قوسىمشا ەنەرگيانى الۋعا ءماجبۇر ەتتى
ەنەرگەتيكا ءمينيسترى بولات اقشولاقوۆتىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, بۇگىندە بىرىڭعاي ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىنىڭ جۇمىسى وزدىگىنەن تەڭدەستىرىلىپ جاتىر. بۇل ورايدا قاۋىرت ۋاقىتتاردا ەنەرگيا جۇيەسىنە تۇسەتىن جۇكتەمە ارتىپ, ەلەكتر قۋاتىنىڭ تاپشىلىعى بايقالىپ كەلەدى. مۇنىڭ سەبەپتەرى ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمدارداعى اپاتتى توقتاتىلۋدىڭ جيىلەپ كەتۋىمەن, سونداي-اق قوسىلعان قۋاتتىڭ كۇرت ۇلعايۋىمەن بايلانىستى.
«ەنەرگەتيكالىق قاجەتتىلىكتىڭ وسۋىنە تسيفرلى ماينينگ سۋبەكتىلەرىنىڭ قىزمەتى اسەر ەتتى دەپ سانايمىز. كريپتوۆاليۋتانى ءوندىرۋ ۇلكەن كولەمدەگى ەنەرگيانى قاجەت ەتەتىن پروتسەسس ەكەنىن ايتا كەتكەن ورىندى. سونىمەن قاتار وسى ماقساتتا قولدانىلاتىن قوندىرعىنىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرى شامامەن 2,5-3 كيلوۆات ساعات ەنەرگيانى تۇتىنادى. بۇل 3 بولمەلى پاتەردىڭ ءبىر ايلىق نورماسىنان 8 ەسەگە جوعارى.
قازىر جۇيەلىك وپەراتور بارلىق قاجەتتى شارانى قابىلداپ جاتىر. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى كەيبىر نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرگە تۇزەتۋلەر ەنگىزدى. 8 اقپاندا ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى كەزىندە مەملەكەت باسشىسى زاڭسىز جۇمىس ىستەيتىن تسيفرلى ماينينگ سۋبەكتىلەرىنە قاتىستى تەكسەرۋ ءىس-شارالارىن جۇرگىزىپ, ءتيىستى شارا قابىلداۋدى تاپسىردى. بۇگىندە قولعا الىنعان شارالار «كولەڭكەلى» تسيفرلى ماينينگپەن كۇرەسۋگە باعىتتالىپ وتىر», دەدى ب.اقشولاقوۆ.
مينيستر «كولەڭكەلى» ماينينگتىڭ سالدارىنان قوسىمشا ەنەرگيانى رەسەيدەن يمپورتتاۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىرعاندارىن ايتتى. ەگەر دە زاڭسىز كريپتوۆاليۋتا ءوندىرىسى تىيىلسا, وندا ەنەرگەتيكالىق تاۋەلدىلىك تە تۋىنداماس ەدى.
«جالپى, ەلىمىزدە جىلىنا 14 ملن كيلوۆات ساعات ەنەرگيا تۇتىنىلادى. باسىم بولىگى وزىمىزدە وندىرىلەدى. دەسە دە تاپشىلىق ورىن العان جاعدايدا رەسەيدەن قوسىمشا ەنەرگيا الۋعا تۋرا كەلەدى.
قازىر اسىرەسە, تاڭعى جانە كەشكى ۋاقىتتاردا ەلەكتر ەنەرگياسىن پايدالاناتىندار كوبەيەدى. سوندىقتان 600-700 مەگاۆاتقا دەيىن ەنەرگيانى رەسەي فەدەراتسياسىنان يمپورتتايمىز. ءبىز ۇسىنىپ وتىرعان جوسپار جۇزەگە اسىرىلعان جاعدايدا كورشىلەس ەلدەن ەلەكتر قۋاتىن الۋ ءۇردىسى 2026 جىلعا قاراي توقتاۋى مۇمكىن.
ەگەر دە ەنەرگيا جۇيەسىنە زاڭسىز قوسىلعان ماينەرلەردىڭ ارەكەتى تىيىلسا, وندا رەسەيدەن ەلەكتر قۋاتىن الماۋعا دا بولاتىن ەدى نەگىزى. البەتتە, ەلەكتر گەنەراتسياسىن دامىتىپ, جوسپارعا سايكەس 2026 جىلعا دەيىن قوسىمشا ستانسا ىسكە قوسىلسا, يمپورتتى الۋدىڭ قاجەتى بولماي قالادى», دەدى ب.اقشولاقوۆ.
جاسىراتىنى جوق, كريپتوۆاليۋتا ءوندىرىسىنىڭ كولەمى جاعىنان قازاقستان الەم بويىنشا كوشباسشىلاردىڭ قاتارىندا. بۇعان ەلىمىزدەگى ارزان ەنەرگەتيكالىق تاريف اسەر ەتسە كەرەك. مۇنى ەستىگەن الىس-جاقىن ەلدەردىڭ ماينەرلەرى سوڭعى ءبىر-ەكى جىلدىڭ كولەمىندە رەسپۋبليكا اۋماعىنا اعىلا باستادى. الايدا جىل باسىندا ورىن العان جاعداي مەن قۇزىرلى ورگانداردىڭ سالانى قولعا الۋى تسيفرلى اكتيۆ وندىرۋشىلەردىڭ مەملەكەتتەرىنە ورالۋىنا ىقپال ەتتى.
«زاڭدى جانە زاڭسىز تۇردە جۇمىس ىستەپ جاتقان ماينەرلەردىڭ ناقتى سانى قانشا ەكەنىن ايتا المايمىن. سەبەبى مۇنىمەن تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى اينالىسادى. ازىرگە بىردە-ءبىر ماينەردىڭ ءوتىنىشتى كەرى قايتارىپ العانىن بايقاعان جوقپىن. قازىر 680 مەگاۆاتت كولەمىندەگى قۋاتتان باس تارتقاندار تۋرالى مالىمەت جوق. ماينەرلەردىڭ 1 كيلوۆات ەلەكتر ەنەرگياسىنا 1 تەڭگە سالىق تولەيتىنىن ەلەكتر تاريفىمەن شاتاستىرماۋ كەرەك. دەمەك ەلەكتر ءتاريفى ەمەس, ماينەرلەردىڭ سالىعى وسىنداي مولشەردە.
ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ەلىمىزگە ماينەرلەردى شاقىرعان جوق. ولاردىڭ قىزمەتى ەنەرگەتيكالىق تاپشىلىقتى تۋعىزاتىنىن بىلسەك, نە سەبەپتى شاقىرۋىمىز قاجەت؟ باستى مىندەتىمىز – ەلەكتر قۋاتىن ۇزدىكسىز بەرۋ. نارىق اشىق بولعان سوڭ ماينەرلەر ەلىمىزگە كەلدى. ولاردى كىمنىڭ شاقىرعانىنان بەيحابارمىن. ايتسە دە ماينەرلەر قازاقستاندا بار. ءبىر انىعى, ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ولاردى شاقىرماعان», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
ليتسەنزيالاۋ تالابى ەنگىزىلەدى
تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات مۋسين ايتقانداي, تسيفرلى ماينينگ سالاسىن رەتتەۋ 3 باعىت بويىنشا جۇرگىزىلەدى.
«سۇر» ماينەرلەرگە توقتالساق, بىرىنشىدەن ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى جانە قۇقىقتىق ورگانداردان قۇرىلعان ءموبيلدى توپتاردىڭ رەۆولۆەرلى تەكسەرۋ جۇيەسى ەنگىزىلەتىن بولادى.
ەكىنشىدەن, ولاردى جۇيەلى تۇردە انىقتاۋ ءۇشىن ۇيىمداردىڭ ءتىزىمى جاسالىپ, تۇتىنىلاتىن ەلەكتر ەنەرگيانىڭ تاريحي دەرەكتەرى قۇرىلىپ, سالىقتىق, كەدەندىك تەكسەرۋلەردىڭ ناقتى الگوريتمى قولدانىلادى.
ۇشىنشىدەن, ۋاكىلەتتى ورگاندارمەن بىرلەسىپ, ءىر ادرەستەرگە شەكتەۋ قويۋ ارقىلى «سۇر» ماينەرلەردىڭ ءىس-ارەكەتىنە تىيىم سالۋ تەتىكتەرى پىسىقتالادى.
سونداي-اق ءتيىمدى شەشىمدەردىڭ ءبىرى – «سۇر» ماينەرلەردىڭ مۇلكىن تاركىلەۋ زاڭنامادا قاراستىرىلماق. اتالعان شارالار ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى, ەنەرگەتيكا جانە قارجى مينيسترلىكتەرىمەن بىرلەسىپ قابىلدانادى.
نارىقتى رەتتەۋگە بايلانىستى تسيفرلى ماينينگتى ليتسەنزيالاۋ ەنگىزىلەدى. مۇندا نەگىزگى كريتەري تەحنيكالىق تالاپتارعا سايكەس بولۋ, ياعني قاجەتتى جابدىقتاردىڭ, ءورت قاۋىپسىزدىگى بويىنشا ءتيىستى بولمەنىڭ جانە مىندەتتەمەلەردىڭ بولۋىن قاراستىرۋ كىرەدى. سونداي-اق ارنايى ءتاريفتى ەنگىزۋ, ەلەكتر ەنەرگياسىن كۆوتالاۋ جۇيەسى نارىق مۇشەلەرى مەن جالپى مەملەكەت ءۇشىن اشىق جانە تۇسىنىكتى نارىق قاعيداتتارىن ورناتادى.
حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسكەرىپ, سالىق سالۋدىڭ وڭتايلى جۇيەسى ايقىندالادى. بۇل ورايدا قىتاي تاجىريبەسىن قايتالاماۋ ءۇشىن نارىقتاعى باسەكەلەستىكتى ارتتىرۋ, ماڭىزدى ويىنشىلاردىڭ ەلىمىزدە جۇمىس ىستەۋگە دەگەن ىنتاسىن ساقتاۋ سەكىلدى تاۋەكەلدەر ەسكەرىلەدى», دەدى ب.مۋسين.
تسيفرلى دامۋ ءمينيسترى ESG تالاپتارىن ساقتاۋ تۇرعىسىنان «اق» ماينەرلەرگە ءتيىستى مىندەتتەمەلەر قويىلاتىنىن جەتكىزدى. تسيفرلى اكتيۆتەر جونىندەگى زاڭ جوباسى ءبىر توپ ءماجىلىس دەپۋتاتىمەن كوتەرىلگەندىكتەن بۇل ءىس-شارالار اتالعان زاڭ جوباسىنىڭ اياسىندا تالقىلانادى.
بۇدان بولەك, سالاعا جاۋاپتى قۇزىرلى ورگان باسشىسى قازاقستاندا حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن كريپتويندۋستريا سالاسىن دامىتۋ ءۇشىن ەكوجۇيە قۇرۋ قاراستىرىلاتىنىن ايتتى. اتاپ ايتقاندا, كريپتوبيرجالاردى قۇرىپ, ولاردىڭ قاتىسۋشىلارى ءۇشىن بانكتىك قىزمەت كورسەتۋدى ىسكە قوسۋ (استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعى), سول سەكىلدى ماينينگتىك پۋلدار قولعا الىنادى. جاۋاپتى ۆەدومستۆولار وسى امالدار نارىقتا ناقتى جانە ايقىن ەرەجەلەردى ورناتىپ, ەنەرگەتيكالىق جۇيەگە شامادان تىس جۇكتەمە تۇسىرمەي, ماينينگ فەرمالاردى «سۇر» ايماقتان شىعارۋعا وڭ اسەرىن تيگىزەدى دەگەن سەنىمدە.
