يادرولىق قاۋىپسىزدىككە كەزەكتى قادام

– گااگا قالاسىنداعى بۇكىل­الەمدىك يادرولىق قاۋىپسىزدىك ءجو­نىندەگى سامميت بارىسىن تەلەديدار ارقىلى تاماشالادىم. شىنىن ايتقاندا, بۇل كۇندى كورگەنىمە وتە قۋانىشتىمىن. گااگا سامميتىنەن بايقاعانىمىزداي, قازىرگى كەزدە يادرولىق قارۋسىزدانۋدىڭ قا­زاقستاندىق جولىمەن كۇللى الەم مەملەكەتتەرى جەتە تانىسۋ ۇستىندە. بۇگىندە جەر-جاھان جۇرتى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن قازاقستان حالقىن يادرولىق قارۋ­سىزدانۋدىڭ كوشباسشىسى رە­تىندە توبەلەرىنە كوتەرىپ, قۇرمەت تۇتاتىنىن سەزۋ استە قيىن ەمەس. ءبىزدىڭ ەلىمىز اقش, قىتاي, رەسەي, ۇلىبريتانيا جانە فرانتسيا سىندى الەمنىڭ يادرولىق دەرجاۆالارى اتقارا الماعان جۇمىستى اتقاردى. جويقىن قارۋسىز دا ءومىر سۇرۋگە بولاتىنىن كورسەتتى. ادامزاتتىڭ دامۋىنا ۇلكەن زاۋال كەلتىرۋى مۇمكىن ءۇشىنشى ءدۇ­نيەجۇزىلىك سوعىس قاۋپىنىڭ الدىن الدى. جانە الەم حالقىنا مۇنداي سوعىستىڭ ەشقاشان جەڭىمپازى بولمايتىنىن ءتۇسىندىردى. مەن 1991 جىلدان باستاپ مەملەكەت باسشىلارىنىڭ, ءىرى قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن ءتۇرلى انتيادرولىق فورۋمدارعا قاتىسۋعا مۇمكىندىك الدىم. وسى ارقىلى كسرو-نىڭ تۇڭعىش پرە­زيدەنتى ميحايل گورباچەۆپەن, ءتۇر­كيانىڭ پرەزيدەنتى سۇلەيمەن دەميرەلمەن, گەرمانيانىڭ ۆيتسە-كانتسلەرى گانس-ديتريح گەن­شەرمەن جانە تاعى باسقا كوپتەگەن كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرلەرىمەن پىكىر­لەستىم. اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا بار­لىعى دا وزگە مەملەكەتتەر اتقارا الماعان ءىستى تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ قولعا العانىنا ريزاشىلىق پەيىل بىلدىرگەن-ءدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن 1993 جىلى 30 تامىزدا وتكەن انتيادرولىق فورۋمدا اتوم سىناعىنا موراتوري جاريا­لاندى. ودان كەيىن پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي ۇيىتقى بولۋىمەن ورتالىق ازيانى يادرودان ازات ايماق دەپ جاريالاۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرىلدى. 1996 جىلى قىركۇيەك ايىندا بۇل كەلىسىمگە سەمەي قالاسىندا قول قويىلدى. 2009 جىلى ماۋسىمدا سەمەيدە مىڭداعان ادامنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن ميتينگتە نۇر­­سۇلتان نازارباەۆ الەمدىك قو­عامداستىققا اتوم سىناعى توق­تاتىلعان 29 تامىزدى يادرولىق سىناقتارعا قارسى حالىقارالىق ءىس-قيمىل كۇنى رەتىندە جاريا­لاۋ تۋرالى جاڭا يدەيا ۇسىندى. بۇل يدەيا حالىقارالىق دەڭگەيدە قولداۋ تاۋىپ, 2009 جىلى 2 جەلتوقساندا وتكەن بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ سەسسياسىندا بەكىتىلدى. 29 تامىز قازىرگى كەزدە الەم حالقى ەرەكشە اتاپ وتە­تىن بەيبىتشىلىك كۇنىنە اينالدى. 2012 جىلى 29 تامىزدا استانادا حالىقارالىق انتيادرولىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. پرەزيدەنتىمىز اتال­عان فورۋمدا «ATOM» جوبا­سىن ۇسىنعان بولاتىن. بۇل جوبا «سىناقتى توقتاتۋ – ءبىزدىڭ ماق­ساتىمىز» دەگەندى بىلدىرەدى. ياعني, بەيبىتشىلىك پەن يادرولىق قا­رۋ­سىزدانۋ جولىنداعى كۇرەستى اعا بۋىننىڭ جاس ۇرپاققا لا­يىق­تى اماناتتاۋىن كوزدەيدى. ءبۇ­گىن­دە بۇل باعدارلامامەن بۇكىل الەم جۇرتشىلىعى تانىسۋدا. ءدۇ­نيە­جۇزىنىڭ جاستارى عالامتور ار­قىلى وسى باعدارلاماعا ەرەكشە قولداۋ كورسەتتى. ەلباسىنىڭ ساياساتىن قول­داۋ باعىتىندا قازاق­ستاننىڭ 500 مىڭنان استام جاستارى وسى باعدارلاماعا ءۇن قوسىپ, قول قويدى. جينالعان داۋىس يادرولىق جويقىن قارۋى بار جەتەكشى ەلدەردىڭ كوش­باسشىلارىنا جىبەرىلەدى. گااگاداعى انتيادرولىق سامميتتە عالامدىق يادرولىق قارۋسىزدانۋ باعىتىنداعى «قازاقستاندىق جول» مەن «اتوم» باعدارلاماسىنىڭ قىزۋ تالقىلانعانىنا قۋانىش­تىمىن. ءححى عاسىر – يادرولىق قارۋسىزدانۋ عاسىرى بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىز. «نەۆادا-سەمەي» قوزعالىسىنىڭ مۇشەلەرى ەلباسىنىڭ انتيادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ۇستانعان سايا­ساتىنا ءاردايىم قولداۋ ءبىلدىرىپ كە­لەدى. قوزعالىس مۇشەلەرى جاھاندىق قارۋسىزدانۋ جانە قاۋىپسىزدىك تۋرالى پرەزيدەنتتىك باستامالاردى قولداۋدى الداعى ۋاقىتتا دا جالعاستىرادى. گااگا ءسامميتى – يادرولىق قارۋسىز عا­لامعا باستاعان تاعى ءبىر كەزەكتى قادام. سۇلتان كارتوەۆ, «نەۆادا-سەمەي» حالىقارالىق قوزعالىسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى.