«VHS فورماتىندا» كوپسەريالى دەرەكتى ءفيلمى – كتك تەلەارناسى مونتاجدىق دوكۋمەنتاليستيكاسىنىڭ تابىستى تاجىريبەسىنىڭ جالعاسى. ياعني ايتۋلى جوبادا ەلگە, قازاقستاندىقتارعا دەگەن كوزقاراس ءھام ولاردىڭ تەلەۆيزيالىق حرونيكا پريزماسى ارقىلى وتكەن جولى جان-جاقتى قىرىنان سول كەزەڭدە تۇسىرىلگەن شىنايى كادرلار ارقىلى بوياماسىز باياندالادى.
– «VHS فورماتىندا» دەپ اتالاتىن فيلمدەر تسيكلى تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىنا ارنايى دايىندالدى. مۇنى تاۋەلسىز قازاقستاندا ءومىر سۇرگەن 30 جىل ءومىرىمىزدىڭ تەلەۆيزيا تىلىندەگى بوياماسىز كورىنىسى دەسەك تە بولادى. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, كتك ارناسى ەلىمىزدە ەڭ العاش قۇرىلعان كوممەرتسيالىق تەلەارنالاردىڭ ءبىرى. سوندىقتان دا بولار, ءا دەگەننەن ارنانىڭ باعدارلامالارى مەن جاڭالىقتار قىزمەتى ەلدى ەلەڭ ەتكىزەر ەرەكشەلىكتەرىمەن اقپارات نارىعىنداعى وزگە تەلەارنالاردان دارالاندى. كتك باعدارلامالارى مازمۇندىق تۇرعىدان عانا ەمەس, اقپاراتتى بەرۋ فورماسى, ءتىپتى ەفيردەگى جۋرناليستەردىڭ كيىم كيۋ ۇلگىسىمەن دە سول كەزەڭ كورەرمەندەرىنىڭ ەسىندە ەرەكشە جاتتالدى. ءبىر جاعىنان جاستىقتىڭ دا اسەرى بولار, ول ۋاقىتتا جاسالعان كتك-نىڭ باعدارلامالارى باتىلدىعىمەن, قوعام كورىنىسىن, حالىق تۇرمىسىن بوياماسىز اشىق بەرە الۋمەن دە ەستە قالدى. شاڭ باسقان ارحيۆتەردى قايتا اقتارىپ, ءبىر ءسات تاريحقا كەرى شەگىنىس جاساپ كوردىك. ءبىزدىڭ مىندەت ارحيۆ اشىپ, بار دەرەكتى جۇيەلەۋ بولدى. قالعانىن, ياعني تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى 30 جىل ۋاقىت ىشىندەگى حالىقتىڭ تۇرمىسى مەن ءجۇرىپ وتكەن جولىن تاسپادا قالعان تاريحي كادرلاردىڭ ءوزى تاپتىشتەپ بايانداپ بەردى. سول كەزەڭدى كوزىمەن كورگەن ادامدار ءۇشىن بۇل فيلم نوستالگيا سەزىمىن سىيلار, جاستىق شاقتارىن كوز الدىنا اكەلەر ەرەكشە اسەر بولسا, ال تاۋەلسىزدىك كەزەڭىندە تۋعان جاستار ءۇشىن زامانا تىنىسىن تانىپ-بىلۋگە تاماشا مۇمكىندىك دەپ ويلايمىن, – دەدى جوبا پروديۋسەرى ناتاليا فازىلجانوۆا ءتۇسىرىلىم بارىسى مەن ماقساتى تۋراسىندا اعىنان جارىلىپ.
فيلم جەتەكشىسىنىڭ ايتۋىنشا, دەرەكتى تۋىندىنىڭ «VHS فورماتىندا» دەپ اتالۋى دا بەكەر ەمەس. ويتكەنى ول زامان بۇگىنگىدەي بارلىق اقپارات الاقانىڭداعى اياداي قۇرىلعى ارقىلى سايراي جونەلەتىن كەز كەلگەن دەرەكتىڭ قول جەتىمدى ءھام سۇراۋى جوق كەزەڭى ەمەس, جۋرناليستيكا تىكەلەي VHS فورماتىندا ساقتالعان تاسپالارعا تاۋەلدى ۋاقىت بولاتىن. دەمەك, VHS فورماتىندا ساقتالعان دەرەكتەر – ءجۇرىپ وتكەن 30 جىلدىق تاريحىمىزدىڭ بوياماسىز كورىنىسى مەن دامۋ ساتىلارىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن باياندايتىن تاريحي فاكتىلەر تىزبەگى. اتالعان فورماتتا تاسپالانعان تاريح سونىسىمەن دە قۇندى, بىزدىڭشە.
سونىمەن بەس بولىمنەن تۇراتىن دەرەكتى تۋىندىدا 90-شى جىلدارداعى كتك ارناسى بىرەگەي مۇراعاتتىق ماتەريالدارىنىڭ نەگىزىندە ەل ءومىرىنىڭ حرونيكاسى قايتا جاسالدى. اتاپ ايتساق, تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن بىرگە سيرەك كادرلار, العاشقى كوممەرتسيالىق دۇكەندەر, شەتەلدىكتەرمەن العاشقى بايلانىس, الەۋمەتتىك سالاداعى كوللاپس جانە سونىمەن ءبىر مەزگىلدە تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزۋ ءھام ەل دامۋىنىڭ جاڭا ۆەكتورىمەن بايلانىستى ۇلكەن ءۇمىت – مۇنىڭ بارلىعى ايتۋلى دەرەكتى فيلم سيۋجەتىن قامتىعان تاقىرىپ تەتىكتەرى. ءبىر اۋىز سوزبەن ايتقاندا, تۋىندى ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك العان كۇننەن باستاپ بۇگىنگە دەيىنگى ءجۇرىپ وتكەن وتىز جىلدىق تاريحىنىڭ جان-جاقتى قىرىنان قامتىلعان جىلناماسى.
