قوعام • 17 قاراشا، 2021

اۋىرمايتىن جول ىزدەيىن دەسەڭ دە...

68 رەت كورسەتىلدى

ادامنىڭ ويىنداعىسى بولا بەرمەيتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى. «ۇيدەگى كوڭىلدى بازار­داعى نارىق بۇزادى» دەگەندەي، دىتتەگەن جە­رىڭە قوڭىرايىپ بارىپ، كەيدە قوردىڭ كۇيىن كەشىپ، قاباعىڭ قابارجىپ قايتاتىن كەزدەر دە بولادى.

قازىرگى باستى ماسەلە دەنساۋلىق جايى ەكەنى ءمالىم. ەكى جىلعا تاياۋ ۋاقىتتان بەرى ادامزاتتى ءبىر تارىنىڭ قاۋىزىنا سىيعىزىپ كەلە جاتقان پاندەميا كەسەلى وقتىن-وقتىن ۇرىن كەلىپ، ادامداردىڭ ۇرەيىن الىپ، ءبىر-بىرىنە ۇركە قارايتىن، ساۋلىعىنا كۇمان كەلتىرەتىن كۇيگە ءتۇسىرىپ وتىر. قول الىسۋدان سەكەم العاندار جۇدىرىق تۇيىستىرەتىن بولىپ ءجۇر. العاشىندا الا جۇگىرگەن ب ۇلىڭ-ب ۇلىڭ جۇدىرىقتان ەت جۇرەك تىتىركەنەتىن. كەيىن وعان دا كوز ۇيرەندى.

ىندەتپەن بىرگە كۇزدە تۇماۋ بەل الاتىنى بار. قازىر سولاي بولىپ تۇر. ەمحاناعا بارساڭ، ىعى-جىعى جۇرت. اسىرەسە وتباسىلىق دەپ ءبىراز جىلدان بەرى ات قويىپ، ايدار تاققان، وركەنيەت جولىنا تۇسكەن ەلدەردە وسىلاي دەپ اسپەتتەگەن، ءار ءۇيدىڭ تومەنگى قاباتىن «جاۋلاعان» الگىندەي ەمحانالاردىڭ كەيبىرىنىڭ ىشىنە كىرسەڭىز كۇركىلدەگەن، تۇشكىرگەن قارتتى، ۇركەكتەگەن ورتا جاستا­عىلاردى، تىجىرىنعان قىز-جىگىتتى، دامىلسىز شىرىلداعان نارەستەنى، اق حالاتتىنى كورسە كوزى بوتالاعان بالدىرعانداردى، ءبىر شوعىرىنىڭ الاڭسىز شاپقىلاپ جۇرگەنىن بايقاعاندا باس شايقاماسقا شاراڭ قايسى. مىنا كورىنىستەن ءتۇڭىلىپ، تەرىس اينالىپ كەتە المايسىڭ، سەبەبى بىرنەشە كۇن بۇرىن كەزەككە جازىلعانىڭ بار.

اتى دارداي بولعانىمەن، مۇنداي جەرگە دارىگەرلەر تۇراقتاي بەرمەيتىنى شىندىق. ءارالۋان سەبەپ ايتىلادى. بۇل مامان جەتىسپەۋشىلىگىنە تىرەيتىنىن ەشكىم جوققا شىعارا الماسا كەرەك. قولبايلاۋ وسىدان تۋىندايتىنى راس. قۇرال-جابدىعى دا جەتىمسىز. سودان بولار، ىرگەلى ەمحانالارعا جولداما بەرۋگە ءماجبۇر. ءارى-بەرى سابىلۋ، بارعان ەمحاناداعى تولاسسىز كەزەك تالايدىڭ جۇيكەسىن جۇقارتۋدا. سونىمەن عيماراتى كوپ جاعدايدا تار بولىپ كەلەتىن وسىنداي شاعىن مەكەمەلەر قاۋىرت تۇماۋ كەزىندە شاراسىز.

«اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە، اۋىرمايتىن جول ىزدەۋگە» تالپىناسىڭ، بىراق كوكتە ەمەس، جەر باسىپ جۇرگەن سوڭ، تۇماۋى ما، سۇماۋى ما ساپ ەتە تۇسەدى. ول ەسكى سىڭقىلدى ساباقتاپ، مازاڭدى كەتىرەدى. ەمحاناعا باراسىڭ. ەرسىلى-قارسىلى ءجۇرىس، تۇنجىر كورىنىس، قاراپ تۇرىپ قاپا بولاسىڭ. ونداعى كەيبىر ەمدەيدى دەيتىندەر قولسوزىم جەردە شىمقانىپ الىپ، بەتىڭە ءبىر قاراپ، اندا بار، مىندا بار دەيدى. ەكى ارادا جۇرگەنىڭ. باياعىنىڭ دارىگەرلەرى ءسوزىڭدى تىڭداپ، قولىنداعى بار قۇرالىمەن تەكسەرەتىن. بۇل جانىڭدى جادىراتاتىن. وتكەننىڭ جاقسىسىن العان ءجون بە ەدى؟

