سوت جۇمىسى جەڭىلدەتىلەدى

ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا سوت جۇيەسى مەن سۋديالارىنىڭ مارتەبەسى, سوت تورەلىگىن ىسكە اسىرۋدى ودان ءارى جەڭىلدەتۋ, ەركىن ساۋدا ايماعى جانە وزگە دە ماسەلەلەرگە قاتىستى زاڭدىق قۇجاتتار قارالىپ, ءتيىستى قاۋلىلار قابىلداندى. كۇن تارتىبىندە پالاتا الدىمەن زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا ءىلياس باقتىباەۆتى قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستي­تۋتسيالىق كەڭەسىنە مۇشەلىككە تاعايىندادى. سودان كەيىن زاڭ جوبالارى قارالدى. دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت جۇيەسى مەن سۋديالارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا تۇزەتۋلەردى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. زاڭدىق جوبا ىرىكتەۋ جۇيەسىن دامىتۋعا جانە سۋديالىق قىزمەتكە ۇمىتكەرلەردى تاڭداۋداعى قوعام ءرولىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. اسىرەسە, سوت توراعالارىنا كانديداتتاردى ىرىكتەۋدە سۋديالىق ءوتىلدىڭ بولۋى بەس جىلدان ون جىلعا دەيىن كوتەرىلمەك. سوتتار قىزمەتىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا جۇيە قىزمەتىنە قاتىستى جەكە ورگان قۇرۋ ۇسىنىلادى. بۇل ورگان قۇزىرەتىنە سوتتاردىڭ جۇمىستارىن تەكسەرۋ, سوتتار مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ جانە تەز ارادا شەشۋ كوزدەلەدى. وسى رەتتە سۋديالارعا سوت شەشىمى زاڭدى كۇشىنە ەنبەي, جۇرتشىلىق الدىندا پىكىر بىلدىرۋگە تىيىم سالىنادى. سونىمەن قاتار, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنا­مالىق اكتىلەرىنە سوت تورەلىگىن ىسكە اسىرۋدى ودان ءارى جەڭىلدەتۋ, تورەشىلدىك رەسىمدەردى ازايتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا ءبىرىنشى وقىلىمدا قولداۋ تاپتى. زاڭدىق قۇجاتتا مىندەتتى تۇردە الدىن الا سوتقا دەيىنگى تارتىپپەن شەشىلەتىن ىستەر تىزبەسىن بەكىتۋ جانە كەڭەيتۋ كوزدەلگەن. بۇدان باسقا, جاۋاپكەر قارسى قۋىنىم بەرۋگە قۇقىلى بولاتىن مەرزىمدى شەكتەۋ ۇسىنىلادى. قارسى قۋىنىم بەرۋ ۋاقىتىن قىسقارتۋ جاۋاپكەردىڭ سوت پروتسەسىن سوزباي, وعان نەعۇرلىم جاۋاپتى دايىندالۋى قاجەتتىگىن تالاپ ەتەدى. جانە دە سوت رەسىمدەرىن جەڭىلدەتۋ بويىنشا قوسىمشا شارالار رەتىندە بەينەبايلانىس قۇرالدارىنىڭ كومەگىمەن دالەل­دەمەلەردى قاشىقتىقتان زەرتتەۋ جانە ىسكە قاتىساتىن تۇلعالاردىڭ تۇسىنىكتەمەلەرىن تىڭداۋ ءمۇم­كىندىگىن كوزدەۋ ۇسىنىلادى. بۇل رەتتە, زاڭ جوباسىندا بۇي­رىق ارقىلى ءىس جۇرگىزۋ سالاسىنىڭ كەيبىر داۋلارى اۋقىمدى زاڭدى تالاپ قويۋ سالاسىنا بەرۋ ارقىلى كەڭەيتىلەدى. سونىمەن قاتار, ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنە بىتىمگەرشىلىك كەلىسىم جاساسۋ رەسىمىن ەگجەي-تەگجەيلى رەگلامەنتتەۋ نورمالارى دا قاراستىرىلىپ وتىر. داۋدى بەيبىت جولمەن شەشۋگە تالاپتاردى ىنتالاندىرۋ ماق­ساتىندا بىتىمگەرشىلىك كەلى­سىم جاساسۋ مەملەكەتتىك باجدى قاي­تارۋ ءۇشىن نەگىز بولاتىن تىزبەگە ەنگىزىلەدى. بۇدان بولەك, داۋدى ءمىن­دەتتى تۇردە الدىن الا سوتقا دەيىنگى تارتىپپەن شەشەتىن ىستەر تىزبەسىن بەكىتۋ جانە كەڭەيتۋ كوزدەلىپ وتىر. سونداي-اق, ءماجىلىس «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇ­قىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە وزگە­رىستەر ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبا­سىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇل­دادى. ەلىمىزدە پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىنا كۆوتانى ارت­تىرعانى ءۇشىن ايىپپۇل ءمول­شەرى ازايتىلماق. قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى ءمينيسترى نۇرلان قاپپاروۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدەگى ءوندىرىس كولەمى 2010 جىلمەن سا­لىستىرعاندا, 15 پايىزعا وسكەن. سانكتسيالاردى ەنگىزۋ وندىرىستىك سەكتوردان ەلەۋلى قارجى شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەر ەدى, دەپ مالىمدەگەن مينيستر مۇنىڭ سەبەبىن وعان قاتىستى وندىرىستەر توقتاپ, جۇمىس ورىندارىنىڭ قىسقارۋى الەۋمەتتىك جاعدايدى اۋىرلاتار ەدى دەگەنمەن تۇسىندىرۋگە تىرىستى. قازىرگى ايىپپۇل كولەمى بەس ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش (شامامەن 37 ەۋرو) دەڭگەيىندە بەلگىلەنىپ وتىر. ءمينيستردىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, الدىن الا بولجامدار بويىنشا كۆوتالاردىڭ نارىقتاعى باعاسى 5 ەۋرودان اسپايدى. 2010 جىلى ەۋرووداقتا 1 كۆوتانىڭ باعاسى 27 ەۋروعا دەيىن عانا كوتەرىلسە, ال ايىپپۇل مولشەرى 100 ەۋروعا دەيىن بارادى ەكەن. قازاقستان مەن ەۋرووداق ەلدەرىنىڭ تەحنولوگيالىق الشاق­تىعىن نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايتىندىعىن العا تارتقان مينيستر ايىپپۇل مولشەرىن ەۋروپالىق دەڭگەيگە كوتەرۋ ەكونوميكالىق تۇرعىدان ورىنسىز ەكەندىگىن دە قاپەرگە سالدى. ال مۇنداي نورمالار قابىلدانسا, ونەركاسىپ كاسىپورىندارىنان بىلتىر ەسەپكە جازىلعان ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى 208 ميلليارد تەڭگە, مۇناي جانە گاز سەكتورىنداعى 30 ميلليارد تەڭگە ءوندىرىپ الىنباي قالادى. ءماجىلىس «2011 جىلعى 18 قازانداعى ەركىن ساۋدا ايماعى تۋرالى شارتتى ونىڭ تاراپتارى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اراسىندا قولدانۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. ەلىمىز حاتتاما شەڭبەرىندە وزبەكستانعا ءتيىستى تاۋارلاردى اكەتۋ كەزىندە ولارعا قاتىستى ەكسپورتتىق باجدى قولدانۋدى كوزدەگەن تاۋارلار تىزبەسىن بەكىتكەن. ال وزبەكستان ەلىمىزگە تاۋارلاردى ەكسپورتتاۋ كەزىندە كەدەن باجىن قولدانۋ قۇقىعىن وزىنە قالدىرعان. بۇعان قوسا, كۇن تارتىبىندە قازاقستان-وزبەكستان اراسىن­داعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى جۇمىسقا الىنىپ, قورىتىندى ازىرلەۋ ءۇشىن ءتيىستى كوميتەتكە جۇكتەلدى. جالپى وتىرىستىڭ سوڭىندا ن.نىعماتۋلين ايەل-دەپۋتاتتاردى كەلە جاتقان ءتول مەرەكەلەرىمەن قۇتتىقتادى. سپيكەر ءوز ارىپتەستەرىنىڭ زاڭ شىعارماشىلىق جۇمىسىنداعى ەلەۋلى ەڭبەكتەرىنە ايرىقشا ءمان بەرىپ, دەنساۋلىق, مادەنيەت, بيۋدجەت جانە قارجى ماسەلەلەرىنىڭ قاي-قايسى دا ايەل ازاماتتارىمىزدىڭ ارقاشاندا نازارىندا ەكەنىن, ال ايەلدەردى قولداۋ, جان-جاقتى دامۋىنا جاعداي جاساۋ ەلباسى ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».