– VHS فورماتىندا ساقتالعان تاسپاداعى تاريحپەن قاتار, سونداي-اق سول كەزەڭدى كوزىمەن كورگەن, قوعاممەن ەتەنە بايلانىستا بولعان, تاريحي شەشىمدەردىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن ءھام جالىنداپ تۇرعان جاستىق شاقتارى سول كەزەڭمەن تۇسپا-تۇس كەلگەن كەيىپكەرلەردى اڭگىمەگە تارتىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى قوعام بەينەسىن سول كىسىلەردىڭ ەستەلىكتەرى مەن سەزىمدەرى ارقىلى دا جەتكىزگىمىز كەلدى. ەۋرازيالىق بانكتىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى لاريسا كوكوۆينەتس, قازاقستاننىڭ حالىق ارتىستەرى – روزا رىمباەۆا مەن ماقپال ءجۇنىسوۆا, دي-دجەي نۇربەرگەن ماحامبەتوۆ, تەلەراديو جۇرگىزۋشىسى نوەل شاياحمەتوۆ, رەپرودۋكتيۆتى مەديتسينا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى تامارا جۇسىباليەۆا, مەملەكەت قايراتكەرى قۋانىش سۇلتانوۆ باستاعان ەلىمىزگە بەلگىلى تۇلعالار تاۋەلسىزدىك العان ۋاقىت پەن بۇگىنىمىزدى سالىستىرا وتىرىپ, باعدارلاما مازمۇنىن ودان ءارى بايىتا ءتۇستى دەپ سەنىممەن ايتا الامىن. ءتىپتى ءفيلمدى جۇرگىزۋگە سول كەزدە جاڭالىقتار قىزمەتىن تىزگىندەگەن جۋرناليست-ديكتور ەۆگەنيا ساكەنوۆانى تارتۋىمىزدىڭ ءوزى دەرەكتى فيلم اتموسفەراسىن 90-شى جىلدارعا بارىنشا جاقىنداتا تۇسكەندەي اسەر بەردى. ارينە, ول ۋاقىت پەن بۇگىنگى كەزەڭنىڭ اراسى جەر مەن كوكتەي. وسىنداي باقىتتى كۇندەرگە جەتكىزگەن, مەملەكەت كوشىن باستاپ, ۇلتتى العا سۇيرەگەن ەلباسىمىز باستاعان ەل اعالارىنا ەرەكشە العىس بىلدىرگىم كەلەدى. بۇل 30 جىلدىق تاريح – قازاقستاننىڭ التىن ءداۋىرى. كەلەشەكتەگى جەتىستىكتەرىمىز بۇدان دا زور بولعاي, – دەپ پروديۋسەر ناتاليا فازىلجانوۆا ءتۇسىرىلىم جۇمىستارىن ءجىتى بايانداعان اڭگىمەسىن ارى قاراي ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ باستاعان قايراتكەر تۇلعالارعا دەگەن ريزاشىلىق سوزىمەن تۇيىندەدى.
ءيا, ەسكى پلەنكالاردى قايتارا تىزبەكتەي وتىرىپ 30 جىل ىشىندە بارلىعى دەرلىك وزگەرگەنىن جانە قازاقستان تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە كوپ نارسەگە قول جەتكىزگەنىن مويىنداماۋ مۇمكىن ەمەس. بىراق بۇل جول قانداي بولدى؟ ول تەك VHS فورماتىنداعى ەسكى تەلەديدار كاسسەتالارىندا قالدى.
«VHS فورماتىندا» جوباسىنىڭ اۆتورلارى 300 ساعاتقا جۋىق بىرەگەي بەينەماتەريالدى قاراپ, تاريحي باي مۇرانى تسيفرلى فورماتقا اۋىستىرىپ, قوعام ءومىرىنىڭ ءار سالاسىن جەكەلەي 5 بولىمگە جۇيەلەپتى. فيلمدە جاپپاي تاپشىلىق پەن بانديتتىك زاڭسىزدىقتى قالاي جەڭگەندەرىنە, جاڭا استانانىڭ قالاي وسكەنىنە, مەديتسينا دەڭگەيى قانداي بولعانىنا, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى قازاقستاندىق شوۋ-بيزنەستىڭ قالاي وزگەرگەنىنە وقيعانىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن سول سالا وكىلدەرىمەن تىكەلەي سۇحبات جاساي وتىرىپ باعا بەرىلەدى. رەۆوليۋتسيالىق گادجەتتەر, العاشقى شەتەلدىك اۆتوموبيلدەر, كومپيۋتەرلەر, فيتنەس-كلۋبتار, فيرمالىق زاتتاردىڭ قوعام ومىرىنە بىرتىندەپ قالاي ەنگەنى دە دەرەكتى جۇمىستا جان-جاقتى كورسەتىلەدى. وسىلايشا, كتك ارناسىنىڭ شىعارماشىلىق ءتۇسىرىلىم توبى كوركەم ءسوز بەن پافوس ەمەس, تەك تاريحي فاكتىلەر سويلەگەن, يرونيالىق بوياۋدان دا ادا ەمەس رەاليستىك باعىتتاعى تانىمدىق جاقسى دۇنيەنى ومىرگە اكەلىپتى. «VHS فورماتىندا» – ەگەمەندى ەل ءومىرىنىڭ بوياماسىز كورىنىسى.