ءيا، «الىسقا ساندالمايسىڭ، قاجەت كەزدە ۇيىڭنەن شىعىپ بارا سالاسىڭ» دەگەن ادەمى باستاما كەي تۇستا بىلايعى جۇرتتىڭ باس اۋرۋى­نا اينالعانداي. بۇرىنعىداي ەمەس، ىندەت دەگەن پالەكەت «باسىنىپ» تۇرعاندا قالجىراعان قارتتان باستاپ، بەسىكتەگى نارەستەگە دەيىن شۇبىرتىپ قويۋ كوڭىلگە كىربىڭ تۇسىرەدى. ەڭ باستىسى، ەمدەلەم دەپ بارىپ، ءبىر سىرقاتتى جۇقتىرىپ قايتساڭ، ول دا قيىن. ەم الامىن دەپ بارىپ ەسەڭگىرەپ قالدىم دەگەندەر دە جوق ەمەس، بار. ءوزىمىز وزەۋرەپ ايتا بەرەتىن ەلدەردەگىدەي ۋاقتىسىمەن قىزمەت كورسەتۋ ۇردىسىنە تولىق قول جەتكىزە قويماعانىمىز تاعى راس. «كوش جۇرە تۇزەلەدىنى» مەدەت ەتۋدەن جالىعا قويمادىق. مۇمكىن، قالتاسى قالىڭدار باراتىن اقىلى، يگى-جاقسىلار جاتاتىن ارنايى اۋرۋحانالاردا جاعداي جاقسى بولار. قاراپايىم حالىق ەمدەلەتىن مەكەمەلەرگە جاسالعان ءجوندى-ءجونسىز رەفورمالاردىڭ پايداسىنان زيانى از بولماي تۇر.

بيىلعى جولداۋىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ: «حالقىمىز ء«بىرىنشى بايلىق – دەنساۋلىق» دەپ بەكەر ايتپاعان»، دەدى. وسى اقيقات ءسوزدى دەنساۋلىققا جاۋاپتى ازاماتتار ىسىمەن العا وزدىرسا، كانە! انا عاسىر باسىندا الاش ۇلى ج.ايماۋىتوۆ: «قازاققا زور كەۋدە اقسۇيەكتىڭ، اقشا جەگىش جالتىراۋىق شەنەۋنىكتىڭ، سۇلۋ ءسوزدى، قۇرعاق بەكتىڭ كەرەگى جوق; ادال كۇشىمەن وگىزدەي ورگە سۇيرەيتىن جۇمىسشى كەرەك. سول جۇمىسشى – وقىعاندار»، دەپتى. بۇگىنگى وقىعاندار دا وسى سوزدەردى وقىپ ويلانسا، ەمحانالارداعى اتتەگەن-اي بولماس پا ەدى؟

وقىعاندار دەمەكشى، ايماۋىتوۆ ءارىپ تانىپ، ساۋاتىن اشقان جانداردىڭ ءبارىن «وقىعاندار» دەپ ايتپاسا كەرەك-ءتى. ەلدىڭ مۇددەسىن، حالقىنىڭ قامىن، جۇرتىنىڭ جوعىن تۇگەندەۋ جولىندا قالتقىسىز قىزمەت ەتەتىن، قارا باسىنىڭ ەمەس، كوپشىلىكتىڭ ىقىلاسىن كۇيتتەيتىن «جۇمىسشىلاردى» وقىعاندار دەپ ايتادى. وسىنداي «جۇمىسشىلاردىڭ» ءدال قازىر مەديتسينا سالاسىندا ولقى سوعىپ تۇرعانى انىق. وسى سالادا «ادال كۇشىمەن وگىزدەي ورگە سۇيرەيتىن جۇمىسشىلار» كوبىرەك بولسا، حالىقتىڭ دا ء«بىرىنشى بايلىعى» ىندەت اتاۋلىعا قارسىلىق تانىتىپ، يممۋنيتەتى دە كۇشەيە تۇسەر ەدى.

 

سۇلەيمەن مامەت،
جۋرناليست

سوڭعى جاڭالىقتار

ءمىنسىز – كىم؟

رۋحانيات • كەشە

سەمەيدەگى سەرپىلىس

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار