اتا-ەنە شاراپاتى

قازاق ومىرگە كەلگەن بالاسىنا اق تىلەگىن بىرەر ءسوزدىڭ اياسىنا سىيعىزعان عوي. ول: «اللا باعىڭدى اشسىن!» دەپ كەلەدى. بۇل ۇلعا دا, قىزعا دا قاتىستى ايتىلادى. ۇلدىڭ باعى ءوز وتباسىندا اشىلسا, قىزدىڭ باعى وزگە ورتادا جانادى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە مەنىڭ, اسىرەسە, اتا-ەنەم جاعىنان باعىم جانىپ, باقىتىمدى تاپتىم دەي الامىن. ويتكەنى, مەن بۇكىل قازاق ەلىنە اتتارى ءماشھۇر قيراباەۆتار اۋلەتىنە, ناقتىلاي تۇسسەم اتام – قازاق ادەبيەتىنىڭ قازىرگى ساناۋلى ساڭلاقتارىنىڭ ءبىرى, ادەبيەتتانۋشى اكادەميك سەرىك قيراباەۆ پەن كورنەكتى گەوگراف, ۇلاعاتتى پەداگوگ, ءاليا بەيسەنوۆا وتباسىنا 20 جاسىمدا كەلىن بولىپ ءتۇستىم. اتا-ەنەمنىڭ سۇيىكتى ۇلى ءادىل كەرەمەت ازامات ەدى. اسكەري ادام بولاتىن. تاعدىردىڭ جازۋىنا نە دەرسىڭ. بار بولعانى 11 جىل سىيلاستىقتا ءومىر كەشتىك. ماشينا اپاتىنان قايتىس بولدى. ارتىندا ەرجان, سانجار دەگەن ەكى ۇلى قالدى. قازىر ولار ۇلكەن ازامات دارەجەسىندە. ءبىرى حالىقارالىق قۇقىق ماماندىعىن يگەرسە, ەكىنشىسى, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك اكادەمياسىن ءبىتىردى. ەكەۋى دە مەملەكەتتىك قىزمەتتە. مەنىڭ بۇل اراداعى ايتپاعىم, «اتا-ەنەڭ جاقسى بولسا, قىزىنداي ەتىپ وسىرەدى» دەگەن قازاقي قاعي­دانىڭ راستىعىنا كوز جەتكىزۋ. كەلىن بولىپ تۇسكەن ءبىر ەلدىڭ قىزى ەكىنشى جۇرتقا سۋداي ءسىڭىپ, تاستاي باتىپ كەتۋى وڭاي ەمەس. جاقسى كورگەن جارىڭمەن بىرگە اتا-ەنەڭ, قاۋمالاعان قاۋىم قولتىعىڭنان دەمەپ ءسوزىڭدى سويلەپ, بارىڭدى اسىرىپ, ءسال كەمشىلىگىڭدى جاسىرىپ جاتسا, ءجۇزىڭ جارىق, كوڭىلىڭ شات. تۇرتپەككە تۇسسەڭ ءىسىڭ ىلگەرى باسپايدى, جان دۇنيەڭ جادىراۋدان قالادى. قايتسەم انانىڭ كوڭىلىن تابام, مىنانىڭ ويىنان شىعام دەپ جۇرەرىڭ انىق. تالەيىمە قاراي قازاقتىڭ بايتاعىنداي نيەتتەرى بار, كورگەندەرى كوپ, كوڭىلگە تۇيگەندەرى مول ەكى اسىلىم, ارداقتى اتا-ەنەم مەنىڭ بەتىمنەن قاققان ەمەس. ۇزاتاتىن قىزداي الاقاندارىندا ۇستادى. ءوزىم دە الدارىن قيىپ وتپەدىم, ايتقاندارىن ەكى ەتپەدىم. اكەمدەي بولعان اتاممەن, انامداي بولعان ەنەممەن قاتار, سول وتباسىنىڭ بارلىق ۇلكەن-كىشىسىن, اسىرەسە, ەنەمنىڭ شەشەسى اقىل-پاراساتى مول رىمبالا اپامدى ەرەكشە قادىر تۇتتىم. ول كىسىدەن قالعان ءبىر كەرەمەت ۇلگىنى وسى ارادا ايتا كەتسەم دەيمىن. كۇن سايىن ەرتەڭگىسىن تۇرعاندا بارىمىزبەن امانداساتىن. «قالدارىڭ قالاي, جاقسى تۇردىڭدار ما؟» دەيتىن. ءبىز ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا وتىرىپ, بۇل كىسىنىڭ مۇنىسى نەسى دەپ تاڭدانىس بىلدىرسەك: «ە, جاسسىڭدار عوي. كەيىن مەندەي بولعاندا سولاي ەكەن-اۋ دەيسىڭدەر. ءتۇن تۇنەك قوي. ودان تاڭەرتەڭگى جارىققا جەتۋ ءبىر عانيبەت ەمەس پە!؟ «تۇننەن تاڭعا تۇگەل جەتەيىك» دەگەن ءسوزدى بۇرىنعىلار بەكەر ايتقان با؟» دەيتىن. سول ءسوزدىڭ اقيقاتىنا ەندى كوز جەتىپ كەلەدى. مەن ماماندىعىما قاراي ءومىر بويى بالا تاربيەسى سالاسىندا قىز­مەت ەتىپ كەلەمىن. سودان دا شىعار, اركەز مەيىرىمدى بولۋعا, ەشكىمنىڭ كوڭىلىن جىقپاۋعا, ايتقانىن ەكى ەتپەۋگە, وڭ ءسوزدى قابىلداۋعا ءازىر جۇرەمىن. مىنەزىمدە تۋرالىق بار. ىشىمدەگىنى تاۋىپ ال دەمەيمىن. وسىن­داي قاسيەتتەردەن بە, مەنى اتا-ەنەم ءومىر بويى قاسىنان شىعارماي, بالاپانداي باۋلىپ, اقىلدارىن ايتىپ, تۋرا جولعا سالىپ كەلەدى. ءبىز ءبىر-ءبىرىمىزدى كورمەسەك, ءبىر داس­تارقاندا وتىرىپ شاي ىشپەسەك, كوڭىلىمىز الاڭ بولىپ جۇرەدى. مەن وسى ارادا ارداقتى اتامنىڭ مەن تۋرالى ايتقان مىنا ءبىر سوزدەرىن دايەككە كەلتىرسەم دەيمىن. «كەلىنىم شولپان جولداسىنان جاس­تاي ايىرىلىپ قالعانىمەن, بالالارىن باعىپ, ءبىزدىڭ قاسىمىزدان شىققان جوق. شەشەسى: «قاراعىم, جاس قالدىڭ. ەگەر ءبىر ويىڭ بولسا, ءبىز قارسى بولمايمىز. بالالاردى بىزگە قالدىرىپ, جولىڭدى تابا عوي. باتامىزدى بەرەمىز», دەگەن ەكەن. «ماما, ەكى بالا مەن سىزدەردى تاستاپ قايدا بارامىن. نە بولسا دا سىزدەرمەن بىرگە كورەمىن», دەپ قاسىمىزدا قالدى. سول ءۇشىن شولپانعا ريزامىز. قازىر شولپان استانادا قىزمەت ەتەدى. وعان ءوزىمىز جىبەردىك. «ەكى بالاڭ سوندا. سولاردى ۇيلەندىر. ءبىز ءازىر تۇعىردان ءتۇسىپ وتىرعان جوقپىز. ءوز شايىمىزدى ءوزىمىز قايناتىپ ىشەتىن شامامىز بار» – دەدىك», دەيدى كيەلىم مەنىڭ. ەكى ارىسىم ءار كۇن سايىن جاعدايىمدى ءبىلىپ, جاقسى ىسىمە قۋانىپ, تىلەكتەس بولىپ وتىرادى. مىسالى, 2013 جى­لى «دارىن» ورتالىعىنان حالىق­ارالىق, رەس­پۋبليكالىق ءبىلىم وليمپيا­دالارى مەن عىلىمي جوبالار سايىسىنا ەلىمىزدەن 967 وقۋشى قاتىسىپ, ولاردىڭ 188-ءى التىن, 298-ءى كۇمىس, 463-ءى قولا مەدال الدى. ال بيىلعى ەكى ايدىڭ ىشىندە وتكەن ءبىلىم جارىستارىنا 596 تالاپكەر قاتىسىپ, ولاردىڭ 173-ءى التىن, 170-ءى كۇمىس, 253-ءى قولا مەدالعا يە بولدى. ءاربىر وسىنداي ۇجىم جەتىستىگىنە مەنىڭ اتا-انالارىم شىن نيەتتەرىمەن قۋانىپ, تىلەكتەرىن ايتىپ, بۇل تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ قول جەتكەن جەتىستىگى, شىققان بيىگى دەپ وتىرادى. مەن وسىنىڭ ءبارىن وي-سانامنان وتكىزگەن كەزدە, اتام قازاقتىڭ مىنانداي ءبىر قاناتتى ءسوزى ەسىمە تۇسەتىنى بار. ول قاناتتى ءسوز: «قىز اقىلدى ەسكەرمەس – انا ۇلگىسىن كورمەسە, ۇل جارىلقاپ اس بەرمەس – اكە ۇلگىسىن كورمەسە» دەپ كەلەدى. ەندەشە, مەنىڭ بار جاقسى تىرلىگىم, ۇرپاق تاربيەسىندەگى اتقارىپ جۇرگەن جۇمىسىم سول اتا-انامداي بولىپ كەتكەن اتا-ەنەمنىڭ ۇلگى-ونەگەسى دەپ بىلەمىن. شولپان قيراباەۆا, «دارىن» رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى.  استانا.