ەلدىڭ كوكەيىندەگى ەڭ باستى ماسەلە – كەمەڭگەردىڭ تۋعان جەرى سارتۇبەككە, سول ماڭايداعى اقكول, احمەت بايتۇرسىن ۇلى اۋىلدارىنا اپاراتىن جولدىڭ جوقتىعى. جول جوق ەمەس, بار-اۋ, بىراق مۇنداي جولدىڭ بارىنان جوعى جاقسى. كەڭەس ۋاقىتىندا توسەلگەن كوتەرمە جولدىڭ بۇگىندە ابدەن توزىعى جەتكەن. اسىرەسە كوكتەمگى, كۇزگى لايساڭدا قيىن. جولدىڭ بەتىنە شىققان سارى توپىراق مي باتپاق بولىپ ەزىلىپ, دوڭعالاققا تاستاي بولىپ جابىسادى دا, ءبىر جەرگە بايلاپ تاستايدى. سوندىقتان بۇل ماڭايعا باتقان كولىكتى كەيىن شىعارىپ الۋ قيىن.
بىراق وبلىس ورتالىعىنان تىم شالعايدا جاتقان اقكول, احمەت اۋىلدارىندا تۇرىپ جاتقان كونبىس جۇرت وسىنىڭ بارىنە ۇيرەنگەن. جولعا قاي كەزدە جەڭىل كولىكپەن, قاي كەزدە اۋىر كولىكپەن شىعۋ كەرەگىن جاقسى بىلەدى. بىراق احاڭداي الىپ تۇلعانى دۇنيەگە اكەلگەن كيەلى توپىراققا تاعزىم ەتىپ, دۇعا باعىشتاۋ ءۇشىن الىستان ات ارىلتىپ اڭساي جەتكەن نەكەن-ساياق جولاۋشىنىڭ جول سىرىن بىلمەي, باتپاققا باتىپ قالاتىن جاعدايلارى از ەمەس. مۇنى احاڭ اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى دا ايتىپ وتىر.
– ءبىز تۇرىپ جاتقان احمەت بايتۇرسىن ۇلى اۋىلىندا 85 ءۇي بار. كەيبىر ۇيدە 2-3 وتباسى بىرىگىپ وتىر. ويتكەنى ءبولىنىپ شىعۋعا ءۇي جەتپەيدى قازىر. اۋىلدا 500-دەن استام جان باسى بار. شىنتۋايتىنا كەلسەك, بۇل جولدى اسا قاجەت تۇتپاس ەدىم. مەنىڭ اتا-بابام, اكەم, بۇگىندە 76-عا كەلگەن ءوز باسىم وسى جولسىز-اق ءومىر ءسۇرىپ, تىرشىلىك جاساپ كەلدىك. بىراق بيىل احمەت اتامىزدىڭ مەرەيتويى الەمدىك دەڭگەيدە يۋنەسكو كولەمىندە اتالىپ وتەيىن دەپ جاتىر. سوندىقتان الىس-جاقىننان اعىلىپ ازاماتتار كەلەدى. ءتىپتى سوناۋ, تۇركيا, گەرمانيا, فرانتسيا سياقتى وركەنيەتى وركەندەگەن مەملەكەتتەردە تۇرىپ جاتقان قانداستارىمىز دا كەلىپ قالۋى مۇمكىن. سول ازاماتتار ك ۇلىپ كەلىپ, كۇڭىرەنىپ كەتپەسە ەكەن دەيمىن. ەلدىگىمىزگە سىن بولماسىن, سوناۋ جوعارىداعى باسشىلاردان باستاپ, بۇكىل جۇرت بولىپ جابىلىپ, وسى ازعانتاي جولدى اسفالتتاپ تاستاۋعا شامامىز جەتەتىن شىعار. بىراق بيىل نە ىستەسەك تە مۇنى احمەت ءۇشىن ىستەپ جاتىرمىز دەگەننەن اۋلاق بولايىقشى. بيىل قانداي جۇمىس ىستەلسە دە, ءبىر ءىز قالسا ەكەن دەگەن تىلەگىم بار, – دەيدى احاڭ اۋىلىندا تۇراتىن ابسادىق جاقسىمبەكوۆ اقساقال.
سارتۇبەككە بارعىسى كەلەتىن ازاماتتاردىڭ وتە كوپ ەكەنىن, بىراق سولاردىڭ كوبى احاڭ اۋىلىنا جەتە الماي قالاتىنىن اقتاڭگەر اقىن ايبەك قاليەۆ تە ايتقان ەدى.
