قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسى №1564

2013 جىلعى 31 جەلتوقسان,  استانا, ۇكىمەت ءۇيى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگىنىڭ 2011 – 2015 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگيالىق جوسپارى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ  2011 جىلعى 8 اقپانداعى № 99 قاۋلىسىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى قاۋلى ەتەدى: 1. «قازاقستان رەسپۋبليكاسى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگىنىڭ 2011 – 2015 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگيالىق جوسپارى تۋرالى» قازاقستان رەس­پۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2011 جىلعى 8 اقپانداعى № 99 قاۋلىسىنا (قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءپۇاج-ى, 2011 ج., № 18, 216-قۇجات) مىناداي وزگەرىستەر ەنگىزىلسىن: كورسەتىلگەن قاۋلىمەن بەكىتىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگىنىڭ 2011 – 2015 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگيالىق جوس­پارىندا: «اعىمداعى جاعدايدى تالداۋ جانە تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرى مەن رەتتەلەتىن نارىق سۋبەكتىلەرى قىزمەتىنىڭ دامۋ ۇردىستەرى» دەگەن 2-ءبولىم مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن: «2. اعىمداعى جاعدايدى تالداۋ جانە تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرى مەن رەتتەلەتىن نارىق سۋبەكتىلەرى قىزمەتىنىڭ دامۋ ۇردىستەرى 1-ستراتەگيالىق باعىت. تابيعي مونوپوليالار جانە رەتتەلەتىن نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋ جانە دامۋ جاعدايلارىن قامتاماسىز ەتۋ. 1. تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرى جانە رەتتەلەتىن نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ رەتتەلەتىن قىزمەتتەرىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى پارامەترلەرى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگى (بۇدان ءارى – اگەنتتىك) تابيعي مونوپوليالار جانە رەتتەلەتىن نارىقتار تۋرالى زاڭ­ناماعا سايكەس تابيعي مونوپوليالار سالالارىندا جانە رەتتەلەتىن نارىقتارداعى باسشىلىقتى جۇزەگە اسىرادى. تابيعي مونوپوليالار جانە رەتتەلەتىن نارىقتار تۋرالى زاڭناماعا سايكەس 2009 جىلى تابيعي مونوپوليالار سالالارىندا 1076 تابيعي مونوپوليا سۋبەكتىسى (بۇدان ءارى – تمس), 2010 جىلى 1077 تمس, 2011 جىلى 1103 تمس ءوز قىزمەتتەرىن جۇزەگە اسىردى, ال 2012 جىلى رەتتەلىپ كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر كورسەتەتىن تمس 1194-كە, 2009 جىلى 1628-گە, 2010 جىلى 1634-كە, 2011 جىلى 1103-كە جانە 2012 جىلى 1627-گە دەيىن ءوستى. زاڭنامانى جەتىلدىرۋدى ەسكەرە وتىرىپ, ينۆەستورلاردى تارتۋ ماقساتىندا 2013 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ وڭىرلىك ەلەكتر جەلىلىك كومپانيالاردىڭ سالىستىرمالى تالداۋ ءادىسى (بەنچماركينگ) بويىنشا تاريفتەر ەنگىزۋى مۇمكىن بولدى. وسى ءادىستىڭ ارتىقشىلىعى شەشىمدەردى قابىلداۋ كەزىندە «ادام فاكتورىن» بارىنشا ازايتۋ بولىپ تابىلادى. الداعى ۋاقىتتا رەتتەۋدى ىنتالاندىرۋ ادىستەرىن كەڭەيتۋ جوسپارلانۋدا. رەتتەلەتىن سەكتوردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى جانە ونى جاڭعىرتۋ شەڭبەرىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2012 جىلعى 29 جەلتوقسانداعى № 1779 قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن 2013-2015 جىلدارى سۋعا تاريف بەلگىلەۋدىڭ جاڭا تەتىگىن ەنگىزۋدىڭ كەشەندى جوسپارى (بۇدان ءارى – كەشەندى جوسپار) قابىلداندى. كەشەندى جوسپاردا سۋ ارنالارىن جاڭعىرتۋ مەن رەكونسترۋكتسيالاۋ, تابيعي مونوپوليا سۋبەكتىلەرىنىڭ قىزمەتىن رەتتەيتىن بىرقاتار نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ كوزدەلگەن. ولاردىڭ ماقساتى سۋدى ۇنەمدەۋ, ينۆەستيتسيانى قارجىلاندىرۋ كوزدەرىن ۇلعايتۋ بولىپ تابىلادى. تاعى ءبىر جاڭا رەتتەۋ ءادىسى قۋاتى شامالى تابيعي مونوپوليالار سۋبەك­تىلەرىنىڭ ءوتىنىم بەرۋ ناۋقانىنان حابارلاۋ سيپاتىنا كوشۋى بولىپ تابىلادى. تاريفتەر ءوسۋىنىڭ باستى فاكتورى جىلۋ جەلىلەرىنە, سۋ ارنالارى جەلىلەرىنە كوڭىل بولە وتىرىپ, تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىنىڭ اكتيۆتەرىن جاڭارتۋ جانە جاڭعىرتۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ, بۇل بۇگىنگى كۇنى ەڭ جوعارعى توزۋ بولىپ وتىر. 2010 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ينۆەستيتسيا 135,4 ملرد. تەڭگەنى, 2011 جىلى 143,7 ملرد. تەڭگەنى, ال 2012 جىلى 208,8 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى, بۇل وتكەن كەزەڭنەن 46 %-عا نەمەسە 66 ملرد. تەڭگەگە ارتىق. 2009 جىلى بازالىق تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىنىڭ نورماتيۆتەن تىس ىسىراپتارىنىڭ دەڭگەيى ەلەكتر جەلىلەرىندە 19,3 %-دى, جىلۋ جەلىلەرىندە 26,2 %, سۋ شارۋاشىلىعى جەلىلەرىندە 27,6%-دى, تيىسىنشە 2010 جىلى 18,1 %, 24,7%, 25 %-دى, 2011 جىلى 16,8 %, 23,2 %, 23 %-دى, 2012 جىلى 15,8 %, 21,4 %, 21 %-دى قۇرادى. 