ايتسە دە, جاقسى جاڭالىقتان گورى باق ءوز نازارىن ارقاشاندا جاعىمسىز جاڭالىقتارعا كوبىرەك اۋدارادى. سوڭعى ەكى اپتادا قازاقتاردىڭ بەيبىت ءومىرىن ءدۇر سىلكىندىرگەن قاندى وقيعالاردان كەيىن عانا يسپاندىقتار 1991 جىلى تاۋەلسىزدىگىن العان, ءحىح عاسىردا پاتشا يمپەرياسىنىڭ قۇرامىنا كىرگەن, ودان كەيىن بۇرىنعى كسرو-نىڭ قۇرامىندا بولعان مۇناي مەن گازعا, التىن, اليۋميني, ۋران, حروم, موليبدەن, نيكەل, كوبالت جانە باسقا دا تابيعي رەسۋرستارعا باي ۇلان-عايىر ەلگە نازار اۋداردى.
كۇتكەندەي, قازاقستانداعى قايعىلى وقيعالاردىڭ سەبەپ-سالدارىن تۇسىندىرۋگە باعىتتالعان تالداۋلار كوبەيىپ كەتتى. ولاردىڭ قاتارىندا بۇرىنعى يسپانيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ «قاۋەسەتتەرگە ەرگەنشە ۇندەمەگەن دۇرىس» دەگەن ءسوزدى قايتا جانداندىرعان كەڭ اۋقىمدى تۇسىنىكتەمەسى بار.
مەن ەۋروپارلامەنتتىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى بولعان ون بەس جىل ىشىندە قازاقستانعا ەكى رەت كەلدىم. سودان بەرى سوڭعى وتىز جىل ىشىندە ماتەريالدىق, مادەني, الەۋمەتتىك جانە ساياسي جەتىستىكتەرى بار حالىقپەن تىعىز قارىم-قاتىناستا بولدىم. قازاقستاننىڭ جان باسىنا شاققانداعى ىشكى جالپى ءونىمى ون ءتورت ەسەگە وسكەنىن ايتساق تا جەتكىلىكتى. ەلگە 370 ميلليارد دوللار كولەمىندە تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتىلدى. بارلىق دەڭگەيدە ءبىلىم بەرۋدە ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە جەتتى جانە دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ Doing Business رەيتينگىندە جيىرما بەسىنشى ورىنعا يە بولدى. ونىڭ ەڭ كوپ قونىستانعان قالاسى الماتى –قارقىندى قارجىلىق جانە كوممەرتسيالىق ورتالىق. ال جاڭا ەلورداسى نۇر-سۇلتان – مودەرنيزاتسيانىڭ ەلەۋلى كۇش-جىگەرى, جاقسى تالعام, شەكتى ءسان-سالتانات پەن ەستەتيكالىق تەپە-تەڭدىك ارقىلى قۇرىلعان ساۋلەت پەن لاندشافتتىق عاجايىپ مەكەن. مەن استانا ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىعان لەكتسيامدى قۋانىشپەن ەسكە الامىن, وندا مەنىڭ باياندامامنان كەيىنگى كەڭ ءارى قىزۋ پىكىرتالاسقا قاتىسقان جۇزدەگەن ستۋدەنتتىڭ بايىپتى دايىندىقتارى مەن اعىلشىن ءتىلىن تاماشا بىلگەنى مەنى تاڭعالدىردى. وسىنداي دەڭگەي ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا بولعانىن قالايمىن.
قازاقستاننىڭ تاعى ءبىر نازار اۋدارارلىق ەرەكشەلىگى – ءارتۇرلى ءدىني كونفەسسيالاردىڭ تولىق ەركىندىگى. كەز كەلگەن ادام ءبىر كوشەدە پراۆوسلاۆ شىركەۋى, كاتوليكتىك شىركەۋ, سيناگوگانىڭ نەمەسە مەشىتتىڭ الدىندا سەرۋەندەپ, اشىق جانە تولەرانتتى ۇلگىلى ءومىر سۇرەدى. دۇنيەجۇزىنىڭ كوپتەگەن باسقا ەلىندە بۇرىن-سوڭدى بولماعان جايت – ءدىندارلار قۇرمەت پەن كەلىسىمدە ءومىر سۇرەدى. بۇل جاعىمدى قاسيەت ينستيتۋتتىق, الەۋمەتتىك جانە ساياسي دەڭگەيدە ۇكىمەت پەن پرەزيدەنت تاراپىنان مۇقيات ناسيحاتتالدى.
قازاقستاندا جۇزدەن استام ادام قازا تاپقان, مىڭنان استام ادام جاراقات العان, اكىمشىلىك عيماراتتار قيراعان, اۋەجايلار باسىپ الىنعان, شابۋىلدار جاسالعان الەۋمەتتىك قۇرىلىمداعى ەلەۋلى وزگەرىستەردى سيپاتتاۋ قاۋىپسىزدىك كۇشتەرى مەن ارمياعا قاتىستى ەرەكشە قاتىگەزدىك, توناۋ مەن بۇزاقىلىق كەزىندە مىڭداعان ادامدار قاماۋعا الىنعان جانە بىرنەشە ميلليارد ەۋرو شىعىن اكەلگەن وقيعا جانارماي باعاسىنىڭ نەگىزسىز وسۋىنەن تۋىنداعان ازاماتتاردىڭ ستيحيالىق نارازىلىعى رەتىندە باستالدى دەۋدىڭ شىندىققا ەشقانداي قاتىسى جوق.
