كەيبىر ءىرى ەلدى مەكەندەردەگى كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ ماڭايىندا اپتالاپ-ايلاپ جاتىپ قالاتىن قوقىس ۇيىندىلەرى ۇيرەنشىكتى كورىنىسكە اينالىپ كەتكەنى جاسىرىن ەمەس. ماسەلەن, رۋدنىيدى الايىق, مۇندا سوڭعى ەكى جىل بويى قوقىس داۋى باسىلماي كەلەدى. ويتكەنى تۇرعىنداردى قالاداعى زاڭسىز قوقىس الاڭدارىنىڭ ازايماي تۇرعانى الاڭداتادى. ءبىرازدان بەرى بۇل ماسەلەنى قايتا-قايتا قوزعاپ, قورشاعان ورتانىڭ تازالىعى ءۇشىن كۇرەسىپ جۇرگەن ماكسيم فرولوۆتىڭ ايتۋىنشا, كەنشىلەر قالاسىنان جىلىنا 40 مىڭ تونناداي قوقىس شىعادى ەكەن. بىراق سونىڭ 5 پايىزى عانا وڭدەلەدى. ماسەلەنى جان-جاقتى زەرتتەپ شىققان ماكسيم بىلتىر قالا اكىمدىگىنە قالدىق باسقارۋدىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسىن ۇسىنعان. بۇل ۇسىنىسى قولداۋ تاپقان سوڭ, اكىمدىكپەن كەلىسىمشارتقا وتىرىپ, قالانى تازارتۋ جۇمىسىنا L–Trading فيرماسىن تارتقان. ناتيجەسىندە, ءۇش ايدىڭ ىشىندە 2 مىڭ توننادان استام قوقىس قالا سىرتىنا شىعارىلدى.
– تۇرمىستىق-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ءبولىمى سانكتسيالانباعان قوقىس ۇيىندىلەرىن تازالاۋ ءۇشىن بيىل تاعى دا بايقاۋ جاريالادى. وعان ميلليونداعان قارجى ءبولىندى. بۇل قارجى سول كۇيى ءبىرجولا قوقىسپەن بىرگە پوليگونعا كومىلەدى. ال بۇگىن تازارتىلعان تۇرعىن ۇيلەردىڭ اۋلاسىندا ءبىرازدان سوڭ قايتادان قوقىس ۇيىندىلەرى ءوسىپ شىعادى. بۇل ۇيرەنشىكتى جاعداي. اكىمدىك قالاداعى تۇرمىستىق قالدىق ماسەلەسىن ءتاريفتى كوتەرۋ, بەينەباقىلاۋ كامەرالارىن ورناتۋ, سونداي-اق ءۇيدىڭ شىعابەرىسىنەن قوقىس جاشىگىنە دەيىن جاقسى جول سالۋ ارقىلى شەشكىسى كەلەدى. مەنىڭشە, بۇل دا بوس اۋرەشىلىك. قالاداعى زاڭسىز قوقىس ۇيىندىلەرىن تۇبەگەيلى جويۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن ونىڭ سەبەبىن انىقتاپ الۋ كەرەك. ءبىز قازىر اۋلاداعى قوقىستى پوليگونعا تاسۋمەن عانا اينالىسىپ جاتىرمىز. «قوقىس نەلىكتەن ءۇيىلىپ قالا بەرەدى؟ مۇنىڭ سەبەبى نەدە؟ مۇنداي كەلەڭسىزدىكتىڭ جولىن الۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟» دەگەن ماسەلەگە باس قاتىرعىمىز كەلمەيدى. بۇل ۇيدەگى بىقسىقتى كىلەمنىڭ استىنا قاراي سىپىرا سالعانمەن تەڭ عوي. ال پوليگون دەگەنىمىز قورشاعان ورتاعا, ەكولوگياعا, سول ماڭايداعى ادامدارعا قاۋىپ توندىرەتىن زيانى مول نارسە. ءبىز ەكولوگيالىق كودەكس پەن ۇكىمەت 2013 جىلى بەكىتكەن «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ تۇجىرىمداماسىندا كورسەتىلگەن تالاپتاردى بۇلجىتپاي ورىنداساق, قوقىستان دا ءبىرجولا قۇتىلامىز. بۇل قۇجاتتاردا وسى ماسەلەگە قاتىستى جاسالۋ كەرەك امالداردىڭ ءبارى تايعا تاڭبا باسقانداي انىق جازىلعان, – دەيدى ەكوبەلسەندى.
