عارىش سالاسىندا سان-سالالى جۇمىس

عارىش سالاسىندا ەلىمىزدە اتقارىلىپ جاتقان يگى جۇمىستار مولىنان. بۇل جا­يىندا ۇلتتىق عارىش اگەنتتىگىنىڭ ءتور­اعا­سى تالعات مۇساباەۆ جۋىردا وتكەن ۆەدومستۆونىڭ كەڭەيتىلگەن القا وتىرىسىن­دا دا جان-جاقتى ايتتى. قازعارىشتىڭ ءبىرىنشى ستراتەگيالىق باعىتى اياسىندا «KazSat» بايلانىس جانە حابار تاراتۋ عارىشتىق جۇيەسىن قۇرۋ, جەردى قاشىقتىقتان زوندتاۋ عارىشتىق جۇيەسىن قۇرۋ جانە عارىش اپپاراتتارىن قۇراستىرۋ-سىناۋ كەشەنىن قۇرۋ سەكىلدى جوبالار جۇزەگە اسۋدا دەسەك, ولاردىڭ قاتارىندا دالدىگى جوعارى سپۋتنيكتىك ناۆيگاتسيا جۇيەسىن قۇرۋ, «بايتەرەك» عارىشتىق زىمىران كەشەنىن قۇرۋ جانە «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىنداعى «دنەپر» زت-نى كوممەرتسيالىق پايدالانۋعا قازاقستاننىڭ قاتىسۋى, «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىنداعى وبەكتىلەردىڭ ساقتالۋىن جانە ءتيىمدى پايدالانۋىن قامتاماسىز ەتۋ دە بار. «KazSat» بايلانىس جانە حابار تاراتۋ عارىشتىق جۇيەسىن قۇرۋ اياسىندا ءۇش جوبا جۇزەگە اسۋدا ەكەن. قازىرگى تاڭدا, «KazSat-2» قالىپتى جۇمىس ىستەپ تۇرسا, ونىڭ جۇكتەمەسى 63 پايىزدان اسقان. سپۋتنيكتىڭ رەسۋرسىن قازاقستاننىڭ 11 بايلانىس وپەراتورى پايدالانىپ, 2 ملرد. تەڭگەدەن استام كولەمدە قىزمەت كورسەتىلگەن. 2013 جىلى «KazSat-3» سپۋتنيگىنىڭ جالپى قۇراستىرۋ مەن سىناۋ جۇمىستارى اياقتالسا, «KazSat-3» عارىش اپپاراتىن «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىنان بيىلعى جىلدىڭ 30 ساۋىرىنە دەيىن ۇشىرۋ جوسپارلانۋدا. «KazSat» سپۋتنيكتەرىن باسقارۋ بويىنشا رەزەرۆتى جەرۇستى كەشەنىن قۇرۋ جۇمىستارى اياقتالىپ, ول 2013 جىلعى ماۋ­سىمدا ىسكە قوسىلعان. جەردى قاشىقتىقتان زوندتاۋ عارىشتىق جۇيەسى جوباسى بويىنشا 2013 جىلى اجىراتۋ قابىلەتى جوعارى جانە ورتاشا عارىش اپپاراتتارىنىڭ قۇراستىرۋ مەن سىناۋ كەزەڭدەرى اياقتالدى. جەرۇستى كەشەننىڭ وبەكتىلەرى ازىرلەندى. فرانتسيا مەن ۇلىبريتانيادا عارىش جۇيەسى وپەراتورلارىنىڭ وتاندىق توبى دايىندالدى. قازىرگى تاڭدا 2014 جىلدىڭ 2 توقسانىنا جوسپارلانعان عارىش اپپاراتتارىن ۇشىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. عارىش اپپاراتتارىن قۇراستىرۋ-سىناۋ كەشەنى (قسك) جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ باعىتىندا سىناۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ تەحنولوگيالىق جابدىقتارىن تولىق جوبالاۋ جانە قۇراستىرۋ كەزەڭدەرى اياقتالىپ, ولاردىڭ بولشەكتەرىن جەتكىزۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. ستراتەگيالىق ارىپتەس – EADS Astrium فرانتسۋز كومپانياسىمەن قسك-نىڭ فۋنكتسيالارىن كەڭەيتۋ تۋرالى كەلىسىم جاسالعان. ءوز كەزەگىندە, بۇل عارىش اپپاراتتارىن قۇراستىرۋداعى قازاقستاندىق ۇلەستى 10 پايىزدان 50 پايىزعا دەيىن كوبەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار, قسك مەن ارنايى