ەلدىڭ باتىس وڭىرلەرىندە سۇيىتىلعان تابيعي گازدىڭ قىمباتتاۋىنا ارنالعان شەرۋلەر بەيبىت ءوتتى. ۇكىمەت مۇنىڭ كۇشىن جويۋ ءۇشىن دەرەۋ ارەكەت ەتتى, بىراق تاراتىلدى. بۇل جاعدايدى كولەڭكەدە دايىندالعان, ناعىز توڭكەرىس جاساۋ مۇمكىندىگىن كۇتىپ وتىرعان ديۆەرسيالىق توپتار پايدالاندى. وقيعانى الماتىداعى قاسيەتتى ترويتسا ەپارحياسىنىڭ ەپيسكوپى, وتانداسىمىز حوسە لۋيس مۋمبيەلا ءوز رەزيدەنتسياسىنىڭ تەرەزەسىنەن كورىپ, ورىن العان جايتقا باعا بەرۋ بارىسىندا ولاردى نارازىلىق ەمەس, قارۋلى شابۋىل رەتىندە سيپاتتادى. وقيعاعا كىمنىڭ جاۋاپتى ەكەنى ءالى بەلگىسىز بولسا دا, بارلاۋ قىزمەتىنىڭ باسشىسى مەن باسقا دا جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەردىڭ قاماۋعا الىنعانى جانە ءتيىستى تەرگەۋلەر جاقىن ارادا بۇل ۆاكحاناليانىڭ جاي-جاپسارىن اشادى.
قالاي بولعاندا دا, ىشكى قۇبىلىس جانە ينستيتۋتتىق قۇرىلىمنىڭ قۇلدىراماعانىن جانە پرەزيدەنت ق.توقاەۆ پەن بيلىكتىڭ دەر كەزىندە, سالماقتى جانە باتىل رەاكتسياسى ارقاسىندا قازاقستاندىق قوعامعا تىنىشتىق پەن بەيبىت ءومىردىڭ قايتارىلعانىن كورۋ قۋانتادى. ۇيىمنىڭ ميسسيالارىنىڭ ءبىرى بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ جانە تەرروريزممەن كۇرەسۋگە سۇيەنىپ, ۇقشۇ مۇشەلەرىنەن, رەسەي, بەلارۋس, ارمەنيا, قىرعىزستان جانە تاجىكستاننان كومەك سۇراۋى ەلدەگى ون ءبىر وبلىستىڭ باستى قالالارى بەيبەرەكەتسىزدىككە ۇشىراعان كەزدە وتە ورىندى بولدى. كورشىلەردىڭ كومەگىنسىز مۇنداي ەرەۋىل بۇكىل ايماقتى تۇراقسىزداندىرىپ, قازاقستاندى ودان ءارى ويرانعا ۇشىراتىپ, ازاماتتىق سوعىسقا باستار ەدى. رەسەي ءوزىنىڭ گەگەمونياسىن كورسەتۋ ءۇشىن قازاقستاندا قالۋعا قۇلشىنىسى بار دەگەن پىكىر نەگىزسىز. ءىس جۇزىندە ۇقشۇ كونتينگەنتىن شىعارۋ كوپ ۇزاماي باستالىپ, تەز اياقتالادى.
ورتالىق ازياداعى سىرتقى ساۋدانىڭ 50 پايىزى جانە ينۆەستيتسيانىڭ 48 پايىزى ەو-دان كەلەدى. قازاقستانمەن جاقىندا عانا جەتىلدىرىلگەن كەڭەيتىلگەن ارىپتەستىك جانە ىنتىماقتاستىق جونىندەگى كەلىسىم جاسالدى. ەۋروپالىق وداق ازىرگە قازاقستان ۇكىمەتىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە قۇقىقتىق رەفورمالاردىڭ اۋقىمدى باعدارلاماسىندا, اسىرەسە دەموكراتيانىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە ادام قۇقىقتارى سالاسىندا بەلسەندى ىنتىماقتاسۋى كەرەك. ەگەر ەۋروپالىقتاردىڭ ازياداعى شىنايى, بولاشاعى زور جانە وزەكتى سەرىكتەسى بولسا, ول – قازاقستان. وسىنى ۇمىتپاي, قازاقستان بىزگە قانداي سۇيىسپەنشىلىكپەن, ىلتيپاتپەن, قۇرمەتپەن قاراعانداي, ءبىز دە وعان سولاي قارايىق.
الەحو ۆيدال-كۋادراس,
ەۋروپارلامەنتتىڭ بۇرىنعى ۆيتسە-پرەزيدەنتى (2004-2007 جج), كاتالونيا حالىق پارتياسىنىڭ بۇرىنعى توراعاسى (1991-1996 جج)
