بۇگىندە اسكەرىمىزدىڭ الەۋەتى, ەل قورعانى بولار مۇمكىندىگى جونىندە ءجيى ايتىلا باستاعانى ءمالىم. وعان نەگىز بولعان سەبەپتەر دە جوق ەمەس. ال الەم ەلدەرىنىڭ قارۋلى كۇشتەر قۇرامىنداعى تۇراقتى اسكەر سانى بويىنشا 2021 جىلعى رەيتينگىندە قازاقستان 166 ەلدىڭ ىشىندە 70-ورىندا تۇر. رەيتينگتەگى مالىمەت بويىنشا قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ تۇراقتى اسكەر سانى – 39 مىڭ. قارۋلى كۇشتەرگە جاتپايتىن اسكەريلەندىرىلگەن قۇرىلىمداردا 31,5 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيدى. ياعني بۇل دەرەك ەلىمىزدە 70,5 مىڭ اسكەري ادام جۇمىس ىستەيدى, 10 مىڭ تۇرعىنىنا 38 ادامنان كەلەتىنىن اڭعارتادى. جالپى, ەلدە اسكەري قىزمەتكەر سانى – 135 مىڭ. تمد ەلدەرىنىڭ اراسىندا قازاقستاننىڭ الدىندا رەسەي (5-ورىن), ۋكراينا (21-ورىن), ازەربايجان (41-ورىن), وزبەكستان (63-ورىن), بەلارۋس (64-ورىن), ارمەنيا (66-ورىن) جوعارى تۇر. ال تۇرىكمەنستان, قىرعىزستان, تاجىكستان جانە مولدوۆا مەملەكەتتەرى – قازاقستاننان تومەنگى ورىنداردا. وتكەن جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىنداعى دەرەك بويىنشا مەملەكەتتىك باسقارۋ, قورعانىس جانە مىندەتتى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىندەر سانى 483,2 مىڭ ادام بولعان.
بۇل الدىڭعى جىلدان 1,9%-عا از. اسكەرىمىزدىڭ كۇش-قۋاتىن ارتتىرىپ, اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ جاعدايىن جاساۋعا باعىتتالعان يگى قادامدار بارشىلىق. دەگەنمەن, سۇرانىسقا يە اسكەري ماماندار دايارلايتىن وقۋ ورىندارىن اشۋ – كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە ەكەنىن ايتۋشىلار دا جوق ەمەس. وسى ورايدا «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» تۇركىستان وبلىسىنداعى مەنشىكتى تىلشىسىنە حابارلاسقان كەنتاۋ گۋمانيتارلىق-تەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى سەرىك ايتورەەۆ اسكەري مەكتەپتەر اشۋدى شۇعىل تۇردە قولعا الۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيتىنىن ايتتى.
كوللەدج ديرەكتورى بۇل باعىتتا ناقتى جوسپار-جوبا ازىرلەپ, پىكىر-ۇسىنىستارىن ءتيىستى ورىندارعا جەتكىزگەن دە ەكەن. ەندىگى كەزەكتە ەل گازەتى ارقىلى كوپشىلىك تالقىسىنا سالىپ, بۇل ماسەلەگە ءتيىستى مينيسترلىكتەر نازارىن اۋدارعىسى كەلەدى. «وبلىس ورتالىعى تۇركىستان قالاسىنا اۋىسقالى بەرى مۇندا تەحنيكالىق مامانداردى دايارلايتىن وقۋ ورنىنىڭ جوقتىعى ءبىلىنىپ جاتىر. جاڭادان اسكەري-پاتريوتتىق ورتالىق اشساق, وندا اسكەري تەحنيكالاردىڭ, ۇشقىشسىز باسقارىلاتىن درونداردىڭ ءتىلىن مەڭگەرگەن ءىت ماماندارىن دايارلايتىن ەدىك. مەن كەنتاۋ قالاسىندا اسكەري مەكتەپ اشۋ جونىندەگى ماسەلەنى 2015 جىلدان بەرى كوتەرىپ كەلەمىن. سول كەزدەگى قورعانىس ءمينيسترى ي.