ايماقتار • 08 جەلتوقسان، 2021

شىمكەنت – بەيبىتشىلىك، دوستىق پەن كەلىسىم مەكەنى

41 رەت كورسەتىلدى

تاۋەلسىزدىكتىڭ تولايىم تابىستارىندا مەملەكەت قۇراۋشى قازاق حالقىمەن بىرگە وسى ەلدى وتانىم دەپ بىلگەن سان ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ ۇلەسى بار. ءبىز بىرىگىپ بايتاعىمىزدى بەرەكە مەن بىرلىكتىڭ التىن ۇياسىنا اينالدىردىق. ەگەمەندىك جىلدارى كونستيتۋتسيالىق مارتەبەگە يە بولعان اسسامبلەيا – قوعام­دىق كەلىسىم مەن رۋحانيات قۇندى­لىق­تارىنىڭ قاينار كوزى، مادەني ارالۋان­دىقتىڭ مىنبەرى، قۇقىقتىق تاربيەنىڭ الاڭى بولىپ بەكىدى.

توقسانىنشى جىلدارى ەل تۇرعىن­دارى بىرقاتار الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قيىندىقتى باستان وتكەردى. جوسپارلى ەكونوميكادان نارىقتىق ەكونوميكاعا وتكەن كەزدە ءىرى كاسىپورىنداردىڭ جۇ­مى­سىن توقتاتۋى، جالاقىنىڭ ايلار بويى تولەنبەۋى، تۇرمىس جاعدايىنىڭ تومەندەۋى، جاپپاي جۇمىسسىزدىق سىندى پروبلەمالار ەل اۋماعىندا تۇراتىن سان الۋان ۇلت وكىلدەرىنىڭ ساناسىنا ايرىقشا اسەر ەتتى. ءبىرازى تاريحي وتانىنا قونىس اۋداردى. ال بولاشاعىن ەگەمەن ەلمەن بەكەم بايلانىستىرعان ەتنوس وكىلدەرى بۇگىندە بىزبەن بىرگە باقىتتى عۇمىر كەشىپ كەلەدى.

ساياسات ساحناسىنداعى جاس مەملە­كەت­تىڭ ەگەمەن ەل رەتىندە قالىپتاسىپ، ءوسىپ-وركەندەۋىنە جانە ىشكى بىرلىكتى بەكەم­دەۋىنە بارشا ەل ازاماتتارى ايرىق­شا ۇلەس قوستى. بۇل تۋرالى ەلباسى: «تاۋەل­سىزدىك پەن ازاتتىق بەكەردەن-بەكەر ەمەس، الدىڭعى ۇرپاقتاردىڭ قانىمەن، كوز جاسىمەن كەلدى. ەندى وسىنى قورعاپ قالۋ ءۇشىن جەرىمىزدىڭ بۇتىندىگىن، ەلىمىزدىڭ ىنتىماعىن ساقتاۋعا ءار ازامات، ءار قا­زاق دايىن تۇرۋى قاجەت. ونسىز ءبىز ەل بولىپ ىرگەمىز كوتەرىلمەيدى»، دەدى. ۋاقىت وتە بۇل ءسوز شىندىققا اينالدى. قازاق­ستان­نىڭ تۇراقتىلىعىنا، ەلدىڭ دامۋى مەن ءال-اۋقاتتىڭ جاقسارۋىنا تۇر­عىن­دار­دىڭ تىكەلەي جاۋاپتى ەكەندىگىن قوعام مۇشە­لەرىنىڭ باسىم بولىگى سەزىندى.

ىشكى تۇراقتىلىق پەن قوعامدى توپ­تاستىرۋ باعىتىندا ءبىز شىن مانىندە بىرلىك پەن تاتۋلىقتىڭ وزىق ۇلگىسىن كور­سەت­تىك. 1995 جىلى قازاقستان رەسپۋب­ليكا­سىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇل­تان نازار­باەۆتىڭ باستاماسىمەن قۇ­رىل­عان قازاق­ستان حالقى اسسامبلەياسى بۇگىن­دە ەل اۋماعىنداعى بارشا ەتنوس وكىل­دەرىن ءبىر شاڭىراق استىنا بىرىك­تىر­گەن بەرەكەلى بىرلىك ينستيتۋتىنا اينالدى.

