اتىراۋدىڭ احۋالى جاقسارا بەرەدى

اتىراۋ جۇرتشىلىعىنىڭ دا ءار جىلدان كۇتەر ءۇمىتى مول. كوپشىلىككە اشىپ ايت­پاسا دا تۇرمىسىنىڭ جاقسارعانىن قا­لاي­تىندار كوپ. بىراق, مۇنايلى ءوڭىر تۇر­عىندارىنىڭ ءبارى بىردەي قالتاسى قالىڭ بايشىكەش ەمەس. وسى تۇرعىدان ايتقاندا, الدىمەن باسىبايلى باسپاناعا ءزارۋ وتباسىلار قاتارى ءالى دە بولسا جەتەرلىك. مۇنى وبلىس اكىمى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆتىڭ قوعامدىق قابىلداۋىنا كەلەتىندەردىڭ باسىم بولىگىنىڭ وسى ماسەلە بويىنشا كومەك سۇراۋىنان اڭعارىپ ءجۇرمىز. راس, باقۋاتتى تۇرمىسقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمداردىڭ جاڭعىرتىلۋى قاجەت­تىگىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. بۇل, ءاسى­رەسە, اتاقونىسىن التىن بەسىككە بالاپ وتىر­عاندار ءۇشىن تازا اۋىزسۋ, جاس ۇرپاق ءۇشىن تاربيە ورنىنا اينالار بالاباقشا, ۇزدىكسىز بەرىلەتىن «كوگىلدىر وتىن», اۋىل مەن قالانىڭ اراسىن جالعايتىن تاقتايداي تەگىس جول... ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءار دەڭ­گەي­دەگى اكىمدەرگە ءبىرىنشى كەزەكتە وسى ءما­سە­لەلەرگە باسا كوڭىل اۋدارۋدى ۇدايى اي­تىپ كەلەدى. العا وزىپ ايتايىق, اكىم ب.ءىز­مۇحامبەتوۆتىڭ جۇرتشىلىق الدىنداعى ەسەبىنەن ماقالا جازۋعا كىرىسكەندە, بايان­دامادا ايتىلعان سانداردى تىزبەلەۋگە ۇم­تىل­مادىق. ويتكەنى, مۇنايلى وڭىردە جىل سايىن ونەركاسىپ كولەمىنىڭ تريلليوندىق مەجەدەن تومەن بولمايتىنى ۇيرەنشىكتى ۇردىسكە اينالدى. بۇعان مۇناي مەن گاز ءوندىرۋ كولەمىنىڭ جىل سايىن ۇلعايىپ وتىرعانى وڭ اسەر ەتۋدە. وڭىردە يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىنداعى جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋى دا ءوز ىرعاعىن تاپتى. كاسىپكەرلىكتىڭ قانات جايۋىنا بارىنشا قولداۋ جاسالىپ وتىرعانى, اسىرەسە, وسى سالادا جاڭا جوبانى ىسكە اسىرۋعا ىنتا تانىتۋشىلار مەن ەڭبەك ەتەتىندەردىڭ كوڭىلىنە قۋانىش ۇيالاتىپ جۇرگەنى داۋسىز. ەلباسىنىڭ الەۋمەتتىك احۋالدى جاق­سار­تۋ باعىتىندا بەرگەن تاپسىرمالارى مەن مىندەتتەرى اتىراۋ وبلىسىندا قالاي ىسكە اسىرىلۋدا؟ ماسەلەگە وسى تۇرعىدان ءۇڭىل­گەندە, ءبىرىنشى كەزەكتە باسپاناعا مۇقتاج جاندار ءۇشىن پايدالانۋعا بەرىلگەن تۇرعىن ۇيلەر كولەمىنىڭ الدىڭعى جىلعىمەن سا­لىستىرعاندا 0,7 پايىزعا ارتقانىن اي­تا الامىز. بۇعان قوسا جاس وتباسىلار ءۇشىن «جاس وتاۋ» باعدارلاماسىمەن تۇر­عىن ءۇي سالىنىپ جاتىر. سونىمەن بىرگە, ءبىر­نەشە اۋدان ورتالىعىندا, سونىڭ ىشىندە, اتىراۋداعى ەڭ ءوندىرىستى ءارى بىرەگەيى سانالاتىن جىلىوي اۋدانىنىڭ ورتالىعى – قۇلسارى قالاسىنىڭ كەلبەتىنە ءسان بەرەر ءۇش قاباتتى بەس تۇرعىن ءۇي سالۋدىڭ جوسپارى جاسالدى. ءدال قازىر شاعىن قالا – قۇلسارىداعى كوپپاتەرلى ۇيلەردىڭ جارتىسىنان استامى ابدەن ەسكىرگەن, ءتىپتى اپاتتى جاعدايدا تۇرعان ۇيلەر دە جەتەرلىك. ستاتيستيكالىق مالىمەتكە سۇيەنسەك, جىلىوي اۋدانىنىڭ ورتالىعىندا 1989 جىلدان بەرى مەملەكەتتىڭ قارجىسىمەن بىردە-ءبىر تۇرعىن ءۇي سالىنباپتى. ەندى سوڭعى 25 جىل ىشىندە العاش رەت مەملەكەت قاراجاتىنا سالىناتىن بۇل ۇيلەرگە جىل اياعىندا 300 وتباسى قو­نىس­تانادى. مۇنى ەندى وتە ورىندى دەۋ ءلازىم. ويتكەنى, بۇل, بىرىنشىدەن, قۇلسارى تۇر­عىندارى ءۇشىن ۇلكەن جاڭالىق بولعالى وتىر. ەكىنشىدەن, قۇلسارىنىڭ مونوقالا اتانۋ ماڭىزىن ارتتىرا تۇسەدى. قاراپايىم جۇرتشىلىق ءۇشىن ەڭ وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – جول. ءوڭىردىڭ ىشكى جولدارىن جاڭارتۋ ءىسى, اسىرەسە, اتىراۋ-يندەر تاسجولىنىڭ بويىنداعى ەلدى مەكەندەر تۇرعىندارىن ءبىر سەرپىلتىپ تاستادى. وتكەن جىلى بۇل جولدىڭ 71 شاقىرىمى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى. ەندى بيىل وسى جولدى جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالماق. وسى جولعا جوندەۋ جۇرگىزىلۋىنە بايلانىستى جايىق وزەنى, ماحامبەت اۋدانىنىڭ ورتالىعى تۇسىنان كوپىر قۇرىلىسى جاندانادى. جانە ءبىر جاعىمدى جاڭالىق, مۇنايلى ءوڭىردى رەسەيدىڭ استراحان وبلىسىمەن جالعايتىن كۇرە جولعا دا جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ تاياۋداعى ايلاردا باستالاتىندىعى بەلگىلى بولىپ وتىر. بۇل جولدىڭ جاڭارتىلۋى يساتاي جانە قۇرمانعازى اۋداندارىنداعى 100 مىڭعا جۋىق تۇرعىننىڭ ءوڭىر ورتا­لىعىمەن قاتىناسىن جاقسارتادى. تۇرعىندار تۇرمىسىنىڭ باقۋاتتى بولۋى­نا سەرپىن بەرەر تاعى ءبىر ينفراقۇرىلىمنىڭ قاتارىنا اۋىزسۋ قۇبىرلارىن جاتقىزۋعا بولادى. بۇل ماسەلە تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا اكىم ون بەس سۋ تازارتۋ قوندىرعىسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالعانىن جاريا ەتتى. جاڭا نىساندار ون ءتورت ەلدى مەكەندى تازا اۋىزسۋمەن قامتۋعا جول اشتى. ەندى بيىل تاعى دا وسىنداي 26 نىسان قۇرىلىسىنىڭ ەل يگىلىگىنە بەرىلەتىنى كۇتىلىپ وتىر. سونىمەن بىرگە, بىرنەشە ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنا جاڭعىرتۋ جاسالىپتى. دەگەنمەن, قىزىلقوعا اۋدانىندا گاز جەلىسىنىڭ تارتىلۋىن كۇتىپ وتىرعان شاعىن اۋىلداردىڭ بارلىعى جەرگىلىكتى باسشىلىقتىڭ نازارىنان قالىس قالمايتىنىنا سەنگىمىز كەلەدى. اكىمنىڭ بۇل ەسەبى بۇرىنعىدان وزگەشە ءوتتى. ولاي دەيتىنىمىز, اكىمنىڭ اتىنا ماقتاۋ ايتۋشىلارعا ءسوز بەرىلگەن جوق. كەرىسىنشە, ءوڭىردىڭ ءار اۋىلىنا گاز بەن سۋ قۇبىرلارىنىڭ, مادەنيەت پەن ءبىلىم وشاقتارىنىڭ, بالاباقشا جانە وزگە دە الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارۋشىلارعا شەكتەۋ قويىلمادى. ب.