڭ باستى سيپاتى سالىقتىق جەڭىلدىكتەردەن كورىنىس تاپقان. ايتالىق, رەسەي فەدەراتسياسىندا تابىس سالىعى 13 پايىزدى قۇرايدى ەكەن. ال بىزدە ول 10 پايىزبەن شەكتەلگەن. سونداي-اق, باسقا دا سالىقتار بويىنشا كاسىپكەردىڭ ءوز ءوندىرىسىن قازاقستاندا ۇيىمداستىرعاندا ۇتاتىنى شامامەن 10 پايىزداي كىرىس. بۇل كاسىپكەر ءۇشىن از جەڭىلدىك ەمەس. ءدال وسىلايشا رەسەي فەدەراتسياسى مەن بەلورۋسسيا دا ۇتىسقا شىعادى دەۋگە بولادى. ويتكەنى, ونداعى وندىرۋشىلەر قازاقستاننىڭ مەتالى مەن مينەرالىن باج سالىعىنسىز يمپورتتايدى عوي. ءسويتىپ, ءۇش مەملەكەت ءبىر-ءبىرىنىڭ قاجەتىن وتەۋ ارقىلى ەڭ الدىمەن وزدەرىنىڭ الاڭسىز جانە قارقىندى دامۋىنا جول اشىپ الدى. وسىنى بايقاپ وتىرعان باسقا مەملەكەتتەر دە كەدەن وداعىنا مۇشەلىككە ءوتۋ دايىندىعىنا كىرىسكەن. پايىمداۋىمىزشا, ارمەنيا, قىرعىزستان مەن تاجىكستان بيىلعى جىلى كەدەن وداعىنا مۇشە بولىپ قالار. بۇدان ءبىزدىڭ دە ءورىسىمىز كەڭەيەدى. ولار دا ءوز تاۋارلارىن ءورىسى كەڭ رىنوكقا شىعارۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. وسىلايشا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق كەڭىستىگىنىڭ كوكجيەگى كەڭەيە بەرمەك.
– ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ەۋرازيالىق وداق تۋرالى يدەياسىنىڭ جاريا ەتىلگەنىنە 20 جىل ءوتىپتى. ءبۇگىنگى كۇن بيىگىنەن وسى وتكەن ۋاقىتقا قانداي باعا بەرەر ەدىڭىز؟
– يدەيانى قولداۋشىلاردىڭ ونى تەرەڭ تۇسىنۋىنە ءبىراز ۋاقىت كەرەك بولدى. ال ەگەر ابايشا ويلاساق, وندا قۋانۋىمىزعا بولادى. ۇلت ۇستازى «ءىستىڭ ناتيجەسى ونىڭ قالاي باستالعانىنان بىلىنەدى» دەپ ەدى عوي. مىنەكي, وسى قاعيداعا سۇيەنسەك, وندا ءبىز جاقسى ءىس ىستەدىك. ەۋرووداقتىڭ بۇگىنگىدەي ۇلان-عايىر قۋاتتى كۇشكە يە بولۋى ءۇشىن ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ سوڭىنان بۇگىنگە دەيىنگى ۋاقىت قاجەت بولدى. ال ءبىز وسى يدەيانى جۇزەگە اسىرۋ ىسىمەن بار بولعانى 20 جىل عانا اينالىستىق. قازىرگى تاڭدا كەدەن وداعى حالىقارالىق دەڭگەيدە تولىق مويىندالعان قۇرىلىمعا اينالدى. ءتۇپتىڭ ءتۇبىندە ونىڭ بەرەرى تىپتەن مول بولاتىنىنا ءشۇباسىز سەنەمىن. ەڭ باستىسى, بۇل وداق قاراپايىم قالىڭ بۇقارانىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاۋىنا جول اشادى.