ەل تۇرعىندارى – بىرلىك، كەلىسىم جانە وركەندەۋ تۋرالى اسىل مۇراتتاردى قالىپتاستىرۋعا تىكەلەي ءوزى جاۋاپتى ەكەندىگىن ءتۇسىندى. تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاتتى ءدامى بارشامىزدى ەل يگىلىگى جولىندا جۇمىلا جۇمىس ىستەۋگە ۇيرەتتى.

2018 جىلى شىمكەنتتى ەل اۋماعىن­داعى ءىرى قالالار قاتارىنا قوسۋ تۋرالى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاري­حي جارلىعى شىعىپ، ميلليوندى قالا رەتىندە دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا ءتۇستى. جاڭا مارتەبە بەرىلگەننەن كەيىن قالانىڭ ونەركاسىپ ءونىم كولەمى 2018 جىلى 492 ملرد تەڭگەدەن 2020 جىلى 670 ملرد. تەڭ­­گەگە استى.

تاۋەلسىزدىك جىلدارى قالاعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 2،6 ترلن تەڭگەگە جەتسە، سونىڭ تەڭ جارتىسى نەمەسە 1،3 ترلن تەڭگەسى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى قالا اتانعاننان كەيىن تارتىلدى. تاۋەلسىز­دىك جىلدارىندا شىمكەنتتە 6،5 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىنسا، ونىڭ 2 ملن شارشى مەتردەن استامى سوڭعى ءۇش جىلدا پايدالانۋعا بەرىلدى. بيىل جىل سوڭىنا دەيىن العاش رەت 1 ملن شارشى مەتر باسپانا تاپسىرىلادى.

بۇگىندە 1،1 ملن-نان استام تۇرعىنى بار ءۇشىنشى مەگاپوليس حالقىنىڭ ۇش­تەن ءبىرىن باسقا ەتنوس وكىلدەرى قۇرايدى. قوعامدىق كەلى­سىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىك سالاسىن­داعى مەملەكەتتىك ساياسات اياسىندا قالا­لىق اسسامبلەيا ماڭايىنا توپتاسقان 17 ەتنومادەني بىرلەستىك ەل يگىلىگى جو­لىن­داعى بايسالدى باستامالار مەن بىر­لىكتى بەكەمدەۋگە اتسالىسىپ، قالا اۋما­عىندا جۇيەلى جۇمىستاردى جۇمىلا اتقارۋدا. ال اسسامبلەيا جانىنداعى قو­عام­دىق كەلىسىم كەڭەسى، انالار كەڭەسى، مەدياتسيا كابينەتى، «جاڭعىرۋ جولى» جاستار قوزعالىسى سىندى قوعامدىق قۇرىلىمدار قاشاندا ىرىستى ىنتىماق جولىن جالعاپ، تاتۋلىقتى تۇعىرىنان تۇسىرمەۋگە سۇبەلى ۇلەس قوسۋدا.

قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جۇ­مىس ىستەگەن 26 جىل ىشىندە:

- قازاقستاندىق بىرەگەيلىك پەن ازا­مات­تىق نەگىزىندە ەتنوستاردىڭ توپتاسۋى مەن ىقپالداسۋى قامتاماسىز ەتىلدى;

- حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي­كەس قازاق­ستاندىق ەتنوستاردىڭ تىلدەرىن، داستۇرلەرىن، مادەنيەتتەرىن دامىتۋ ءۇشىن جاعداي جاسالدى;

- مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندە قازاق ءتىلى­نىڭ بىرىكتىرۋشى ءرولىن تانۋ قامتاماسىز ەتىلدى;

- قازاقستان ەتنوستارى تاراپىنان ەتنوسارالىق قاتىناستاردى دەپوليتيزاتسيالاۋ قامتاماسىز ەتىلدى;

– قازاقستان ەتنوستارىنا سىرتقى ىقپال ەتۋ فاكتورىنىڭ جانە ولاردىڭ سىرتقى ساياسي كۇشتەر مۇددەلەرىنىڭ جولسەرىگىنە اينالۋىنىڭ الدىن الدى.