ماكسيم فرولوۆ بيىل جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورىندارعا قوقىستى سۇرىپتاپ جيناۋ جوباسىن ۇسىنىپ وتىر. ايتۋىنشا, قالا اكىمدىگى اۋەلى قوقىس الاڭدارىن قازىرگى زامانعا بەيىمدەپ قايتا جەتىلدىرىپ, ەكولوگيالىق نورمالارعا سايكەستەندىرۋ كەرەك. ەكولوگ بۇل ورايدا نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى.
– ويتكەنى بۇل قالادا قوقىستى «قۇرعاق» جانە «سۋ» دەگەن ەكى تۇرگە ءبولىپ, ەكەۋىن ەكى بولەك شىعارادى. بۇگىندە زاماناۋي قوقىس الاڭدارىنىڭ تۇرلەرى كوپ. مەن مۇنىڭ ءبارىن اكىمدىككە ۇسىنامىن. ماسەلەن, قالانىڭ بەلگىلى ءبىر اۋدانىندا تۇراتىن جان باسىن ەسكەرە وتىرىپ, العاشقى 50 قوقىس الاڭىن مودەرنيزاتسيالاپ, وسى سالاعا ماماندانعان كومپانيانىڭ باسقارۋىنا سەنىپ تاپسىرۋ كەرەك. اكىمدىك سەنىم ارتقان فيرمانىڭ قوقىس شىعاراتىن ارنايى كولىگى, سۇرىپتاۋ جەلىلەرى بولۋى شارت. ەگەر اكىمدىك قولداۋ ءبىلدىرىپ جاتسا, مەملەكەت پەن جەكەنىڭ سەرىكتەستىگى اياسىندا «قوقىسسىز قالا» كومپانياسى بۇل سالاعا 500 ملن تەڭگە سالۋعا ىنتالى. مۇنداي جاعدايدا, تۇرمىستىق قالدىقتاردى سۇرىپتاۋ, وڭدەۋ, جويۋ ماسەلەسىنە وزگە كاسىپورىندار دا قىزىعۋشىلىق تانىتا باستايتىنى انىق. ەڭ باستىسى, ءبارى مەيلىنشە اشىق بولۋى كەرەك. ايتايىن دەگەنىم, كاسىپكەر ءوزىنىڭ شىعىنى مەن تابىسىن جوبالاپ الۋ ءۇشىن قالانىڭ قانداي جانە قاي مولشەردە قوقىس شىعاراتىنىن ءبىلۋى ءتيىس. ياعني قوقىستىڭ قاي ءتۇرى قانشا مولشەردە شىعاتىنىن الدىن الا ءبىلىپ, ەسەپتەپ, بىرنەشە جىلعا جوبالانعان بيزنەس جوسپارىن جاساۋى كەرەك. ءبىز قازىر قوقىس ۇيىندىلەرىن كادەگە جاراتىپ, پايدا تابۋدىڭ ورنىنا, كەرىسىنشە, وعان قىرۋار قارجى شىعىنداپ وتىرمىز. سوندىقتان قوقىستىڭ باسىم بولىگىن پوليگونعا ەمەس, وڭدەۋگە جىبەرۋگە تىرىسۋ كەرەك, – دەدى م.فرولوۆ.
بۇگىندە كەنشىلەر قالاسىندا 130 قوقىس الاڭى بار. ونىڭ ءبارىن جاڭا ۇلگىدە قايتا جاساپ شىعارۋ ءۇشىن 260 ملن تەڭگە قاجەت بولادى. الايدا جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ مۇنشاما قارجىنى قوقىس الاڭدارىن اباتتاندىرۋعا جۇمساي قويۋى قيىن بولىپ تۇر. سوندىقتان ەكوبەلسەندىلەردىڭ قالاداعى زاڭسىز قوقىس ۇيىندىلەرىنە قارسى قوزعالىسى جالعاسا بەرەتىن سياقتى. ماكسيم فرولوۆ تا رۋدنىي ەڭ تازا قالالاردىڭ قاتارىنا قوسىلعانشا تىنباي ىزدەنىپ, كۇرەسەتىنىن ايتادى.
– ەگەر جاپپاي وڭدەپ, وندىرىسكە پايدالانا باستاساق, قوقىس قاتقا اينالادى. وسى سالاعا ماشىقتانعان كومپانيالاردىڭ اراسىندا ارىپتەستىك بايلانىس نىعايىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى. بىرەۋ پلاستيك جيناسا, بىرەۋ قاعاز, بىرەۋ قۇرىلىس ماتەريالدارىن جينايدى. ەندى ءبىر كاسىپورىن ونى وڭدەپ, دايىن بۇيىم ەتىپ شىعارادى. قازىر ءبىز قولىمىزدا تۇرعان اقشانى جەرگە كومىپ جاتىرمىز, بۇل ميعا سيمايتىن نارسە. رۋدنىيدا زاڭسىز قوقىس ۇيىندىلەرىن پوليگونعا شىعارۋعا جىل سايىن 30 ملن تەڭگە بولىنەدى. مۇنى دا جەلگە ۇشىپ جاتقان اقشا دەپ ايتۋعا بولادى. ويتكەنى بۇگىن تازارتىلعان ورىندا ءبىر اپتادان كەيىن قايتادان قوقىس ءۇيىلىپ جاتادى. سوندىقتان ءبىر رەت قوماقتى قارجى سالىپ, ينفراقۇرىلىمدى ءبىرجولا قالىپتاستىرىپ الۋ كەرەك, قالا قوقىس وڭدەيتىن كاسىپورىندار كوبەيگەندە عانا تازارادى, – دەدى ەكولوگ.
وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعاتتى پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىندە وڭىردە تۇرمىستىق قالدىقتى سۇرىپتاپ جيناۋ ارقىلى ەكىنشى شيكىزات رەتىندە وڭدەۋدىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا كەشەندى شارالار قولعا الىنىپ وتىر. ماسەلەن, بۇگىندە وبلىستاعى 20-دان استام ەلدى مەكەندە تقق-نى سۇرىپتاپ جيناۋ جۇيەسى جاقسى جولعا قويىلعان. بۇل ەلدى مەكەندەردە بارلىعى 1 900-دان استام ارنايى كونتەينەر قويىلىپ, قوسىمشا شيكىزات الاتىن 7 قابىلداۋ ورنى جۇمىس ىستەيدى. سوڭعى كەزدەرى قاۋىپتى قالدىقتاردى بولەك جيناۋ ماسەلەسى دە ءبىرشاما ىلگەرىلەپ كەلەدى. قازىر وبلىس كولەمىندە سىناپتى شامداردى جينايتىن 145 كونتەينەر, ەلەكتروندى جانە ەلەكتر قۇرىلعىلارىن تاستايتىن 10 كونتەينەر ورناتىلعان.
27 ەلدى مەكەننىڭ ماڭايىنداعى تقق پوليگوندارىندا قوقىس سۇرىپتاۋ جەلىلەرى جۇمىس ىستەپ جاتىر. مىسالى, قوستاناي قالاسىنداعى «اتامەكەن» جشس-ءى جىلىنا 70 مىڭ توننا, توبىل قالاسىنداعى «ەكوپروم» سەرىكتەستىگى 80 مىڭ, ال ليساكوۆتاعى «سالەم KZ» كاسىپورنى 15 مىڭ توننا قوقىس سۇرىپتايدى ەكەن. بيىل مۇنداي كاسىپورىننىڭ ءبىرى جىتىقارا قالاسىندا دا ىسكە قوسىلدى.
بىلتىر تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعاتتى پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسى «قازاقستان عارىش ساپارى» گەوپورتالىنىڭ كومەگىمەن وبلىس اۋماعىنا زاڭسىز تاستالعان 460 قوقىس ءۇيىندىسىن انىقتاپ, ونىڭ ءبارى جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردىڭ كۇشىمەن جويىلدى. الايدا بيىل بۇل قوقىس وشاقتارىنداعى ۇيىندىلەر قايتا ءوسىپ شىعۋى عاجاپ ەمەس. ول ەندى قار ەرىپ, جەر كەڭىگەن سوڭ, عارىشتىق مونيتورينگ ارقىلى انىقتالاتىن نارسە.
قوستاناي وبلىسى
