حالىقتىڭ العىسىن الىپ, قولداۋىنا يە بولعان ء«اليانى» ىزدەيتىندەر, كەيىنگى ونەر جولىن بىلگىسى كەلەتىندەر از ەمەس. قۇرامى مەن اتاۋى وزگەرگەنى بولماسا, ونەرپازدار ءالى كۇنگە دەيىن وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە قالىپتاسقان ساباقتاستىق ءۇردىس بويىنشا توقتاۋسىز جۇمىس ىستەپ كەلەدى. سوناۋ 1984 جىلى م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى شىمكەنت پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى اتالىپ تۇرعان شاقتا ۇيىمداستىرىلعان ء«اليا» اكاپەللالىق قىزدار ءانسامبلى قازاقستاندا عانا ەمەس, الىس-جاقىن شەت ەلدەردە ونەر كورسەتتى. بۇل جەتىستىكتەردىڭ باسى-قاسىندا وقۋ ورنىنىڭ وركەندەۋ داۋىرىندە باسشىلىق جاساعان وقۋ-اعارتۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, شىمكەنت قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى مىرزاحان سارسەمباەۆتىڭ بولعانىن ايتا كەتەلىك. وسى يگى باستاما ءبىلىم ورداسىنىڭ بۇگىنگى باسشىسى, ياعني وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى-باسقارما باسشىسى گۇلجان سۇگىرباەۆا تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, ونەرلى جاستارعا بارلىق جاعداي جاسالۋدا. سونداي-اق ۋنيۆەرسيتەت تاريحىندا ورنى بار ونەر ۇجىمىنىڭ توقتاۋسىز قىزمەت ەتۋىنە ۇلبوسىن تاجىباەۆا بىردەن-ءبىر سەبەپشى بولدى. قازاق مۋزىكا ونەرىنە ۇلكەن جاڭالىق, جاڭا لەپ بولىپ كەلگەن, قازاق قىزدارىنان قۇرالعان ء«اليا» حالىق اندەرىن كەرەمەت شەبەرلىكپەن ۇندەستىرە ءبىلدى. رەپەرتۋارىندا حالىق, كلاسسيكالىق اندەر, ءشامشى قالداياقوۆ, باقىتجان بايقاداموۆ, ابايدىڭ, تۋىستاس حالىقتاردىڭ اندەرى بولدى. ءانسامبلدىڭ قۇرامىندا «باستاۋىشتا وقىتۋ پەداگوگيكاسى مەن ادىستەمەسى» ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الۋشى گۇلميرا مۋتاليەۆا, پەرنەش جانتورەقىزى, لاۋرا مەلدەشقىزى, كۇلايحان جاناباەۆا, عاليا قۇرالقىزى, مايرا جامانتايقىزى, ناعيما ومارشاەۆا, جاميليا شالاتاەۆا ونەر كورسەتتى. انسامبل قالالىق, وبلىستىق جانە كەڭەس وداعى كولەمىندە ۇيىمداستىرىلعان ءان بايقاۋلارىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى. وداق بويىنشا ۇيىمداستىرىلعان «ستۋدەنتتىك كوكتەم-1987» بايقاۋىنىڭ باس جۇلدەگەرى بولىپ, موسكۆا تەلەارناسىنان جىل بويى ءار سەنبى سايىن كورسەتىلدى. ءانسامبلدىڭ ورىنداۋىنداعى كوپ داۋىستى 10 شىعارما ەلىمىز تەلەديدارىنىڭ «التىن قورىندا» ساقتاۋلى. كەزىندە بەرىلگەن كاسىبي ءبىلىمنىڭ نەگىزىندە قازىر بىلىكتى مامان بولىپ جۇرگەن ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرى ۇستازدارىمەن بايلانىسىن ۇزگەن ەمەس. جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن سوڭ باستاۋىش جانە ورتا سىنىپتاردا ءان ساباعىن ساپالى دا قىزىقتى وتكىزىپ جۇرگەن تۇلەكتەر جەتىستىكتەرىن انسامبل جەتەكشىسى ۇلبوسىن قارىنبەكقىزى جاستارعا ۇلگى ەتىپ ايتىپ وتىرادى.