ىزمۇحامبەتوۆ تۇرعىندار تاراپىنان قويىلعان ءتۇيىندى ماسەلەلەردىڭ ءبارى دە ءوز شەشىمىن تاباتىندىعىنا ۋادە بەردى. بيىل اتقارىلاتىن سان الۋان جوبالار, سونىڭ ىشىندە اتىراۋلىقتاردىڭ الەۋمەتتىك احۋا­لىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان جۇمىستار جونىندە تارقاتا باياندادى. ارينە, ەل-جۇرتتى الاڭداتقان ماسەلە­لەر­دىڭ قاي-قايسىسى دا ءبىر ساتتە شەشىلە قويمايدى. اۋەلى جوباسى جاسالىپ, قارجى­ل­ان­دىرۋ تەتىگى شەشىلەدى. بۇل, ارينە, ءبىراز ۋاقىتقا سوزىلۋى مۇمكىن. الايدا, مۇنى جۇرتتىڭ ءبارى بىردەي تۇسىنە الار ما؟ اسىرەسە, جەكە مۇددە تۇرعىسىنداعى ماسەلە تۋرالى كەي تۇرعىندار جەرگىلىكتى بيلىكتەن گورى پارلامەنت پالاتالارىنا, مينيسترلىكتەرگە ءۇشبۋ حات جولداعاندى ءتاۋىر كورەتىن سەكىلدى. وسى رەتتە اكىم مىناداي مىسال كەلتىردى. اتىراۋدان ءبىر ايەل پارلامەنتكە «وتباسىمداعى ازاماتىمدى «قازمۇنايگازدىڭ» كاسىپورنىنا جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا كومەكتەسىڭىزدەر» دەپ حات جازىپتى. جانە ءبىر جالعىزباستى ايەل 2 جاسار قىزىن تاربيەلەگەنى ءۇشىن ەشقانداي الەۋمەتتىك جاردەماقى المايتىندىعى ءجو­نىندە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترىنە شاعىم ايتىپتى. ەكەۋى دە بۇل ماسەلەلەردىڭ جەرگىلىكتى باسشىلىقتىڭ ارالاسۋىمەن شەشىلەتىندىگىن قاپەرگە الماپتى. وتكەن جىل ىشىندە ب.ىزمۇحامبەتوۆتىڭ جەكە قابىلداۋىنا كەلۋشىلەر دە اسپانداعى ايعا قول سوزعانداي كەيىپ تانىتقانىنا قايران قالاسىڭ. ماسەلەن, جاسى جەتپىستەن اسقان ارداگەردىڭ ءبىرى «ءوزىم دە, ايەلىم دە جەتىم وستىك. بىزگە كەزەكتەن تىس پاتەر بەر» دەپ ماسەلەنى توتەسىنەن قويىپتى. جىلىوي اۋدانىنىڭ ءبىر تۇرعىنى «بۇرىن ايىنا 400 مىڭ تەڭگە تولەنگەن جۇمىستى اتقاردىم. ءدال وسىنداي جالاقى تولەيتىن جۇمىس تاۋىپ بەر. ماعان 250 مىڭ تەڭگە جالاقى بەرەتىن جۇمىس كەرەك ەمەس» دەپ بالسىنگەندەي بولىپتى. اكىمنىڭ جەكە بلوگىنا تۇرعىنداردان تەك ەسكەرتكىش ورناتۋدى سۇراعان 23 حات ءتۇسىپتى. مۇنىڭ ءبارىن تىزبەلەگەندەگى ايت­پاعىمىز, ءۇي بەرۋ مەن جۇمىسقا ورنا­لاس­تىرۋ­دىڭ دا, جاردەماقى تاعايىنداۋ مەن ەسكەرتكىش ورناتۋدىڭ دا وزىندىك زاڭدىلىعى بار. مۇنى ورەسى بيىك, كوزى اشىق كەز كەلگەن جان ءبىلۋى ءتيىس. بارعا قاناعات ەتۋ دە ۇمىتىلىپ بارا جاتقانداي. دەگەنمەن, زاڭدا قاراستىرىلعان تالاپتان تىس «بىرەۋدىڭ ءوزى جاقسى, بىرەۋدىڭ كوزى جاقسى» قاعيداسىمەن ەشتەڭە جاسالمايدى. ءبارى دە زاڭ شەڭبەرىندە شەشىمىن تابادى. اكىم ءوز ەسەبىن ءدال وسىلاي تۇيىندەدى. جولداسبەك شوپەعۇل, «ەگەمەن قازاقستان». اتىراۋ وبلىسى.