2009 جىلى بازالىق تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىنىڭ نورماتيۆتەن تىس ىسىراپتارىنىڭ دەڭگەيى ەلەكتر جەلىلەرىندە 2,1 %, جىلۋ جەلىلەرىندە 7,0 %, جانە سۋ شارۋاشىلىعى جەلىلەرىندە 4,47 % بولدى, تيىسىنشە 2010 جىلى 1,4 %, 6,9%, 4,15 %-عا, 2011 جىلى 1,5 %, 2,5 %, 1,0%-عا, 2012 جىلى 1,0 %, 5,5 %, 3,89 %-عا تومەندەدى. تۇتىنۋشىلاردى تاريفتەردىڭ تۇراقتىلىعىمەن جانە بولجامدىلىعىمەن قامتاماسىز ەتۋ, ينۆەستيتسيالاردى سالۋ ەسەبىنەن اكتيۆتەردى جاڭعىرتۋعا قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن اگەنتتىك (ورتا مەرزىمدى جانە ۇزاق مەرزىمدى) ينۆەستيتسيالىق تاريفتەر بەكىتەدى. سونىمەن 2009 جىلى 18 بازالىق تمس ورتا مەرزىمدى جانە ۇزاق مەرزىمدى تاريفتەر بويىنشا جۇمىس ىستەدى, وسى كورسەتكىش 2010 جىلى 25 تمس, 2011 جىلى 51 تمس قۇرادى, ال 2012 جىلى ينۆەستيتسيالىق تاريفتەر بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن تابيعي مونوپوليا سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 59-دى قۇرادى, ونىڭ ىشىندە 45 تابيعي مونوپوليا سۋبەكتىلەرى بازالىق بولىپ تابىلادى. تاريفتەردى وزگەرتۋ بويىنشا بارلىق قولدانىلعان شەشىمدەر ينفلياتسياداعى ماقۇلدانعان ءدالىز شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلادى. 2013 جىلعى 12 ناۋرىزدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترى جانىنداعى ەكونوميكالىق ساياسات جونىندەگى كەڭەستە 2013 جىلعا ارنالعان اگەنتتىك رەتتەيتىن قىزمەتتەردەن ينفلياتسياعا ۇلەس ءدالىزىن ماقۇلدادى, بۇل 1,2 %-دى قۇرايدى, ءىس جۇزىندە 2012 جىلعا 1,166 %-دى قۇرادى. سونداي-اق ستاتيستيكا دەرەكتەرى وتكەن جىلدار بويى رەتتەلىپ كورسەتىلەتىن كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە باعالاردىڭ ءوسۋى ينفلياتسيا قارقىنىنان نەعۇرلىم كوتەرىلمەي, اسا تومەن دەڭگەيدە بولعانىن كۋالاندىرادى. ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ باعاسىنا قاتىستى گەنەراتسيا سالاسىن جاڭعىرتۋ بۇگىنگى كۇنى ەلدىڭ ەنەرگياعا تاۋەلدىلىگىنەن ارىلۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تمس-نىڭ قىزمەت تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە رەتتەلەتىن تاريفتەردىڭ تۇراقتى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا اگەنتتىك مىنا: 1) رەتتەلەتىن سەكتوردى جاڭعىرتۋعا; 2) ىنتالاندىراتىن رەتتەۋ ادىستەرىن قولدانۋدى كەڭەيتۋگە; 3) «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋگە جاردەمدەسۋ – ەلەكتر ەنەرگياسى مەن سۋدى ۇنەمدەۋگە; 4) ەلەكتر, جىلۋ جانە سۋ شارۋاشىلىعى جەلىلەرىندە بازالىق تمس نورماتيۆتەن تىس ىسىراپتارىن (ولار بولعان كەزدە) كەزەڭ-كەزەڭمەن جويۋعا جانە نورماتيۆتىك تەحنيكالىق ىسىراپتارىن تومەندەتۋگە; 5) بازالىق تمس-نىڭ شيكىزات پەن ماتەريالدار شىعىستارىنىڭ نورمالارىن وڭتايلاندىرۋعا; 6) ورتا مەرزىمدى نەمەسە ۇزاق مەرزىمدى تاريفتەر بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن بازالىق تمس سانىن ۇلعايتۋعا باعىتتالعان جۇمىستى جالعاستىرادى. تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن مونوپوليالىق سەكتوردى مەملەكەتتىك رەتتەۋ جۇيەسىن دامىتۋ اگەنتتىك قىزمەتىنىڭ بىردەن ءبىر نەگىزگى جانە باسىم باعىتتارى بولىپ تابىلادى. اگەنتتىككە تاريفتەردى قالىپتاستىرۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ جانە تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق مىندەتتەمەلەرىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى مىندەت قويىلعان. «تابيعي مونوپوليالار جانە رەتتەلەتىن نارىقتار تۋرالى» 1998 جىلعى 9 شىلدەدەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىندا حالىقتىڭ حاباردار بولۋى, قابىلداناتىن شەشىمدەردىڭ اشىقتىعى, سۋبەكتىلەردىڭ قىزمەتىن باقىلاۋ جانە زاڭنامانى بۇزعان جاعدايدا دەن قويۋ شارالارىن قابىلداۋ بولىگىندە نورمالار كوزدەلگەن. وسىعان بايلانىستى: 1) تۇتىنۋشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن تاريفتەردى وزگەرتۋ بويىنشا جاريا تىڭداۋ وتكىزىلەدى (2012 جىلى 464 جاريا تىڭداۋ وتكىزىلدى); 2) سۋبەكتىلەر جىل سايىن تۇتىنۋشىلارعا ەسەپ بەرەدى (2012 جىلى 723 ەسەپ بەرىلدى); 3) 192 سۋبەكتىگە ۋاقىتشا تومەندەتۋ تاريفتەرى بەكىتىلدى. تۇتىنۋشىلارعا قايتارىلعان جالپى سوما 2 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى; 4) تاريفتىك سمەتا كوممەرتسيالىق قۇپيا بولىپ تانىلمايدى; 5) ساراپتامالىق كەڭەس وتىرىستارى وتكىزىلەدى, تۇتىنۋشىلار تاريفتەر مەن باعالارعا ساراپتاما جۇرگىزۋ ءۇشىن وسى وتىرىستارعا قاتىسادى (16 وڭىرلىك جانە 3 رەسپۋبليكالىق ساراپتاما كەڭەستەرى جۇمىس ىستەيدى); 6) 36 دارىستىك توپ قۇرىلىپ, قالا, اۋدان تۇرعىندارىمەن 1150 كەزدەسۋ وتكىزىلدى, وسى كەزدەسۋلەرگە 20 مىڭنان استام ادام قاتىستى. زاڭنامانىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ جانە تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن بۇزۋعا جول بەرمەۋ ماقساتىندا 2012 جىلى 471 تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى, زاڭناما بۇزۋشىلىعىن جويۋ تۋرالى 744 نۇسقاما ەنگىزىلدى, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق ىستەرگە قاتىستى 382 قاۋلى قابىلداندى, 376 سوت تالقىلاۋىنا قاتىسىلدى. 205 ملن. تەڭگەدەن اساتىن ايىپپۇل سانكتسيالارى ءوندىرىپ الىندى. تۇتىنۋشىلارعا جاعداي جاساۋ ماقساتىندا ولارعا تۇتىنۋشى كالكۋلياتورى دايىندالدى, ول ءاربىر ازامات اگەنتتىكتىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسى ارقىلى بىرنەشە مينۋت ىشىندە تولەماقى دۇرىستىعىن تەكسەرە الادى. اگەنتتىك سايتىندا تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىنىڭ بەكىتىلگەن تاريفتىك سمەتالارى, ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالارى ورنالاستىرىلادى, ال تەكسەرۋ ناتيجەلەرى بويىنشا ءاربىر ءىس-شارا بويىنشا ولاردىڭ ورىندالۋى تۋرالى ەسەپتەر ورنالاستىرىلادى. ليتسەنزيالاناتىن قىزمەت تۇرلەرىن قىسقارتۋعا باعىتتالعان رۇقسات بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا اگەنتتىك بەلگىلى ءبىر جۇمىس جۇرگىزدى. سونىمەن, ەگەر 2012 جىلعى 30 قاڭتارعا دەيىن اگەنتتىك ليتسەنزيالاناتىن 21 كىشى كورسەتىلەتىن قىزمەت ءتۇرىن قامتيتىن 6 كورسەتىلەتىن قىزمەت ءتۇرىن جۇزەگە اسىرسا, 2012 جىلعى 30 قاڭتاردان باستاپ وسى كورسەتىلەتىن قىزمەت تۇرلەرى 4 كىشى كورسەتىلەتىن قىزمەت ءتۇرىن قامتيتىن 4 كورسەتىلەتىن قىزمەتكە دەيىن قىسقارتىلدى, ال 2012 جىلعى 10 تامىزدان باستاپ 2 كىشى كورسەتىلەتىن قىزمەت ءتۇرىن قامتيتىن 2 كورسەتىلەتىن قىزمەتكە دەيىن قىسقارتىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا ليتسەنزيالاردى بەرۋ ەلەكتروندىق فورماتتا جۇزەگە اسىرىلادى. مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان رۇقسات بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا اگەنتتىك بەلگىلى ءبىر جۇمىس اتقاردى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2007 جىلعى 30 قاراشاداعى № 1155-1 قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «ەلەكتروندىق ۇكىمەتتى» دامىتۋدىڭ 2008 - 2010 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسىنا سايكەس اگەنتتىك قازاقستان رەسپۋبليكاسى اقپاراتتاندىرۋ جانە بايلانىس اگەنتتىگى ازىرلەگەن «ە-ليتسەنزيالاۋ» مەملەكەتتىك دەرەكتەر قورى» (بۇدان ءارى – «ە-ليتسەنزيالاۋ» مدق») اقپاراتتىق جۇيەسىن ازىرلەۋ جانە ەنگىزۋ بويىنشا پيلوتتىق جوباعا ەنگىزىلدى. «ەلەكتروندىق ۇكىمەت» ۆەب-پورتالىن قۇرۋ بيلىك ورگاندارىنىڭ جۇمىسىن ازاماتتار ءۇشىن اسا ءتيىمدى, اشىق جانە قولجەتىمدى بولۋ ءۇشىن قاجەت بولدى. بۇرىن ءاربىر مەملەكەتتىك ورگان «وزدەرىنشە ءومىر ءسۇردى» جانە قالعاندارىنا از اسەرىن تيگىزدى, ال ازاماتتارعا بارلىق مۇمكىن بولاتىن انىقتامالاردى, راستاۋلاردى جانە وزگە قاعازداردى جيناۋ ءۇشىن كوپتەگەن ينستانتسيالاردى جيناقتاۋعا تۋرا كەلدى. بۇنىڭ ءبارى ءبىر مەملەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىزمەتتى مەكەمەلەر بويىنشا ۇزدىكسىز ءجۇرۋ ارقىلى الۋ پروتسەسىنە اينالدى. «ەلەكتروندىق ۇكىمەت» ۆەب-پورتالى – بۇل مەملەكەت پەن ازاماتتار اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ, سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبىر-بىرىمەن اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن ولاردىڭ كەلىسىمىن قامتاماسىز ەتەتىن بىرىڭعاي تەتىك. اتاپ ايتقاندا, بۇل تەتىك مەملەكەتتىك مەكەمەلەردە كەزەكتەردى قىسقارتۋعا جانە انىقتامالاردى, كۋالىكتەردى جانە رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارىن جانە ت.ب. الۋدى وڭايلاتۋعا جانە جەڭىلدەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. بۇرىن ليتسەنزيا ىزدەۋشىگە ليتسەنزيارعا قۇجاتتاردى قاعاز جەتكىزگىشتە جولداۋعا ارنالعان قۇجاتتاردى جيناقتاۋدى جۇزەگە اسىرۋ تالاپ ەتىلدى, بۇل رەتتە وسى ماقساتتار ءۇشىن ىلەسپەلى شىعىندار, كوپ ۋاقىت كەتتى. «ەلەكتروندىق ۇكىمەت» ۆەب-پورتالى شەڭبەرىندە «ە-ليتسەنزيالاۋ» مەملەكەتتىك دەرەكتەر قورى» اقپاراتتىق جۇيەسىن ەنگىزۋگە بايلانىستى ليتسەنزيانى الۋ ءراسىمى كولىككە شىعىستاردى قىسقارتۋ, وتىنىمدەردى وڭدەۋ ۋاقىتىن, وتىنىمدەردى قاراۋعا جانە دايىن قۇجاتتاردى بەرۋدى جەدەلدەتۋ جاعىنان بارىنشا وڭتايلاندىرىلدى جانە ەڭ ماڭىزدى اسپەكت – مەملەكەتتىك ورگانمەن ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ تىكەلەي بايلانىسىن الىپ تاستاۋ, بۇل مۇمكىن سىبايلاس ارەكەتتەر فاكتىلەرىن ناقتى بولدىرمايدى. قازىرگى كەزدە اگەنتتىككە «ە-ليتسەنزيالاۋ» مدق» اق ارقىلى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋ بويىنشا وتىنىشتەر تۇسەدى. ءو كەزەگىندە وسى وتىنىشتەردى «ە-ليتسەنزيالاۋ» مدق» اق ارقىلى ءتيىمدى, بىراق ليتسەنزيالاردى بەرۋگە قۇجاتتار ەلەكتروندى تسيفرلىق قولتاڭبامەن كۋالاندىرىلعان ەلەكتروندى سۇراۋعا بەكىتىلگەن ەلەكتروندى سكانەرلەنگەن كوشىرمەلەر تۇرىندە ۇسىنىلادى, بۇل اقشالاي قاراجاتتى, ۋاقىتتى ۇنەمدەۋگە, سونداي-اق ۇسىنىلعان قۇجاتتاردىڭ شىنايىلىعىن راستاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قازىرگى ۋاقىتتا اگەنتتىك بيزنەس-پروتسەستەردى وڭتايلاندىرۋ, «ەنەرگيامەن جابدىقتاۋ ماقساتىندا ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتىپ الۋ قىزمەتىنە ليتسەنزيا بەرۋ» جانە «ماگيسترالدىق گاز قۇبىرجولدارىن, مۇناي قۇبىرجولدارىن, مۇناي ونiمدەرi قۇبىرجولدارىن پايدالانۋ قىزمەتىنە ليتسەنزيا بەرۋ» مەملەكەتتىك قىزمەتتەرىن كورسەتۋ كەزىندە تۇرعىنداردان تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتاردىڭ سانىن قىسقارتۋ بويىنشا ءىس-شارالار جوسپارى شەڭبەرىندە كەيبىر قۇجاتتاردى مالىمەت نىسانىنا اۋىستىرۋ ارقىلى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى الۋ ءۇشىن ۇسىنىلاتىن قۇجاتتاردى قىسقارتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزدى. بۇگىن تاريفتەردى بەكىتۋ كەزىندە قوعامدىق ۇيىمدار مەن تۇتىنۋشىلاردىڭ قاتىسۋى بارلىق وڭىرلەردە ساراپتامالىق كەڭەستىڭ جۇمىس ىستەۋى ارقىلى قامتاماسىز ەتىلەدى. سونداي-اق نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ بارلىق جوبالارى ساراپتاما ءۇشىن اككرەديتتەلگەن قوعامدىق ۇيىمدارعا جولدانادى. «اتامەكەن» وداعى» قازاقستان ۇلتتىق ەكونوميكالىق پالاتاسىمەن, سونداي-اق قازاقستان تۇتىنۋشىلارى ليگاسىمەن مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى. اگەنتتىك جانە «كومەكشى» قاۋىمداستىعى بىرلەسكەن ءىس-قيمىل شارالارىن جۇزەگە اسىرۋ جوسپارىن قابىلدادى. تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا اگەنتتىك: 1) تاريفتەردى قالىپتاستىرۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە; 2) تاريفتىك سمەتادا كوزدەلگەن قاراجاتتىڭ ماقساتتى پايدالانىلۋىن, ونىڭ ىشىندە تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە; 3) تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى قوعامدىق ۇيىمدار ءرولىن ارتتىرۋعا; 4) تۇتىنۋشىلار رەتىندە وزدەرىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىندا تۇرعىنداردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ بويىنشا اقپاراتتىق جۇمىستى كۇشەيتۋگە; 5) رۇقسات بەرۋ راسىمدەرىن وڭتايلاندىرۋعا باعىتتالعان جۇمىستى جالعاستىراتىن بولادى. ەۋرازەق شەڭبەرىندە ينتەگراتسيالىق پروتسەستەر بىرلەسكەن, ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىراتىن وندىرىستەر قۇرۋ ەلدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن اشۋ, سونداي-اق ءوزارا ساۋدانى ءتيىمدى شارتتارمەن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى جوعارى باسەكەگە قابىلەتتى الەمدىك نارىققا شىعۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى. قازاقستان ءۇشىن كەدەن وداعىندا جۇمىس بۇل – كەدەن وداعى ەلدەرىنىڭ ينفراقۇرىلىمىنا كەمسىتۋسىز قول جەتكىزۋدى بەلگىلەۋ. 