تاسماعامبەتوۆتىڭ قابىلداۋىندا بولىپ, ماسەلەنى ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىردىم. مينيسترلىكتىڭ مەنىڭ ۇسىنىسىما قولداۋ بىلدىرگەنى جونىندە ارنايى حات تا الدىم. وسى حاتقا سۇيەنىپ, سول كەزدەگى وبلىس باسشىسىنا دا كىردىم. الايدا ۋاقىت وتە كەلە باسشى اۋىسىپ, وبلىس ورتالىعىنىڭ تۇركىستان شاھارىنا اۋىسۋىنا بايلانىستى مەكتەپ اشۋ ءىسى كەيىنگە قالدىرىلدى. تاياۋدا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ساكەن قالقامانوۆپەن ونلاين رەجىمدە وتكەن كەزدەسۋدە وسى ماسەلەنى قايتا كوتەردىم. اكىم ورىنباسارى وبلىستىق ادامي الەۋمەتتى دامىتۋ باسقارماسىمەن بىرلەسىپ, ماسەلەنى تۇيىندەۋدى تاپسىردى. ول كىسى بۇل جوباعا ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ويتكەنى وبلىستا جاستارعا اسكەري-پاتريوتتىق باعىتتا تاربيە بەرەتىن مەكتەپتەر جوقتىڭ قاسى. ال بۇرىنعى اسكەري مەكتەپتەردىڭ شىمكەنت قالاسىنىڭ قۇرامىندا قالعانىن ەسكەرسەك, ەڭسەسىن ەندى تىكتەپ كەلە جاتقان وبلىس ءۇشىن اسكەري ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورنىنىڭ قاجەت ەكەندىگى انىق. جوبا بويىنشا جاستار مەكتەپتە 3 جىل اسكەري ءبىلىم الادى. بۇل باعىت بويىنشا تاجىريبەمىز دە جەتكىلىكتى. وسى كەزگە دەيىن قالادا قارتتار ءۇيىن, بالالارعا ارنالعان ارنايى مەكتەپ-ينتەرنات, سودان كەيىن كەنتاۋ پوليتەحنيكالىق كوللەدجىن كەنتاۋ قازاق-نەمىس كوللەدجى رەتىندە قايتا اشۋ سەكىلدى باستامالاردىڭ باسى-قاسىندا ءجۇردىم. ەندىگى ماقساتىم – جاستاردى اسكەرگە باۋليتىن مەكتەپ اشۋ. وقۋ ورنىنىڭ ماتەريالدىق بازاسى رەتىندە قالادا بوس تۇرعان ەكسكاۆاتور زاۋىتىنىڭ اكىمشىلىك عيماراتىن پايدالانۋعا بولادى. اسكەري مەكتەپتە جاستارعا ارنايى ماماندىقتار بويىنشا ءبىلىم بەرىلەدى. بۇل ماسەلە بويىنشا قالالىق پوليتسيا دەپارتامەنتى, ۇقق, تج, شەكارا قىزمەتىنىڭ باسشىلارىمەن اقىلداسا كەلە, ولارعا قاجەتتى سۇرانىسقا يە ماماندىقتاردىڭ ءتىزىمى جاسالدى. سالا باسشىلارى, اسىرەسە, كينولوگ-ۆەتەرينار مامانداردى كوپتەپ دايارلاۋعا ۇسىنىس ءبىلدىرىپ وتىر. شىنىندا, بىزگە قىلمىستىڭ ىزىنە ءتۇسۋ ءۇشىن بىلىكتى كينولوگ-ۆەتەرينار مامانداردىڭ قاجەت ەكەندىگى انىق», دەيدى سەرىك ايتورەەۆ.
كوللەدج ديرەكتورىنىڭ پايىمداۋىنشا, ەلىمىزدىڭ شەكارا شەبىن كۇندىز-ءتۇنى كۇزەتەتىن اتتى اسكەرلەر جىلقىنىڭ بابىن بىلەتىن ماماندارعا ءزارۋ. ال كينولوگ ماماندار تەك الماتى قالاسىندا دايارلانادى. ياعني وقۋ بازاسىندا جاستار بۇرىن بولعان, دەگەنمەن ۋاقىتى كەلە ۇمىتىلا باستاعان ماماندىقتار بويىنشا دا دايارلىقتان وتەدى. سونداي-اق ەلىمىزدەگى ۇشقىشسىز باسقارىلاتىن تەحنيكالاردى مەڭگەرۋگە باعىتتالعان عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن ينجەنەرلىك توپ تا جۇمىس ىستەيتىن بولادى. قازىرگى كەزەڭدە اسكەري سالاداعى IT مامانداردى دايارلاۋعا سۇرانىس جوعارى. «وسكەلەڭ ۇرپاقتى جاستايىنان اسكەري ومىرگە باۋلۋ كەرەك. اسىرەسە, ولاردى اسكەري سالاعا قىزىقتىرۋ ماقساتىندا تۇركىستان قالاسىنىڭ اۋماعىنان ارنايى جەر تەلىمىن الىپ, جاياۋ اسكەر, اۋە كۇشتەرى جانە تەڭىز-قۇرلىق اسكەرىنىڭ ەسكىرگەن تەحنيكالارىن كورمە رەتىندە ورنالاستىرساق, كوپتەگەن جاستاردىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتار ەدى. زاماناۋي اسكەري مەكتەپ 100 شاكىرتكە لايىقتالماق. ءار ستۋدەنتكە ارنايى شاكىرتاقى تاعايىنداۋ ماسەلەسىن دە شەشۋگە بولادى. ماتەريالدىق بازاعا ساي اسكەري ءتارتىپ, ساباقتاردىڭ جۇيەلىلىگى, دۋالدى وقىتۋ بويىنشا وقۋ كورپۋستارى مەن جاتىن ورىنمەن جابدىقتالادى. ءبىتىرىپ شىققان تۇلەكتەرگە جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋ ءۇشىن ارنايى جولداما بەرۋ جاعى دا قاراستىرىلعان. اسكەري-پاتريوتتىق ورتالىعى وبلىستاعى ادامي الەۋەتتى دامىتۋ باسقارماسىنا باعىنىستى بولىپ, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قۇزىرىنداعى مەكەمەگە اينالادى. بۇلاي بولۋىنىڭ دا وزىندىك سەبەبى بار. ەلىمىزدە اشىلعان «جاس ۇلان» اسكەري مەكتەپتەرى قورعانىس مينيسترلىگىنە قاراسا, ەكىنشى جاعىنان ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قۇزىرەتىنە كىرەدى. قارجىلاندىرۋ تولىعىمەن ادامي الەۋەتتى دامىتۋ باسقارماسى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. اسكەري-پاتريوتتىق ورتالىقتى قاجەتتى كادرلارمەن تولىقتىرۋ ماسەلەسى دە ويلاستىرىلدى. ساباق بەرۋگە وتستاۆكاعا شىققان گەنەرالدار مەن پولكوۆنيكتەر شاقىرىلادى. جاسىراتىنى جوق, رەسەيدىڭ قورعانىس مينيسترلىگىنە قاراستى «روسوبورونەكسپورت» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ وكىلدەرى اسكەري مەكتەپ اشۋعا ەرەكشە قىزىعۋشىلىق ءبىلدىردى. ونى «ورتالىقازيالىق اسكەري وقۋ ورنى» دەپ اتاۋعا دايىن. ءارى ولار اسكەري تەحنيكالار مەن قاجەتتى قوسالقى بولشەكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋگە ق ۇلىقتى بولىپ وتىر. قالاي بولعاندا دا, بۇل كەشەۋىلدەتپەي قولعا الاتىن ماسەلە دەپ ويلايمىن», دەيدى سەرىك ايتورەەۆ. سونداي-اق كوللەدج ديرەكتورى ءوز جوبا-جوسپارى, ۇسىنىستارىنا قاتىستى قورعانىس, ءبىلىم سالاسىنىڭ ماماندارى پىكىرلەرىن بىلدىرەدى دەگەن ۇمىتتە.
ايتا كەتەلىك, كەيبىر ساراپشىلار قارۋلى كۇشتەردىڭ سانى حالىقتىڭ شامامەن 1%-ىن قۇراۋى كەرەك, ياعني قازاقستاندا ارميا 180 مىڭ اسكەري قىزمەتكەردەن تۇرۋى كەرەك دەپ سانايدى. بۇل تۇجىرىممەن كەلىسپەيتىندەر دە بار. ولار قارۋلى كۇشتەردىڭ, مىسالى 180 مىڭ ادامعا دەيىن, ياعني 2,5 ەسەدەن استامعا ۇلعايۋى ەلدىڭ قارجىلىق رەسۋرستارىنىڭ تۇتىنىلۋىن ەداۋىر ارتتىراتىنىن ايتادى.
تۇركىستان وبلىسى