– ءوزىم ارقالىقتا وتىرعان سوڭ, سولاردىڭ كوبى الدىمەن ماعان حابارلاسادى. «ايبەك, ءبىزدى اپارىپ كەلەسىڭ بە؟» دەگەندە قينالىپ قالاتىن جاعدايلار بولدى. بۇل – جول ماسەلەسى. بىلتىر ناۋرىز ايىندا استانادان ءبىر توپ زيالى قاۋىم كەلىپ, سول كىسىلەردى سارتۇبەككە اپارامىن دەپ, كولىگىمىز باتپاققا باتىپ, جەتە الماي ورتا جولدان قايتقان ەدىك. وسى جول دۇرىستالسا, احاڭ تۋعان اۋىلدى مەكەندەپ وتىرعان حالىققا دا كوپ پايداسى تيەر ەدى. سول اۋىلدىڭ ەكونوميكاسىنا دا كوپ اسەر ەتەر ەدى. سىرتتان كەلەتىن كىسىلەرگە دە جول اشىلىپ, تۋريزم باعىتى جولعا قويىلار ەدى. سارتۇبەكتە احاڭنىڭ تۋعان ءۇيى عانا ەمەس, بايتۇرسىن, اقتاس, شوشاق اتالارىمىزدىڭ زيراتى تۇر. ونى دا سول اۋىلدىڭ تۇرعىندارى قورشاپ قويدى. سونىمەن قاتار رەسپۋبليكا كولەمىنە بەلگىلى تۇزدى سۋ, جولدىڭ بويىنداعى تەنتەكسايدا جەردىڭ استىنان شىعىپ جاتقان ىستىق سۋ بار. ەگەر بيىل وسى 107 شاقىرىم كوتەرمە جولدىڭ ۇستىنە اسفالت توسەلسە, قاي جاعىنان الساق تا پايدالى يگى ءىس بولار ەدى. احاڭنىڭ قازاققا جاساعان ەڭبەگى, قازاققا جاساعان قىزمەتى سول ءبىر 107 شاقىرىم جولدىڭ قۇنىنان دا ارتىق قوي. سوندىقتان وسى ماسەلەگە ەل بولىپ نازار اۋدارساق, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى, – دەدى اقىن.
قوستانايدان شىققان ءبىز تورعايعا دەيىن ۇزاق جۇرسەك تە قينالا قويمادىق. بۇل ەكى ارالىقتاعى ءتۇزۋ جول تاقتايداي سايراپ جاتىر. كولىگىمىزدى تورعايعا تاستاپ, شۇبالاڭنان ءارى قارايعى جولدىڭ سىرىن جاقسى بىلەتىن ناريمان ەسىمدى جاقسى ازاماتتىڭ كولىگىنە ءمىنىپ, احمەت اۋىلىنا تۇندەلەتە جەتتىك.
اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قاي-قايسىسى دا اماندىقتان كەيىن اۋەلى «قالاي جەتتىڭدەر؟» دەپ سۇرايدى. ويتكەنى بۇل اۋىل اۋىل بولعالى جول بولعان ەمەس.
– تاۋەلسىزدىك العالى 30 جىلدىڭ ءجۇزى بولدى عوي. وسى وتىز جىلدىڭ ار جاعىندا قانشاما قيامەت كورىپ كەلەمىز. جاز بەن كۇزدە جولدىڭ باتپاعى ەزىلىپ, قىستا قارلى بورانى جاۋىپ تاستايدى. ايتارى جوق, جول ازابىن تارتۋداي-اق تارتىپ كەلەمىز. باسىمىزعا قانداي قيىنشىلىق تۇسسە دە, احمەت اتامىزدىڭ ارۋاعى رازى بولسىن, وسى جەردەگى اتا-بابالارىمىزدىڭ جايلاۋى يەسىز قۋ تاقىرعا اينالماسىن دەپ كوشپەي وتىرمىز. بۇل جەر تورعايدان – 120, قوستانايدان 700 شاقىرىم قاشىقتا جاتىر. تورعايعا ات شانامەن شىعاتىن كەزدەرىمىز بولادى. جول جوق بولعان سوڭ, اۋىلدىڭ تۇرمىس جاعدايى قيىن, الىپ-ساتارىمىز دا, شارۋاشىلىعىمىز دا ىلگەرى باسپاي تۇر. ءوزىم بيىل 55 جاسقا كەلدىم. ەندى بيىل احمەت اتامىزدىڭ تويىنا وراي, وسى جول جوندەلىپ, بالا-شاعامىز, ۇرپاعىمىز يگىلىگىن كورسە ەكەن دەپ تىلەپ وتىرمىز. بىراق بيىل احمەت اتامىزدىڭ ءۇيىنىڭ جانىنان جاڭا كوپىر سالىندى. سول كوپىردەن بەرى قاراي اۋىلعا دەيىن 4 شاقىرىم بار. كوكتەمدە وسى كوپىرگە جەتۋدىڭ ءوزى مۇڭعا اينالادى, – دەدى اۋىل تۇرعىنى تولەۋحان احمەتوۆ.
ەرتەڭىندە ءتۇس اۋا وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ كەلىپ, احمەت اۋىلىنىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەستى. اۋىل اكىمى كارانتين تالاپتارىنا سايكەس جيىنعا قاتىساتىن ادامدار سانى شەكتەۋلى دەگەن سوڭ باسقوسۋعا قاتىسا المادىق. شارۋامىزدى تىندىرىپ, جولعا شىقتىق. كەشە ءتۇن قاراڭعىسىندا بايقاماپپىز, اقكولدەن اسا بەرگەندە كوتەرمە جول شورت ءۇزىلدى دە, ءدال الدىمىزدان اۋماعى ۇلكەن كونتسەرت الاڭىنداي بولاتىن تەرەڭ شۇڭقىر شىعا كەلدى. شۇڭقىردى اينالىپ وتتىك. شوپىر جىگىتتىڭ ايتۋىنشا, كۇرە جولدىڭ ءدال ورتاسىندا پايدا بولعان بۇل شۇڭقىر كوكتەمدە قىزىل سۋ تولىپ كادىمگىدەي كولگە اينالادى ەكەن.
اۋپىرىمدەپ وتىرىپ تورعايعا جەتىپ, اۋدان اكىمى شوتا وسپانوۆقا كىردىك. اۋدان باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ 150 جىلدىعىن لايىقتى وتكىزۋ تۋرالى اۋەلدە بەكىتىلگەن جۇمىس جوسپارى بار. سونىڭ وزىندە قازىر اۋدان تۇرعىندارىنىڭ ايتقان ۇسىنىستارى ەسكەرىلىپ, بۇل جوسپار وزگەرتىلىپ, تولىقتىرىلىپ جاتىر ەكەن. سونىڭ ىشىندە احمەت اۋىلىنا جول سالۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر.
– بۇعان دەيىن بيىل احمەت بايتۇرسىنوۆ اۋىلىنا 11,4 شاقىرىم جول سالىنادى دەپ جوسپارلانعان. كەشە وبلىس باسشىسى وتكىزگەن جيىندا وسىعان قوسا جولدى تاعى 30 شاقىرىمعا سوزۋ ماسەلەسى قارالدى. سوعان قازىر مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىرمىز. ياعني بىرىنشىدەن, تەحنيكالىق قۇجات دايىنداپ, جەدەلدەتىپ سوعان مەردىگەر انىقتاۋىمىز كەرەك. بىراق مىنانى ەسكەرۋ كەرەك, بيىل احمەت اۋىلىنا دەيىنگى 107 شاقىرىمدى تولىق اسفالتتاۋعا مۇمكىندىك بولمايدى. تاعى قايتالاپ ايتايىن, قازىر 11,4 شاقىرىمعا ناقتى قاراجات ءبولىندى, وعان قوسا 30 شاقىرىمنىڭ تەحنيكالىق قۇجاتىن جاسايمىز. ونىڭ 21 شاقىرىمىنا جەتەتىن قارجى وبلىستىق بيۋدجەتتەن بولىنەدى, – دەدى ش.وسپانوۆ.
اۋدان اكىمىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, الداعى ۋاقىتتا وبلىس باسشىلارى ورتالىقتاعى ءتيىستى مەكەمەلەرگە احمەت اۋىلىنا جەدەلدەتىپ جول سالۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ءتۇسىندىرىپ, ۇسىنىس ايتادى. ەگەر قارجى ءبولىنىپ جاتسا, جول قۇرىلىسى ءارى قاراي جالعاسىپ, كوپ ۇزاماي, ءارى كەتسە, 2023-2024 جىلعا دەيىن اياقتالادى. شۇبالاڭنان احمەت اۋىلىنا دەيىنگى 107 شاقىرىمعا جول سالۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى جەر جاعدايىن قوسا ەسەپتەگەندە شامامەن 7-8 ملرد تەڭگە كەرەك. ارينە, وسىنشاما قوماقتى قارجىنى تابان استىندا تابا قويۋ ءبىر وبلىستىڭ قولىنان كەلمەيدى. الايدا اۋدان اكىمىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, الداعى ۋاقىتتا وبلىس باسشىلارى ورتالىقتاعى ءتيىستى مەكەمەلەرگە احمەت اۋىلىنا جەدەلدەتىپ جول سالۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ءتۇسىندىرىپ, ۇسىنىس ايتادى. ەگەر قارجى ءبولىنىپ جاتسا, جول قۇرىلىسى ءارى قاراي جالعاسىپ, كوپ ۇزاماي, ءارى كەتسە 2023-2024 جىلعا دەيىن اياقتالادى.
«جۇرت كەرەگىن بىلەتىندەر – كوپ, ىستەيتىندەر – از»... مۇنى دا احاڭ ايتىپ كەتكەن. وسى كوپ پەن از جۇمىلا كىرىسسە, بىتپەيتىن ءىس بولمايدى. سوندىقتان, قالاي بولعاندا دا, قازىر جول كەشىكپەي جوندەلۋى كەرەك. ويتكەنى بۇل – قيىر شەتتە جاتقان سارتۇبەكتەگى ەكى اۋىلعا عانا ەمەس, الاش ارداقتىسى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنا بورىشتار ەكەنىن جەتە تۇيسىنگەن ەستى قازاقتىڭ بارىنە قىزمەت ەتەتىن كەرەك جول.
قوستاناي وبلىسى