2011 جىلعى 2 شىلدەدەگى № 451-ءىV قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىمەن راتيفيكاتسيالانعان تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىنىڭ قىزمەتىن رەتتەۋدىڭ بىرىڭعاي قاعيداتتارى مەن قاعيدالارى تۋرالى كەلىسىم, 2011 جىلعى 8 شىلدەدەگى № 458-ءىV قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىمەن راتيفيكاتسيالانعان باعا بەلگىلەۋ مەن تاريفتىك ساياسات نەگىزدەرىن قوسا العاندا, ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى قىزمەتتەرگە قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى كەلىسىم, 2011 جىلعى 28 ماۋسىمداعى № 446-ءىV قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىمەن راتيفيكاتسيالانعان تاريفتىك ساياسات نەگىزدەرىن قوسا العاندا, تەمىر جول كولىگى سالاسىنداعى تابيعي مونوپوليا قىزمەتتەرىنە قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى كەلىسىم تابيعي مونوپوليالار تۋرالى زاڭنامانى جاقىنداتۋدى (ۇيلەستىرۋدى) بولجايدى. اگەنتتىك قاراماعىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ سالالارىنداعى (ايالارىنداعى) باسكەلەستىكتى دامىتۋعا جاردەمدەسۋ ماقساتىندا تابيعي مونوپوليالار سالالارىن قىسقارتۋ, باسەكەلەستىك جاعدايلارى بار جانە دامىعان سالالاردى عانا جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. ءوز كەزەگىندە باسەكەلەستىك جوق تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىن رەتتەۋدەن شىعارۋ تابيعي مونوپوليا سۋبەكتىلەرى تاريفتەرىنىڭ باقىلانبايتىن وسۋىنە جانە زاڭنامالىق شەكتەۋلەردىڭ قاتارىنان الىپ تاستاۋ ەسەبىنەن ودان ءارى اۋقىمدى مونوپوليالاندىرۋعا الىپ كەلەدى. مىسالى, تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىنىڭ بىرقاتارى جىلۋ ەنەرگەتيكاسى (جىلۋ ەنەرگياسىن ءوندىرۋ, بەرۋ, تاراتۋ جانە ونىمەن جابدىقتاۋ) سالاسىندا قىزمەتتەردىڭ تولىق تسيكلدەرىن كورسەتەدى. وسىعان بايلانىستى باسەكەلەستىك ورتاعا جىلۋ ەنەرگياسىمەن جابدىقتاۋ جونىندەگى قىزمەتتى ءبولىپ شىعارۋ ورىنسىز جانە جىلۋ ەنەرگياسىنا تاريفتەردىڭ وسۋىنە الىپ كەلەدى. باسەكەلەستىكتى دامىتۋعا جاردەمدەسۋدى اگەنتتىك رەتتەلەتىن نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ونىمىنە, تاۋارلارىنا, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرىنە نەگىزدەلگەن باعالاردى بەلگىلەۋ جانە رەتتەلىپ كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرگە (تاۋارلارعا, جۇمىستارعا) كەمسىتۋسىز قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرادى. 2. نەگىزگى پروبلەمالاردى تالداۋ تابيعي مونوپوليالار سالالارىندا قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن وندىرىستەردىڭ توزۋى جانە تەحنولوگيا­لىق ارتتا قالۋشىلىق پروبلەماسى جانە وسىعان بايلانىستى تومەن تيىمدىلىك جانە ىسىراپتار بار. قازىرگى ۋاقىتتا كوممۋنالدىق سەكتورداعى تابيعي مونوپوليالاردىڭ بارلىق سالالارى بويىنشا نەگىزگى قۇرالداردىڭ توزۋى ورتا ەسەپپەن 60-65 %-دى قۇرايدى. تۇتاستاي العاندا, 2010-2012 جىلدارعا ارنالعان كوممۋنالدىق سەكتوردىڭ بازالىق سۋبەكتىلەرى بويىنشا توزۋ كورسەتكىشىنىڭ سەرپىنى ونىڭ تومەندەۋىن (جىلىنا 1 %-دان كوپ ەمەس) كۋالاندىرادى. نەگىزگى قۇرالداردىڭ جىلدار بويى جينالعان توزۋىن تاريف ارقىلى شەشۋ مۇمكىن بولماي وتىر, بۇل رەتتەلىپ كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرگە تاريفتەردىڭ وسۋىنە الىپ كەلەدى. تۇتىنۋشىلار رەسۋرسىنىڭ شەكتەۋلى ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, اگەنتتىك اكتيۆتەردى اسا اۋقىمدى جاڭعىرتۋ ءۇشىن تمس-نىڭ قارىز قاراجاتتارىن تارتۋى جونىندەگى جۇمىستى جۇرگىزىپ وتىر. وندىرىستىك اكتيۆتەردىڭ جاي-كۇيلەرىمەن سۋبەكتىلەردىڭ جەلىلەرىندەگى ىسىراپتاردىڭ جوعارى دەڭگەيلەرىنىڭ ءوزارا بايلانىستىلىعى پروبلەما بولىپ قالا بەرۋدە. 2014 جىلعى 1 قاڭتاردا بازالىق سۋبەكتىلەردە نورماتيۆتەن تىس ىسىراپتاردى جويۋ كۇتىلۋدە. سونىمەن بىرگە الەمدىك كورسەتكىشتەرمەن سالىستىرعاندا نورماتيۆتىك تەحنيكالىق ىسىراپتاردىڭ جوعارعى دەڭگەيىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. 2012 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا: 1) بازالىق تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىنىڭ نورماتيۆتىك تەحنيكالىق ىسىراپتارىنىڭ دەڭگەيى ەلەكتر جەلىلەرىندە - 13,62 %, جىلۋ جەلىلەرىندە - 19,78 % جانە سۋ شارۋاشىلىعى جەلىلەرىندە -19,06 %; 2) بازالىق تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىنىڭ نورماتيۆتەن تىس ىسىراپتارىنىڭ (ولار بولعان كەزدە) دەڭگەيى ەلەكتر جەلىلەرىندە - 0,16 %, جىلۋ جەلىلەرىندە - 2,32 %, جانە سۋ شارۋاشىلىعى جەلىلەرىندە - 1,74 %. ەسەپتەۋ اسپاپتارىن جاراقتاندىرۋ ءالى دە پروبلەمالىق ماسەلە بولىپ وتىر. ۇيگە ورتاق جىلۋ ەنەرگياسىن ەسەپتەۋ اسپاپتارىمەن ورتاشا جاراقتاندىرۋ 41 %-دى, سۋدى جەكە ەسەپتەۋ اسپاپتارىمەن – ورتاشا ەسەپپەن 85 %-دى قۇرايدى. بۇگىن تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىندا زاڭنامانىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋدى ءارتۇرلى مەملەكەتتىك ورگاندار جۇزەگە اسىرادى. تۇتىنۋشىلاردىڭ شاعىمدارى بويىنشا دەن قويۋ شارالارى ناتيجەسىندە ناقتىلى, جۇيەسىز سيپاتقا يە جانە كوپتەگەن جاعدايدا اكىمشىلىك رەسۋرستى پايدالانۋعا نەگىزدەلگەن. اگەنتتىك 2012 جىلى تۇسكەن وتىنىشتەرگە تالداۋ جۇرگىزدى. وتىنىشتەردىڭ جالپى سانىنان شاعىمدار 7 %-دى قۇرايدى. بۇل رەتتە شاعىمداردىڭ 40 %-ى ءبىر مەزگىلدە باسقا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇزىرەتىن قوزعايدى. وتىنىشتەردىڭ جالپى سانىنان (8491) شاعىمدار 7 %-دى (نەمەسە 599 دانا), ونىڭ ىشىندە جەكە تۇلعالاردان – 61 %-دى (نەمەسە 366 دانا) جانە زاڭدى تۇلعالاردان - 39 %-دى (193 دانا) قۇرايدى. شاعىمداردىڭ ەڭ كوپ سانى استانا قالاسىنا (19 %), جامبىل (18 %), قوستاناي وبلىستارىنا (16 %) جانە اگەنتتىكتىڭ ورتالىق اپپاراتىنا (14 %) ءتۇستى. ەكونوميكانىڭ سالالارى بويىنشا ەلەكترمەن جابدىقتاۋ (46 %) جانە جىلۋمەن جابدىقتاۋ (26 %) سالاسىنا شاعىم تۇسەدى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋدى, سونداي-اق جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن تەجەيتىن فاكتورلاردىڭ ءبىرى تمس-نىڭ تۇتىنۋشىلاردى ينفراقۇرىلىم جەلىلەرىنە قوسۋعا تەحنيكالىق شارتتاردى بەرۋ مەرزىمدەرى مەن قاعيدالارىن بۇزۋى نەمەسە باسقا سوزبەن ايتقاندا كاسىپكەرلىك قىزمەتىنىڭ جاڭا وبەكتىسىنىڭ جۇمىس ىستەۋىن ءارتۇرلى كىدىرتۋ. 3. نەگىزگى ىشكى جانە سىرتقى فاكتورلاردى باعالاۋ تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرى جۇمىس ىستەيتىن سالالاردا ەلىمىزدىڭ بارلىق ەكونوميكاسى مەن حالىقتىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر ءوندىرۋ جونىندەگى رەسۋرستار شوعىرلانعان. سۋبەكتىلەر سۋ مەن جىلۋ ەنەرگياسىن جەتكىزەدى, ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرەدى جانە تاراتادى, مۇناي مەن گازدى تاسىمالدايدى, كولىك قىزمەتتەرىن كورسەتەدى. 2012 جىلعى شىلدەدەن باستاپ «تابيعي مونوپوليالار جانە رەتتەلەتىن نارىقتار تۋرالى» 1998 جىلعى 9 شىلدەدەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەردى ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق كاسىپورىنداردىڭ ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالارىن اگەنتتىكتىڭ اۋماقتىق دەپارتامەنتتەرى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ بەكىتەدى. بۇل: 1) ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالاردى بەكىتۋ ءراسىمىن جەڭىلدەتۋ جانە سالالىق مينيسترلىكتە بەكىتۋ كاجەتتىلىگىن الىپ تاستاۋعا; 2) جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن مكك ينۆەستيتسيالىق قىزمەت باسىمدىلىعىن ايقىنداۋعا; 3) ينۆەستيتسيالىق مىندەتتەردى ورىنداۋدى باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەردى. زاڭنامانى جەتىلدىرۋدى ەسكەرە وتىرىپ, سارالانعان تاريفتەردى ەنگىزۋ مۇمكىن بولدى: 1) ەلەكتر ەنەرگياسىنا – الەۋمەتتىك جاعىنان وسال حالىق توپتارى ءۇشىن ەلەكتر ەنەرگياسىنا اقى تولەۋ كەزىندە قولايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىندا تاۋلىك زونالارى بويىنشا (بارلىق وڭىردە), تۇتىنۋ كولەمىنە قاراي (حالىق ءۇشىن 3 دەڭگەيلى تاريفتەر); 2) سۋعا – تۇتىنۋشىلار توپتارى بويىنشا, تۇتىنۋ كولەمىنە قاراي سۋمەن جابدىقتاۋ قىزمەتتەرىنە نەعۇرلىم جوعارى تاريف بەلگىلەنەتىن وندىرىستىك كاسىپورىندار مەن بيۋدجەتتىك ۇيىمداردى سۋدى ۇنەمدەپ تۇتىنۋعا ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان ەسەپتەۋ اسپاپتارىنىڭ بولۋىنا نەمەسە بولماۋىنا قاراي (6 وڭىردە ەنگىزىلدى); 3) جىلۋ ەنەرگياسىنا – ەسەپتەۋ اسپاپتارىنىڭ بولۋىنا نەمەسە بولماۋىنا قاراي (6 وڭىردە ەنگىزىلدى). ەندى ۇيگە ورتاق ەسەپتەۋ اسپاپتارى بار تۇتىنۋشىلار وسى ەسەپتەۋ اسپاپتارىن ورناتۋدان باس تارتىپ وتىرعان تۇتىنۋشىلارعا قاراعاندا اسا تومەن تاريفپەن اقى تولەيتىن بولادى. تۇتاستاي العاندا, سارالانعان تاريفتەردى ەنگىزۋ ناتيجەسى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ (2012 جىلى 163,8 ملن. كۆت ساع. جۋىق), سۋ 17 %-عا دەيىن (2012 جىلى 2 ملرد. تەڭگە), وتىننىڭ (2012 جىلى وتىن 41 مىڭ تونناعا جۋىق) ۇنەمى, تۇتىنۋشىلار قاراجاتتارىنىڭ ۇنەمى 2012 جىلى ەلەكتر ەنەرگياسى ەسەبىنەن 1,5 ملرد. تەڭگەگە جۋىق), ەسەپتەۋ اسپاپتارىن ورناتۋعا ىنتالاندىرۋ جانە تۇتىنۋشىلاردىڭ تاريفتىك جوسپاردى تاڭداۋ مۇمكىندىگى بولىپ تابىلادى. تابيعي مونوپوليستەرگە مەملەكەتتىك ىقپال ەتۋدىڭ ەرەكشە ءتاسىلى بولىپ مىندەتتى قىزمەت كورسەتۋگە جاتاتىن تۇتىنۋشىلاردى انىقتاۋ جانە (نەمەسە) ولاردى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ەڭ تومەن دەڭگەيىن بەلگىلەۋ بولىپ تابىلادى, ەگەر ولاردىڭ تالاپتارىن تولىق كولەمدە قاناعاتتاندىرماسا تمس-نىڭ قىزمەتى تۇتىنۋشىلاردىڭ مۇقتاجدارىن ءىشىنارا قانعاتتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, سوندىقتان وسى ورايدا مەملەكەتتىڭ ارلاسۋى قاجەت. تۇتىنۋشىعا قىزمەتتەردى كورسەتۋ مۇمكىندىگىنىڭ بولماۋىن دالەلدەۋ - ءتيىستى جۇمىستى ورىنداۋ اۋىرتپالىعى تمس-عا جۇكتەلگەن. بۇگىنگى كۇنى تمس-نىڭ رەتتەلىپ كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرىنە كەمسىتۋسىز قول جەتكىزۋ رەتتەلىپ كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرگە تەڭ قول جەتكىزۋ ارقىلى قامتاماسىز ەتىلەدى. سىرتقى جانە ىشكى فاكتورلاردى تالداۋ: كۇشتى جاقتارى: سۋبەكتىلەردىڭ قىزمەتىن رەتتەۋ ەكونوميكانىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋى مەن ينفراقۇرىلىمدىق سالالارىن دامىتۋدى قامتاماسىز ەتەتىن تۇتىنۋشىلار مەن تابيعي مونوپوليالار جانە رەتتەلەتىن نارىقتار سۋبەكتىلەرى مۇددەلەرىنىڭ تەڭگەرىمىن ساقتاي وتىرىپ جۇزەگە اسىرىلادى. كەدەن وداعىنىڭ جۇمىس ىستەۋى كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى, كاپيتالدى, جۇمىس كۇشتەرىن ەركىن اۋىس­تىرۋدى بولجامدايتىن بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىكتى قالىپتاستىرۋ ينتەگراتسياسىنىڭ اسا تەرەڭ نىسانىنا كوشۋ الاڭى بولدى. كولىك ينفراقۇرىلىمىنا تەڭ قول جەتكىزۋ قازاقستاندىق تاۋارلاردىڭ الىس شەت ەل نارىقتارىنا وتكىزۋ كەزىندە شىعىندار مەن ۋاقىتتى قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءالسىز جاقتارى: 1. سۋبەكتىلەردىڭ نەگىزگى قۇرالدارىنىڭ ەلەۋلى ناقتى جانە مورالدىق توزۋى جانە ءالسىز تەحنيكالىق جاي-كۇيى. توزعان نەگىزگى قۇرالدار باياۋ قارقىنمەن جاڭعىرتىلادى. سۋبەكتىلەردىڭ بارلىق سالالارىنداعى جاعدايلارى, اتاپ ايتقاندا كوممۋنالدىق سەكتور توزعان وندىرىستىك قورلاردى جاڭعىرتۋ مەن جاڭارتۋعا ينۆەستيتسيالاردىڭ تومەن دەڭگەيىن سيپاتتايدى. 2. سۋبەكتىلەر جەلىلەرىندەگى ىسىراپتاردىڭ جوعارعى دەڭگەيلەرى. 3. قوسىمشا قۋاتتار تۋرالى اقپاراتتىڭ بولماۋى. وسى اقپاراتتىڭ بولماۋى قوسىمشا قۋاتتاردى قوسۋ بويىنشا شەشىم قابىلداۋعا كەدەرگى ءۇشىن العىشارت جاسايدى. 4. بەلگىلەنگەن وڭىرلەردەگى جۇمىس باستىلىقتىڭ جوعارى دەڭگەيى. 5. ينتەگراتسيانىڭ, تيىسىنشە زاڭنامالىق اكتىلەردى ۇيلەستىرۋدىڭ باياۋ قارقىنى. مۇمكىندىكتەرى: سۋبەكتىلەردىڭ قىزمەت تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ىنتالاردى قۇرۋعا, ءتيىمسىز شىعىنداردى تومەن­دەتۋ قاجەتتىلىگىنە, تابيعي مونوپوليالار جانە رەتتەلەتىن نارىقتار تۋرالى زاڭنامانى جەتىل­دىرۋ جولىمەن كاسىپورىنداردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا بايلانىستى پروبلەمالىق ماسەلەلەردى شەشۋ: 1) تابيعي مونوپوليالار جانە رەتتەلەتىن نارىقتار تۋرالى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ. بۇگىن بۇرىن قويىلعان مىندەتتەر «تابيعي مونوپوليالار جانە رەتتەلەتىن نارىقتار تۋرالى» 1998 جىلعى 9 شىلدەدەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قولدانىستاعى زاڭىمەن ورىندالعانىن ايتۋعا بولادى. سونىمەن بىرگە مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2050 ستراتەگياسىندا ەلدى دامىتۋدىڭ جاڭا مىندەتتەرى ەكونوميكانىڭ ءتيىمدى ينفراقۇرىلىمىن جاساۋ, تۇتىنۋشى قۇقىقتارىن قورعاۋ تەتىگىن جەتىلدىرۋ, رەتتەۋدىڭ ىنتالاندىرۋ ادىستەرىن قولدانۋدى كەڭەيتۋ ءۇشىن جاعدايلار جاساۋدى تالاپ ەتەدى. 2) اسا جەڭىل شارتتارمەن ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا جاردەمدەسەتىن شەكتى تاريفتەردى بەلگىلەۋ, ەكونوميكانىڭ تۇراقسىزدىعىنا بايلانىستى تاۋەكەلدەردى تومەندەتۋ, سونداي-اق ىنتالاندىراتىن وندىرىستىك شىعىنداردى تومەندەتۋ. شەكتى تاريفتەردى ەسەپتەۋ كەزىندە ەلدى دامىتۋدىڭ ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرى ەسكەرىلەدى, سونداي-اق سۋبەكتىلەردىڭ ءوندىرىس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدان تۇسكەن كىرىستەردى وزدىگىنەن يەلىك ەتۋگە مۇمكىندىگى بار. 3) تاريفتەردى قالىپتاستىرۋدىڭ بالامالى ءادىسىن ەنگىزۋ. قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن تاريفتەردى رەتتەۋدىڭ نەگىزگى ءادىسى ەكونوميكالىق نەگىزدەلگەن شىعىستار ءادىسى بولدى. ونىڭ سيپاتتاماسى رەسۋرس جەتكىزۋشى تاريفتەردى رەتتەۋ ورگانىندا قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قاجەتتى قاراجات سوماسىن جىل سايىن نەگىزدەيدى, وسى ءادىس تاجىريبەدە ءجيى قولدانىلادى. 2013 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ وڭىرلىك ەلەكتر جەلىلىك كومپانيالار (بۇدان ءارى - وەك) قىزمەتىنىڭ سالىستىرمالى تالداۋ ناتيجەلەرىنىڭ نەگىزىندە تاريفتەردى قالىپاستىرۋدىڭ بالامالى ءادىسى ەنگىزىلدى. وسى ءادىستىڭ ارتىقشىلىعى سۋبەكت بەلگىلەنگەن تاريفتىك كىرىس شەگىندە وزدىگىنەن شىعىستاردى بولەدى جانە وڭتايلاندىرادى. كورسەتىلگەن ءادىستى ەنگىزۋ رەتتەۋشىگە كوپ فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ, وەك قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋعا جانە قىزمەتى اسا ءتيىمدى جەتەكشى سۋبەكتىنىڭ ۇلگىسىمەن سالىستىرۋعا مۇمكىن بەردى. 4) كەدەن وداعى ەلدەرىنىڭ تابيعي مونوپوليالار تۋرالى زاڭناماسىن ۇيلەستىرۋ. 2011 جىلعى 2 شىلدەدەگى № 451-ءىV قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىمەن راتيفيكاتسيالانعان تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىنىڭ قىزمەتىن رەتتەۋدىڭ بىرىڭعاي قاعيداتتارى مەن قاعيدالارى تۋرالى كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ 2013 جىلعى 5 اقپانداعى № 14 شەشىمىمەن بەكىتىلگەن تابيعي مونوپوليالار سالالارىنا قاتىستى (سەلەكتورلىق (سالالىق) بولىنىستە) بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىكتى قالىپتاستىرۋدىڭ كەزەڭدىك جوسپارىندا كوزدەلگەن. قاۋىپتەر: 1) ءونىدىرىستىڭ تەحنيكالىق ارتتا قالۋىنا الىپ كەلەتىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جانە جاڭعىرتۋ ءجونىن­دەگى ينۆەستيتسيالىق مىندەتتەمەلەردى ورىنداماۋ جانە وسىعان بايلانىستى تومەنگى تيىمدىلىك پەن ىسىراپتار; 2) ينفلياتسيا دەڭگەيىنىڭ تاپسىرىلعان پارامەترلەردەن اسىرىلۋى ماكروەكونوميكالىق تۇراقتى­لىقتىڭ تومەندەۋىنە الىپ كەلۋى مۇمكىن; 3) اگەنتتىك جۇيەسىنىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن قاجەتتى شەشىمدەر مەن ءتيىستى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى ۋاقتىلى قابىلداماۋ اگەنتتىك ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋگە اسەر ەتۋى مۇمكىن; 4) ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ 2013 جىلعى 5 اقپانداعى № 14 شەشىمىمەن بەكىتىلگەن تابيعي مونوپوليالار سالالارىنا قاتىستى (سەلەكتورلىق (سالالىق) بولىنىستە) بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىكتى قالىپتاستىرۋدىڭ كەزەڭدىك جوسپارىن ۋاقتىلى ورىنداماۋ جانە سونىڭ سالدارىنان كەدەن وداعى ەلدەرىنىڭ تابيعي مونوپوليا سۋبەكتىلەرىن رەتتەۋ كەزىندە ءارتۇرلى تاسىلدەر.». «ستراتەگيالىق باعىتتار, ماقساتتار مەن مىندەتتەر, نىسانالى ينديكاتورلار, ءىس-شارالار مەن ناتيجەلەر كورسەتكىشتەرى» دەگەن 3-ءبولىم مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن: «3. ستراتەگيالىق باعىتتار, ماقساتتار مەن مىندەتتەر, نىسانالى ينديكاتورلار, ءىس-شارالار جانە ناتيجەلەر كورسەتكىشتەرى 3.1. ستراتەگيالىق باعىتتار, ماقساتتار مەن مىندەتتەر, نىسانالى ينديكاتورلار, ءىس-شارالار جانە ناتيجەلەر كورسەتكىشتەرى 1-ستراتەگيالىق باعىت. تابيعي مونوپوليالار جانە رەتتەلەتىن نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋ جانە دامۋ جاعدايلارىن قامتاماسىز ەتۋ. 1.1-ماقسات. تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرى قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ وسى ماقساتتارعا قول جەتكىزۋگە باعىتتالعان بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردىڭ كودتارى 001, 004   نىسانالى ينديكاتور اقپا- رات كوزى ولشەم بىرلىگى ونىڭ ىشىندە ارالىق ءماندى كورسەتە وتىرىپ ەسەپتى كەزەڭ جوسپارلى كەزەڭ 2009 جىل (ەسەپ) 2010 جىل (اعىمداعى جوسپار) 2011 جىل 2012 جىل 2013 جىل 2014 جىل 2015 جىل تابيعي مونوپوليالار سالالارىنداعى ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى تمس دەرەكتەرى 2011 جىلمەن سالىس تىرعاندا % 100 100 100 106,1 114,7 120,5 127 تابيعي مونوپوليالار سالالارىنداعى نەگىزگى قۇرالداردىڭ توزۋى تمس دەرەكتەرى % 65 63 60 تمس پەن نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ رەتتەلىپ كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرىنە ارنالعان تاريفتەردىڭ ينفلياتسياعا جيىنتىق ۇلەسى* ستاتيستيكا دەرەكتەرى % 2,0 1,43 1,58 1,58 * 1,2 * 1,58 * 1,58 * نورماتيۆتەن تىس جانە نورماتيۆتىك تەحنيكالىق ىسىراپتاردى تومەندەتۋدەن ۇنەمدەلگەن قاراجاتتىڭ كولەمى تمرا جانە تمس دەرەكتەرى 2011 جىلمەن سالىس تىرعاندا % - - 100 63 75 76 85 1.1.1-مىندەت. ەلەكتر جانە جىلۋ ەنەرگەتيكاسى, سۋ شارۋاشىلىعى جانە كارىز جۇيەلەرى سالاسىنداعى تمس قىزمەتiنiڭ تيiمدiلiگiن ارتتىرۋ. تىكەلەي ناتيجە كورسەتكىشتەرى اقپا- رات كوزى ءول شەم بىرلىگى ونىڭ ىشىندە ارالىق ءماندى كورسەتە وتىرىپ ەسەپتى كەزەڭ جوسپارلى كەزەڭ 2009 جىل (ەسەپ) 2010 جىل (اعىمداعى جوسپار) 2011 جىل 2012 جىل 2013 جىل 2014 جىل 2015 جىل بازالىق تمس-نىڭ نورماتيۆتىك تەحنيكالىق ىسىراپتارىنىڭ دەڭگەيi: تمس دەرەك- تەرى ەلەكتر جەلiلەرiندە % 19,3 18,1 16,8 15,8 13,5 13,4 13,3 جىلۋ جەلiلەرiندە % 26,2 24,7 23,2 21,4 19,6 19,5 19,4 سۋ شارۋاشىلىعى جەلiلەرiندە % 27,6 25 23 21 18,9 18,5 18 بازالىق تمس-نىڭ نورماتيۆتەن تىس ىسىراپتارىنىڭ (ولار بولعان كەزدە) دەڭگەيى: تمس دەرەك- تەرى ەلەكتر جەلiلەرiندە % 2,1 1,4 1,5 1,0 0,5 0 0 جىلۋ جەلiلەرiندە % 7,0 6,9 2,5 5,5 2 0 0 سۋ شارۋاشىلىعى جەلiلەرiندە % 4,47 4,15 1,0 3,89 1,0 0 0 تۇتىنۋشىلار توپتارى بويىنشا سارالانعان تاريفتەر بويىنشا جۇمىس iستەيتiن سۋ شارۋاشىلىعى جانە كارiز جۇيەلەرi سالاسىنداعى بازالىق تمس-نىڭ ۇلەس سالماعى تمس دەرەك- تەرى % 75 100 100 100 100 100 سالىستىرمالى تالداۋ (بەنچماركينگ) ناتيجەلەرىنىڭ نەگىزىندە تاريف بەلگىلەۋ ادiسiمەن قامتىلعان وەك ۇلەسى تمس دەرەك- تەرى % 0 0 0 0 100 100 100 سۋىق سۋدى ەسەپتەۋ اسپاپتارىمەن جاراقتاندىرۋ تمرا دەرەك- تەرى % 85 90 95 ىستىق سۋدى ەسەپتەۋ اسپاپتارىمەن جاراقتاندىرۋ تمرا دەرەك- تەرى % 85 90 95 ۇيگە ورتاق جىلۋدى ەسەپتەۋ اسپاپتارىمەن جاراقتاندىرۋ تمرا دەرەك- تەرى % 35 55 65 شيكىزات پەن ماتەريالدار شىعىستارىنىڭ نورمالارىن وڭتايلاندىرعان بازالىق تمس ۇلەسى تمس دەرەك- تەرى % 15 15 10 10 8 5 3 ورتا مەرزiمدi نەمەسە ۇزاق مەرزiمدi تاريفتەر بويىنشا جۇمىس iستەيتiن (ىستەگەن) بازالىق تمس ۇلەسى تمس دەرەك- تەرى % 24 34 48 53 70 93 95 تمس-نىڭ رەتتەلiپ كورسەتiلەتiن قىزمەتتەرiنە ارنالعان تاريفتەردiڭ ينفلياتسياعا ۇلەسi: تمس دەرەك- تەرى سۋىق سۋمەن جابدىقتاۋ ستاتيس-تيكا دەرەك تەرى % 0,14 0,15 0,15 0,15 * 0,15 * 0,15 * 0,15 * كارىز % 0,05 0,04 0,06 0,06 * 0,06 * 0,06 * 0,06 * ىستىق سۋمەن جابدىقتاۋ % 0,37 0,25 0,37 0,37 * 0,37 * 0,37 * 0,37 * ورتالىقتاندىرىلعان جىلىتۋ % 0,58 0,45 0,57 0,57 * 0,57 * 0,57 * 0,57 * تىكەلەي ناتيجەلەردىڭ كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزۋگە ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارلى كەزەڭدە ىسكە اسىرۋ مەرزىمى 2011 جىل 2012 جىل 2013 جىل 2014 جىل 2015 جىل نورماتيۆتىك تەحنيكالىق ىسىراپتاردى بەكىتۋگە ارنالعان تمس وتىنىمدەرىن قاراۋ ح ح ح ح ح رەتتەلىپ كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ تاريفتەرىن وزگەرتۋگە ارنالعان تمس وتىنىمدەرىن قاراۋ ح ح ح ح ح شيكىزات پەن ماتەريالداردىڭ شىعىس نورمالارىن بەكىتۋگە ارنالعان تمس وتىنىمدەرىن قاراۋ ح ح ح ح ح ورتا مەرزىمدى نەمەسە ۇزاق مەرزىمدى تاريفتەردى بەكىتۋگە ارنالعان بازالىق تمس وتىنىمدەرىن قاراۋ ح ح ح ح ح تمس-نىڭ رەتتەلىپ كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرىنە تاريفتەردىڭ ينفلياتسياعا ۇلەسى بويىنشا ستاتيستيكالىق اقپاراتتىڭ مونيتورينگى ح ح ح ح ح 1.1.2-مىندەت. تەمىر جول كولىگى سالاسىنداعى تمس قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ تىكەلەي ناتيجە كورسەتكىشتەرى اقپارات كوزى ءول- شەم ءبىر- لىگى ونىڭ ىشىندە ارالىق ءماندى كورسەتە وتىرىپ ەسەپتى كەزەڭ جوسپارلى كەزەڭ 2009 جىل (ەسەپ) 2010 جىل (اعىمداعى جوسپار) 2011 جىل 2012 جىل 2013 جىل 2014 جىل 2015 جىل تەمiرجول كولiگi سالاسىنداعى تمس-نىڭ نەگىزگى قۇرالدارىن جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان ينۆەستيتسيا كولەمى تمرا دەرەكتەرى % - - 100 100 106 111 114 جۇكتەردi تەمiرجول كولiگiمەن تاسىمالداۋ تاريفتەرiنiڭ ءوسۋى تمرا تمرا دەرەكتەرى % - 17,6 15 15 15* 15* 0* ماگيسترالدىق تەمىرجول جەلىلەرى وبەكتىلەرىنىڭ نەگىزگى قۇرالدارىنىڭ توزۋى تمرا دەرەكتەرى % 64 62 61 تىكەلەي ناتيجەلەردىڭ كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزۋگە ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارلى كەزەڭدە ىسكە اسىرۋ مەرزىمى 2011 جىل 2012 جىل 2013 جىل 2014 جىل 2015 جىل تەمiرجول كولiگi سالاسىنداعى تمس-نىڭ ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالارىن قاراۋ جانە بەكىتۋ ح ح ح ح ح تەمiرجول كولiگi سالاسىنداعى تمس وتىنىمدەرىن قاراۋ جانە بەكىتۋ ح ح