ءاربىر جاڭا قۇرامنىڭ جاساقتالۋىنا جاناشىرلىق تانىتىپ, جەتەكشىلىك جاساپ جۇرەتىن ۇلبوسىن تاجىباەۆا ء«اليا» اكاپەللالىق ءانسامبلى نەگىزىندە 1992 جىلى ء«اليا» كۆارتەتىن ۇيىمداستىردى. ونىڭ قۇرامىندا گۇلداريعا تاۋتاەۆا, ايگەرىم ەسەنگەلدىقىزى, ايگۇل قاپباروۆا, ايگۇل ءجۇمادىلوۆا ونەر كورسەتىپ, كوپتەگەن ءىس-شارالاردا كوپشىلىك العىسىنا بولەنگەن بولاتىن. «قازىعۇرتتىڭ باسىندا كەمە قالعان, ول اۋليە بولماسا نەگە قالعان» دەگەن اڭىزدىڭ نەگىزىندە ادامزاتتىڭ بەسىگى اتالىپ كەتكەن كيەلى قازىعۇرتتىڭ اتى 1996 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتە قۇرىلعان فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق انسامبلىنە بەرىلدى. ۋنيۆەرسيتەت بىلىمگەرلەرى مەن قىزمەتكەرلەرىنەن قۇرالعان «قازىعۇرت» ءانسامبلىنىڭ قازاق ەلىن انمەن تەربەتىپ كەلە جاتقانىنا بيىل 25 جىل تولىپ وتىر. ۇلبوسىن تاجىباەۆا ۇيىمداستىرعان فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق «قازىعۇرت» ءانسامبلى كۇنى بۇگىنگە دەيىن كوپشىلىككە قىزمەت ەتىپ كەلەدى. بۇل ورايدا ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا ايتىلعان يدەيالاردى نەگىزگە الىپ وتىر. «ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىز, ءتىلىمىز بەن مۋزىكامىز, ادەبيەتىمىز, جورالعىلارىمىز, ءبىر سوزبەن ايتقاندا ۇلتتىق رۋحىمىز بويىمىزدا ماڭگى قالۋعا ءتيىس. ابايدىڭ دانالىعى, اۋەزوۆتىڭ عۇلامالىعى, جامبىلدىڭ جىرلارى مەن قۇرمانعازىنىڭ كۇيلەرى, عاسىرلار قويناۋىنان جەتكەن بابالار ءۇنى – بۇلار ءبىزدىڭ رۋحاني مادەنيەتىمىزدىڭ ءبىر پاراسى عانا», دەلىنگەن باعدارلامالىق ماقالادا. ياعني فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق انسامبل عاسىرلار قويناۋىنان جەتكەن ونەردى بۇگىنگى ۇرپاققا ناسيحاتتاۋدا. ءانسامبلدىڭ 1995-2000 جىلدارداعى قۇرامىندا بولعان ۇلبوسىن تاجىباەۆا, الەنا دوسماعانبەتوۆا, ليازات ارىپباەۆا, ايمان قارسىباەۆا, ساپارالى كەنەنباەۆ, التىناي جوراباەۆا, ەرلان ءجۇمادىلدا ۇلى, ساۋلە بايباتشاەۆا, جازيرا تۇرسىنبەكوۆا, سامات قانسەيىتوۆ, جادىرا احمەتوۆا, مايا سمايلوۆا, بولاتبەك اجىباەۆ, سامات ۋتەبولاتوۆ, ءجانينا تايتاليەۆا, باعيلا عاپپاروۆا, گۇلنازيرا جەكسەنبيەۆا, ءمولدىر مۇراتبەكوۆا رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق, قالالىق مادەني ءىس-شارالاردا ونەر كورسەتىپ, ءتۇرلى دەڭگەيدەگى بايقاۋلاردا جۇلدەلى ورىندارعا, جوعارى ماراپاتتارعا يە بولدى. سونداي-اق مادەنيەت قايراتكەرى, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىنىڭ يەگەرى, ء«بىلىم ءىسىنىڭ ۇزدىگى», پروفەسسور سايلاۋبەك جاقسىبەكوۆتىڭ ءانسامبلدىڭ جاساقتالۋ, وركەندەپ ءوسىپ, جەتىستىككە جەتۋ جولىندا ەتكەن ەڭبەگى وراسان. «قازىعۇرت» ءانسامبلىنىڭ جاندانۋىنا وتباسىمەن قىزمەت ەتكەن قۇرمەتتى ۇستاز. ۇلى – الدەن سايلاۋبەك ۇلى اتالمىش ۋنيۆەرسيتەتتە وقىپ, قىزمەت اتقارا ءجۇرىپ قالا, وبلىس, رەسپۋبليكا, حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ جۇلدەگەرى اتانعان ءانشى, «جاستار» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى. ءانسامبلدىڭ جەتىستىككە جەتۋ جولىندا ەرلان ءجۇمادىلدا ۇلىنىڭ دا ورنى ەرەكشە. ءانسامبلدىڭ قۇرامىنا ءانشى جانە كەلەشەك قوبىزشى بولىپ قابىلدانعان ستۋدەنت رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى كوپتەگەن مادەني ءىس-شارالاردا ونەر كورسەتتى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اعا وقىتۋشىسى, حالىق ءارتىسى قۇرمانبەك شويىنباەۆتىڭ ۇستازدىق تاربيەسىمەن, جول كورسەتۋىمەن كوپتەگەن بايقاۋدا جەڭىسكە جەتتى.