اسسامبلەيا مۇشەلەرىنىڭ اتسالى­سۋىمەن «العىس ايتۋ كۇنى»، «ناۋرىز»، «قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنى»، «وفا­رين»، «سابانتوي» جانە ەتنوس­تار­دىڭ ءتىلى، مادەنيەتى جانە سالت-ءداستۇرى كۇندەرى ءداستۇرلى اتالىپ وتۋدە.

انالار كەڭەسى ءبىلىم مەكەمەلەرىندە 80-نەن استام ءىس-شارا وتكىزىپ، «ۇلتتىق تاربيە – ۇلت بولاشاعى»، «قىز – ەلدىڭ كوركى»، «اق ورامال»، «قازاقتانۋ» سىندى جوبالاردى ىسكە اسىردى. جالپى، اس­سامبلەيانىڭ مەدياتيۆتىك الاڭدارىندا 53 داۋلى ماسەلە قارالىپ، شەشىمىن تاپتى. قالالىق اسسامبلەيا جانىنداعى «جاڭعىرۋ جولى» جاستار قوزعالىسى 16 باستاما كوتەرىپ، ونى ماقساتتى ىسكە اسىردى. قازاقستان حالقى اسسامبلەيا­سىنىڭ «30 يگى ءىس» جوباسى اياسىندا ەتنوس كاسىپكەرلەرىنىڭ قولداۋىمەن قالالىق اسسامبلەيا تاراپىنان 41،5 ملن تەڭگە­نىڭ قايىرىمدىلىق كومەگى ۇيلەستىرىل­دى. بۇدان بولەك ريددەردە ءتىلسىز جاۋ­دىڭ سال­دارىنان قيىندىققا تاپ بولعان وتان­داستارىمىزعا اسسامبلەيا مۇشەلەرى 12 ملن. تەڭگەنىڭ گۋمانيتارلىق كومەگىن جونەلتتى.

ەرەسەك ەتنوس وكىلدەرىنىڭ مەملەكەت­تىك ءتىلدى مەڭگەرۋگە دەگەن قۇلشىنىسىن قولداۋ ماقساتىندا ء«تىلتانىم» جو­با­سىن قولعا الىندى. جەرگىلىكتى تەلە­ار­نا­نىڭ قولداۋىمەن «بىرلىگى بەكەم ەل» تەلە­باعدارلاماسى ازىرلەنىپ، ونىڭ ءار شىعا­رىلىمى ەتنوستاردىڭ قازاقستان قوعامىنا كىرىگۋى مەن قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋ باعىتىندا قالا اۋماعىندا ات­قا­رىلعان جۇمىستارعا ارنالۋدا. ال جاس بۋىننىڭ مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن قىزى­عۋشىلىعىن قولداۋ جانە قازاق ءتىلىن ەتنوستار اراسىندا ىلگەرىلەتۋ ماق­­ساتىندا «مىڭ جۇيرىك» جوباسى ىسكە استى. وعان ەل اۋماعىنان 5-12 جاس ارا­لى­عىنداعى 300-دەن اسا ءجاسوسپىرىم قاتىسىپ، وزدەرىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى جە­تىك مەڭگەرگەنىن دالەلدەدى.

بۇل قالالىق اسسامبلەيا اتقارعان جۇمىستاردىڭ ءبىر بولىگى عانا. الدا مەملەكەت باسشىسى، قحا توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەڭەسىندە بەر­گەن تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ باعى­تىندا ماقساتتى جۇمىس ىستەپ، جالپى­ۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋعا ايرىقشا باسىمدىق بەرەمىز. انالار كەڭەسىنىڭ قىزمەتىن جانداندىرىپ، «مادەنيەتتى انا – مادەنيەتتى ۇلت»، «قازاقتانۋ»، «مىڭ بالا» سىندى جوبالاردى ىسكە اسىرامىز.