– وسى «ورتاق ۆاليۋتا» بولادى دەگەن اڭگىمەگە قاتىستى نە ايتار ەدىڭىز؟
– جالپىەكونوميكالىق زاڭدىلىق بويىنشا, كەدەن وداعىنىڭ ءوزارا تاۋار الماسۋ كولەمى ۇلعايا بەرمەك. مۇنداي جاعدايدا مەملەكەتتەر ورتاق ۆاليۋتا جايلى اڭگىمەنى قوزعاۋى مۇمكىن. ەۋرو وسىنداي الىس-بەرىستى وڭايلاتۋ ءۇشىن ومىرگە كەلگەن عوي. مۇنداي ورتاق ۆاليۋتا بولمىس اقيقاتىنا اينالىپ جاتسا, وعان تۇسىنىستىكپەن قاراۋعا ءتيىسپىز. تەك ول ءبىر مەملەكەتتىڭ قۇزىرىنا باعىناتىن دوللار سەكىلدى «دۇنيە» بولمايتىنىنا العىشارتتار جاساۋ كەرەك. مەنىڭشە, رەسەي باسشىلىعى دوللاردىڭ بۇگىنگى جاعدايىن كورە وتىرىپ, ءرۋبلدى دوللار باتقان باتپاققا باتىرۋعا بارماس. جالپى العاندا, جەر بەتىندە قازىر ايماقتىق ۆاليۋتالار كوبەيىپ بارادى. بۇل ءتۇپتىڭ تۇبىندە «دوللار ديكتاتۋراسىن» جوياتىن ءبىر العىشارت رەتىندە قاراستىرىلادى. قالاي بولعاندا دا, ورتاق ۆاليۋتا تۋرالى وي شوشىنارلىق «قۇبىجىق» ەمەس.
– كەدەن وداعىنا قارسىلار دا جوق ەمەس سياقتى عوي. ولاردىڭ ۋاجىنە قاتىستى نە ايتار ەدىڭىز؟
– كەز كەلگەن وداق وعان بىرىككەن مۇشە مەملەكەتتەردىڭ مۇددەسىن سىرتقى ەكسپانسيادان قورعاۋ ءۇشىن ومىرگە كەلەدى. ءبىز دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمى مەملەكەتتەردى اشىق ەسىك جاعدايىندا جۇمىس ىستەۋگە «يتەرمەلەسە» دە, الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ءتۇرلى وداقتارعا بىرىگىپ جاتقانداردى كورەمىز. ايتالىق, كانادا – اقش – مەكسيكا وداعى ومىردە بار. بۇل دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ ۇيىتقىسى بولعان اقش مەملەكەتىندەگى ىشكى ساياساتتىڭ ءبىر «جەمىسى». بۇل وسىنداي وداق قۇرۋ ارقىلى اشىق ەسىك جاعدايىندا جۇمىس ىستەيتىن جانە ودان كوپ پايدا تاۋىپ وتىرعان جاپونيانىڭ ەلەكتروندى-تۇرمىستىق تاۋارلارىنان اقش رىنوگىن قورعاۋ ماقساتىندا ومىرگە كەلگەن. دەمەك, پروتەكتسيونيزمگە قارسى ارەكەت ەتكەن اقش سول پروتەكتسيونيزمدى ءوز رىنوگىندا جاساپ الدى. ەۋرووداق جايلى دا وسىلاي دەۋگە بولادى. تىنىق مۇحيت جانە وڭتۇستىك-شىعىس ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ وداعى مەن مۇناي ەكسپورتتاۋشى يسلام الەمىنىڭ وداقتارى دا وسى ماقساتتا قۇرىلعان. قىسقاسى, ءاربىر وداق پروتەكتسيونيستىك ماقساتتا قۇرىلادى. ءيا, كەدەن وداعى دا ءوز مۇددەسىن, ءوز پايداسىن كوزدەيدى. مۇنداي جاعدايدا ونىڭ بەلسەندى قىزمەتىنە نارازىلاردىڭ بولۋى زاڭدى قۇبىلىس. مەنىڭشە, سىرتقى پىكىر سونىڭ كورىنىسى. ال سىرت سولاي دەيدى ەكەن دەپ ءبىز ءوز قادامىمىزدان باس تارتساق, وكىنىش سوندا بولادى. جاسىراتىن نەسى بار, قازىرگى تاڭدا قازاقستان تۇگىلى, رەسەي وندىرەتىن ناتۋرالدى ونىمدەر كەيبىر دامىعان ەلدەردىڭ رىنوگىندا باسەكەگە بارىنشا قابىلەتتى دەپ ايتا الامىز با؟
كەرىسىنشە, دامىعان ەلدەردىڭ تاۋارلى ونىمدەرى ءبىزدىڭ رىنوكتارىمىزدا ءوتىمدى. ءتىپتى, كەيبىر كەزدەردە مەملەكەتتەردەگى تابيعي جاعداي دا ءبىر جاقتىڭ تاۋارىن ءوتىمدى, كەلەسى جاقتىڭ تاۋارىن ءوتىمسىز ەتەدى. مىسالى, ارگەنتينا مەن برازيليادا ەتتىڭ وزىندىك قۇنى مەيلىنشە تومەن ەكەنىن ايتقان ءجون. تروپيكالىق ورمانداردا ورنالاسقان بۇل مەملەكەتتەردە سويىلاتىن مال ءۇشىن قورا دايىندالمايدى, جەم-ءشوپ ازىرلەنبەيدى. دالادا ەركىن ءجۇرىپ جايىلادى. ال ءبىزدىڭ قازاقستاندا قىستايتىن مال قوراسىنىڭ جىلى بولۋى شارت. قىسقى كەزەڭگە بارلىق مالعا پىشەن, سۇرلەم, تاعى باسقا ازىق تۇرلەرى دايىندالادى. ءشوپتىڭ قۇنارلىلىعى تومەن. ال ارگەنتينا مەن برازيليانىڭ مالى جىل ۇزاعىنا كوك بالاۋسامەن ازىقتانادى عوي. وسىدان-اق, بىزدە مال ەتىنىڭ وزىندىك قۇنى قىمبات, ال انا جاقتا ارزان ەكەنىن بايقاۋعا بولادى. بۇعان قوسا, اتالعان مەملەكەتتەر ونىمدەرىن بىردەن ەڭ ارزان سۋ جولى ارقىلى شىعارادى. ال بىزدەگى ارزانىمىز – تەمىرجول تاسىمالى. ونىڭ ءوزى سۋ جولى تاسىمالىنان ەكى ەسە قىمبات. مۇنداي جاعدايدا قازاقستان دا, رەسەي دە ءوز رىنوگىن شەتەلدىك ەكسپانسيادان قورعاۋعا ءتيىس بولىپ شىقپاي ما؟! سونداي-اق ءبىزدىڭ مەتالدارىمىز بەن مينەرالدارىمىزدىڭ بارلىعى دەرلىك تۇتىنۋشىسىنا تەمىرجول ارقىلى جەتكىزىلەدى. بۇل دا وزىندىك قۇننىڭ جوعارى بولۋىن ايقىندايتىن فاكتور. مىنەكي, ءبىز ءوز ىشىمىزدە رىنوگىمىزدى قورعاۋ ءۇشىن كەدەن وداعى باستى قاجەتتىلىك ەكەنىن وسىنداي مىسالدار ناقتى دالەلدەيدى.
– پروتەكتسيونيزم جانە ينتەگراتسيا ءبىر-بىرىنە قاراما-قارسى ۇعىمدار ەمەس پە؟
– ءيا, بۇل ەكى ۇعىم ارقاشان دا ءبىر-بىرىمەن «مۇيىزدەسەتىن» كۇشتەر. سول ەكەۋىن ءبىر-ءبىرىن زاقىمدامايتىنداي دەڭگەيدە پايدالانعاندار عانا ۇتادى. مىنە, وسىنى ەستەن شىعارمايىق. ءبىز ونسىز دا كوپ تاراپتى ەكونوميكالىق ساياسات ارقىلى اشىق ەسىك جاعدايىنا كوشكەن ەلمىز. بىراق سولاي بولا تۇرسا دا, ءوز رىنوگىمىزدى شەتەلدىك ەكسپانسيادان قورعاۋعا ءتيىستىمىز. ويتكەنى, ءبىزدىڭ ونىمدەرىمىز ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ كۇنكورىس كوزى. مىنە, وسىناۋ اقيقاتتاردى تەڭ دارەجەدە جانە تۇتاستىقتا, ءبىر كەڭىستىكتە ۇستاعان مەملەكەت قانا مۇراتىنا جەتەدى. ولاي بولسا, مۇراتىمىز ساياسي ۇستانىمىمىزعا ساي دەپ باتىل ايتايىق جانە سول مۇرات بويىنشا جۇمىس ىستەيىك.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