كونسترۋكتورلىق-تەحنولوگيالىق بيۋرو عيماراتىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. اتالعان نىسانداردىڭ ىسكە قوسىلۋى 2015 جىلعا جوسپارلانعان. دالدىگى جوعارى سپۋتنيكتىك ناۆيگاتسيا جۇيەسى جوباسى اياسىندا 2013 جىلى تەڭىز لوكالدى ديففەرەنتسيالدى ستانساسى قۇراستىرىلىپ, تۇراقتى پايدالانۋعا بەرىلگەن. ديففەرەنتسيالدى تۇزەتۋ جانە مونيتورينگ ورتالىعى ىسكە قوسىلىپ, ول تاجىريبەلىك پايدالانۋدان وتكىزىلدى. تاعى ءبىر اسا ماڭىزدى جوبا – «بايتەرەك» عارىشتىق-زىمىران كەشەنىن قۇراستىرۋ. قازاقستان جانە رەسەي ۇكىمەتتەرىنىڭ دەڭگەيىندە «بايتەرەك» كەشەنىن «زەنيت» زىمىرانتاسىعىش نەگىزىندە قۇرۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا بىرلەسكەن ءىس-شارالار جوسپارى ماقۇلدانعان. سونىمەن قاتار, 2014-2016 جىلدارعا ارنالعان «بايقوڭىر» كەشەنىن بىرلەسىپ پايدالانۋ بويىنشا «جول كارتاسىنا» قول قويىلعان. ستراتەگيالىق جوسپاردىڭ ەكىنشى باعىتى – «عارىش قىزمەتىنىڭ عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنولوگيالىق بازاسىن دامىتۋ» بويىنشا عارىشتىق زەرتتەۋلەردىڭ عىلىمي جانە تاجىريبەلىك بازاسىن دامىتۋ, عارىش قىزمەتىن ەكولوگيالىق رەتتەۋ جۇيەسىن دامىتۋ, عارىش قىزمەتى سالاسىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ, عارىش قىزمەتى سالاسىنىڭ كادرلىق الەۋەتىن دامىتۋ سىندى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ماسەلەن, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق رەسەي, ۋكراينا جانە فرانتسيامەن قاتار, قىتاي, جاپونيا, ءۇندىستان, يزرايل, ۇلىبريتانيا سەكىلدى وزگە دە عارىش سالاسىنداعى جەتەكشى ەلدەرمەن دامۋدا. قازاقستان عالىمدارى عارىشتىق زەرتتەۋلەرگە الەمدىك دەڭگەيدە ۇلەس قوساتىن بىرقاتار ءىرى عىلىمي ناتيجەلەرگە قول جەتكىزگەن. العاش رەت عارىشتىق تەحنيكا مەن تەحنولوگيالاردىڭ وتاندىق ۇلگىلەرى قۇراستىرىلعان. دەگەنمەن, زەرتحانالىق جانە تاجىريبەلىك-سىناۋ بازاسىن جاڭارتۋ ماسەلەسى شەشىلگەندە, عارىشتىق عىلىمنىڭ ناتيجەلەرى بۇدان دا جاقسى بولاتىنى العا تارتىلادى. ۇلتتىق عارىش اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى تالعات مۇساباەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ العا قويعان ستراتەگيالىق ماقساتتارىنىڭ ماڭىزىن اتاي كەلە, وعان قول جەتكىزۋ ءۇشىن ەڭبەك ونىمدىلىگى مەن جۇمىس ساپاسىن ەداۋىر ارتتىرۋ قاجەتتىگىن دە نازاردان تىس قالدىرمادى. «2014 جىلى ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى, ءارى كۇردەلى بولماق. ماسەلەن, تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىندا العاش رەت ءبىر جىلدا 3 عارىشتىق اپپاراتى ۇشىرىلاتىن بولادى – ءبىر بايلانىس جاساندى سەرىگى جانە جەردى قاشىقتىقتان زوندتاۋدىڭ ەكى اپپاراتى. بۇل ەگەمەن قازاقستاننىڭ عارىش سالاسىنىڭ قالىپتاسۋ جولىنداعى بۇرىن بىزدە بولماعان ۇلكەن جەتىستىگى», دەدى ول. ءابدىراحمان قىدىربەك, «ەگەمەن قازاقستان».