«قازىعۇرت» فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق ءانسامبلىنىڭ قازىرگى جەتەكشىسى ايمان قارسىباەۆا ءوزىن اسپاپتا جوعارى دەڭگەيدە ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگىمەن دە دارىن يەسى رەتىندە كورسەتە ءجۇرىپ, حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق بايقاۋلارىنىڭ لاۋرەاتى اتاندى. مىسالى, 2015 جىلى رەسەيدىڭ ومبى قالاسىندا وتكەن «سيبير زاجيگاەت زۆەزدى» اتتى حالىقارالىق بايقاۋ-فەستيۆالىندە باس جۇلدەنى, 2017 جىلى اندوررادا وتكەن Winter sonata مۋزىكالىق اسپاپتاردا ورىنداۋشىلاردىڭ حالىقارالىق ينتەرنەت-بايقاۋىندا ءى ورىن, سونداي-اق ەلىمىزدە وتكەن بايقاۋلاردا جۇلدەلى ورىندارعا يە بولدى. ال «قازىعۇرت» ءانىن تۇڭعىش ورىنداۋشى جازيرا تۇرسىنبەكوۆا ەتنوگرافيالىق-فولكلورلىق ءانسامبلدىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن رەسپۋبليكالىق «ۇكىلىم-اي» ءان بايقاۋىندا باس جۇلدەنى جەڭىپ الدى. يالوۆا قالاسىندا وتكەن حالىقارالىق تۇركى حالىقتارىنىڭ ءان-بي فەستيۆالىنىڭ باس جۇلدەگەرى. بۇگىنگى تاڭدا قالاداعى «ايبوبەك» بوبەكجاي-باقشاسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى. «وسىنداي بىلىكتى ۇستازدارى مەن شاكىرتتەرى ونەر كورسەتەتىن انسامبلگە تانىمالدىلىق الىپ كەلگەن – تۇركيا مەملەكەتىنىڭ يالوۆا قالاسىندا 1998 جىلى وتكەن تۇركىتىلدەس ەلدەرىنىڭ ءى فولكلورلىق فەستيۆالى. فەستيۆالدە يەلەنگەن باس جۇلدە انسامبل مۇشەلەرىنە قانات بىتىرگەندەي بولدى. «ۇكىلىم-اي» رەسپۋبليكالىق بايقاۋىنىڭ باس جۇلدەگەرى, حالىقارالىق ءشامشى قالداياقوۆ اتىنداعى ءان بايقاۋلارىنىڭ جۇلدەگەر-ديپلومانتى اتاندى. شيرەك عاسىردى ارتقا تاستاعان «قازىعۇرت» ەتنوگرافيالىق ءانسامبلى مەكتەپتى جاڭا عانا ءبىتىرىپ, ستۋدەنتتىك ومىرگە, ۇستازدىق ۇلى جولعا قادام باسقان قانشاما جاستاردىڭ دارىنىن جارقىراتا كورسەتىپ, قيالىنا قانات ءبىتىردى. ارقايسىسى جەكە-جەكە تۇلعا بولىپ قالىپتاسقان ونەرلى ستۋدەنتتەر ومىردە دە ءوز جولىن تاۋىپ, بيىك-بيىك بەلەستەردى باعىندىردى. وسىناۋ قول جەتپەس قيالداعىداي بولىپ كورىنەتىن اسقاق ارماندارعا جەتۋ جولىندا قاسيەتتى دە قازىنالى قاراشاڭىراق – وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ورنى ەرەكشە. ۇستازدار ۇستاحاناسىنداعى قاتارداعى قاراپايىم وقىتۋشىلاردان باستاپ, جوعارعى ساناتتاعى پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ, وقۋ وردا باسشىلىعىنىڭ بۇل باعىتتاعى ەڭبەكتەرى ەرەن, ۇلەس-سالماعى دا ايرىقشا. بۇگىنگىدەي وقۋ وردامىزدىڭ مەرەيتو-يىمەن قاتار كەلىپ جەتكەن «قازىعۇرت» ەتنوگرافيالىق ءانسامبلىنىڭ 25 جىلدىعى ۋنيۆەرسيتەت ابىرويىن ودان ءارى ارتتىرىپ, تاريحي تانىمىن تەرەڭدەتە تۇسەرى انىق. الداعى كۇندەردە ونەرلى جاستارىمىز, جاناشىر ۇستازدارىمىز ءبىلىم ورداسىنىڭ كەرەگەسىن كەڭەيتىپ, ابىرويىن اسقاقتاتۋ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتەدى دەگەن سەنىمدەمىز», دەيدى ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى-باسقارما باسشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت گۇلجان سۇگىرباەۆا.
ءيا, ءاربىر ءبىلىم مەكەمەسىنىڭ تاعىلىمى تەرەڭ تاريحى, يگى داستۇرلەرى, شەبەرلىكپەن شىڭدالعان ۇلاعاتتى ۇستازدارى مەن تالانتتى شاكىرتتەرى بولادى. ۇستازدار ۇستاحاناسىنىڭ مامان دايارلاۋداعى جاۋاپكەرشىلىگى بۇگىندە ارتا تۇسكەنى ايان. ەركىن ەلدىڭ جاستارىن كاسىبىنە دەگەن پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋدى باستى مىندەتى سانايتىن ۋنيۆەرسيتەتتە جاس بۋىندى كەشەگى تاريحىمىزدىڭ قۇندىلىقتارى مەن بۇگىنگى يگىلىكتەرىمىزدىڭ شىن مۇراگەرلەرى رەتىندە باۋلۋدىڭ وزىق ۇلگىلەرى مول.
تۇركىستان وبلىسى