بيىل قىركۇيەكتە قالاداعى قازاق­ستان حالقى اسسامبلەياسى عيماراتى تۇركىستان وبلىسىنان شىمكەنت قالا­سىنىڭ تەڭگەرىمىنە ءوتتى. اتالعان عيما­رات قالالىق اسسامبلەيانىڭ قىزمەتىن قامتا­ماسىز ەتەتىن قۇرىلىمدارعا بە­رىلدى. ەندىگى ماقسات – ەڭسەلى نىساندى اشىق ديالوگ الاڭىنا اينالدىرۋ. وندا مادەني-كوپشىلىك ءىس-شارالارمەن قاتار، تىلدەردى وقىتۋ كابينەتى، دوستىق مۋزەيى جانە كوۆوركينگ ورتالىعىن اشۋ كوزدەلىپ وتىر. مەدياتسيا كابينەتىن زامان تالابىنا ساي جاڭعىرتىپ، قوعامدىق مەدياتورلاردىڭ ءبىلىم-بىلىگىن ارتتىرۋعا نازار اۋدارامىز.

ەتنومادەني بىرلەستىكتەر جانىنداعى شىعارماشىلىق توپتاردىڭ كۇندەلىكتى دايىندىق جاساۋىنا جاعداي جاساپ، كەلەر جىلدان باستاپ قالادا قالىپتاسقان ەتنوسارالىق احۋالعا توقسان سايىن كە­شەندى مونيتورينگ جۇرگىزەمىز. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، ىشكى بىرلىكتى بەكەمدەپ، تىرلىك­تى تۇزەۋگە قاتىستى كەز كەلگەن ۇسىنىس-­پى­كىردى تىڭداپ-تالقىلاۋعا اسسامبلەيا الاڭى ءاردايىم اشىق بولادى.

بيىل ەل تاۋەلسىزدىگىنە 30 جىل. تاتۋ­لىقتى تۋ ەتىپ، ىرىستى ىنتىماق جولىن ۇستانعان ەلىمىز وسى مەرزىمدە ءبىرتالاي بەلەستى باعىندىردى. «باق بەرەردە ەلگە ىرىس قونادى، ۇستانعان جولى دۇرىس بولادى» دەگەن حالىق دانالىعىندا ايتىل­عانداي، ارتتا قالعان وتىز جىل ءجۇ­رىپ وتكەن جولىمىزدىڭ دۇرىستىعىن دالەلدەدى. ءوز كەزەگىندە ەلىمىزدە بىرلىك پەن تاتۋلىقتىڭ ساقتالۋىنا شىرايلى شىمكەنت قالاسى تۇرعىندارىنىڭ قوسىپ وتىرعان لايىقتى ۇلەسى بار.

باعىندىرعان بەلەستەرىمىز بەن جەت­كەن جەتىستىكتەرىمىز – اۋىزبىرشىلىك پەن شى­نايى تۇسىنىستىكتىڭ جەمىسى. ەن­دەشە، بەرەكەلى بىرلىك جولىن جالعاپ، تۇراق­تىلىقتى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باستى تۇعى­رىنا اينالدىرۋ – ءبىزدىڭ بۋىنعا جۇك­تەلىپ وتىرعان مىندەت. ءوز كەزەگىندە كەز كەل­گەن قوعام مۇشەسى وسى مەرەيلى مىن­دەتتى ىسكە اسىرۋدان شەت قالماۋعا ءتيىس.

 

مۇرات ايتەنوۆ،

شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى،

قالالىق قحا توراعاسى

سوڭعى جاڭالىقتار

نگاننۋ ءجۋرناليستىڭ اۋزىن جاپتى

جەكپە-جەك • بۇگىن، 18:00

ۇقساس جاڭالىقتار