ح ح ح 1.1.3-مىندەت. مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرىن تاسىمالداۋ, گازدى نەمەسە گاز كوندەنساتىن ساقتاۋ, تاسىمالداۋ, گازدى تاراتۋشى قوندىرعىلار مەن گاز قۇبىرجولدارىن پايدالانۋ سالاسىنداعى تمس قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ تىكەلەي ناتيجە كورسەتكىشتەرى اقپارات كوزى ءول- شەم بىرلىگى ونىڭ ىشىندە ارالىق ءماندى كورسەتە وتىرىپ ەسەپتى كەزەڭ جوسپارلى كەزەڭ 2009 جىل (ەسەپ) 2010 جىل (اعىمداعى جوسپار) 2011 جىل 2012 جىل 2013 جىل 2014 جىل 2015 جىل مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرىن تاسىمالداۋ, گازدى نەمەسە گاز كوندەنساتىن ساقتاۋ, تاسىمالداۋ, گاز قوندىرعىلارى مەن گاز قۇبىرجولدارىن پايدالانۋ سالاسىنداعى تمس-نىڭ نەگىزگى قۇرالدارىن جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى تمرا دەرەكتەرى % 100 100 100 100 105 107 110 تىكەلەي ناتيجەلەردىڭ كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزۋگە ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارلى كەزەڭدە ىسكە اسىرۋ مەرزىمى 2011 جىل 2012 جىل 2013 جىل 2014 جىل 2015 جىل مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرىن تاسىمالداۋ, گازدى نەمەسە گاز كوندەنساتىن ساقتاۋ, تاسىمالداۋ, گاز قوندىرعىلارى مەن گاز قۇبىرجولدارىن پايدالانۋ سالاسىنداعى تمس-نىڭ ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالارىن قاراۋ جانە بەكىتۋ ح ح ح ح ح رەتتەلىپ كورسەتىلەتىن قۇبىرجولدار قىزمەتتەرىنە ارنالعان تاريفتەردى وزگەرتۋگە ارنالعان تمس وتىنىمدەرىن قاراۋ ح ح ح ح ح 1.1.4-مىندەت. اەروناۆيگاتسيا, پورتتار جانە اۋەجايلار سالاسىنداعى تمس قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ نىسانالى ينديكاتور اقپا رات كوزى ءول شەم بىرلىگى ونىڭ ىشىندە ارالىق ءماندى كورسەتە وتىرىپ ەسەپتى كەزەڭ جوسپارلى كەزەڭ 2009 جىل (ەسەپ) 2010 جىل (اعىمداعى جوسپار) 2011 جىل 2012 جىل 2013 جىل 2014 جىل 2015 جىل اەروناۆيگاتسيا, پورتتار جانە اۋەجايلار سالاسىنداعى تمس-نىڭ نەگىزگى قۇرالدارىن جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى تمرا دەرەكتەرى % 100 100 100 100 104 108 112 اەروناۆيگاتسيا سالاسىنداعى وبەكتىلەردىڭ نەگىزگى قۇرالدارىنىڭ توزۋى تمرا جانە تمس دەرەكتەرى % 49,4 48,7 48,1 پورتتار سالاسىنداعى وبەكتىلەردىڭ نەگىزگى قۇرالدارىنىڭ توزۋى تمرا جانە تمس دەرەكتەرى % 31,8 30,2 29,2 اۋەجاي سالاسىنداعى وبەكتىلەردىڭ نەگىزگى قۇرالدارىنىڭ توزۋى تمرا جانە تمس دەرەكتەرى % 34 33 32 تىكەلەي ناتيجەلەردىڭ كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزۋگە ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارلى كەزەڭدە ىسكە اسىرۋ مەرزىمى 2011 جىل 2012 جىل 2013 جىل 2014 جىل 2015 جىل اەروناۆيگاتسيا, پورتتار جانە اۋەجايلار سالاسىنداعى تمس-نىڭ ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالارىن قاراۋ جانە بەكىتۋ ح ح ح ح ح 1.2-ماقسات. رەتتەلەتىن نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ونىمىنە, تاۋارلارىنا, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرىنە باعالاردىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋ نىسانالى ينديكاتور اقپارات كوزى ءول- شەم بىرلىگى ونىڭ ىشىندە ارالىق ءماندى كورسەتە وتىرىپ ەسەپتى كەزەڭ جوسپارلى كەزەڭ 2009 جىل (ەسەپ) 2010 جىل (اعىمداعى جوس پار) 2011 جىل 2012 جىل 2013 جىل 2014 جىل 2015 جىل رەتتەلەتىن نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ونىمىنە, تاۋارلارىنا, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرىنە باعا ءوسۋىنىڭ ينفلياتسياعا ۇلەسى: ەلەكتر ەنەرگياسى ستاتيس- تيكا دەرەك- تەرى % 0,48 0,44 0,41 0,41 * 0,41 * 0,41 * 0,41 * تاراتۋشى جەلىلەر ارقىلى تاسمالداناتىن گاز % 0,39 0,03 0,003 0,003 * 0,003* 0,003 * 0,003 * 1.2.1-مىندەت. ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى رەتتەلەتىن نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ونىمىنە, تاۋارلارىنا, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرىنە باعالاردىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋ تىكەلەي ناتيجە كورسەتكىشى اقپا- رات كوزى ءول شەم بىرلىگى ونىڭ ىشىندە ارالىق ءماندى كورسەتە وتىرىپ ەسەپتى كەزەڭ جوسپارلى كەزەڭ 2009 جىل (ەسەپ) 2010 جىل (اعىمداعى جوس پار) 2011 جىل 2012 جىل 2013 جىل 2014 جىل 2015 جىل رەتتەلەتىن نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ونىمىنە, تاۋارلارىنا, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرىنە باعا ءوسۋىنىڭ ينفلياتسياعا ۇلەسى: ستاتيس­تيكا دەرەك- تەرى ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىندا % 0,48 0,44 0,41 0,41 * 0,41 * 0,41 * 0,41 * تاراتۋشى جەلىلەر ارقىلى تاسمالداناتىن گاز سالاسىندا % 0,39 0,03 0,003 0,003 * 0,003 * 0,003 * 0,003 * ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى رەتتەلەتىن نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ نەگىزگى قۇرالدارىن جاڭعىرتۋعا جانە جاڭارتۋعا باعىتتالعان ينۆەستيتسيالار كولەمى تمرا دەرەك- تەرى % 100 100 100 100 تىكەلەي ناتيجەلەردىڭ كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزۋگە ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارلى كەزەڭدە ىسكە اسىرۋ مەرزىمى 2011 جىل 2012 جىل 2013 جىل 2014 جىل 2015 جىل ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ حابارلامالارىن قاراۋ ح ح ح ح ح 1.2.2-مىندەت. تەمىرجول كولىگى, ازاماتتىق اۆياتسيا, پورتتار قىزمەتى سالاسىنداعى رەتتەلەتىن نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ونىمىنە, تاۋارلارىنا, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرىنە باعالاردىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋ تىكەلەي ناتيجەلەر كورسەتكىشتەرى اقپا- رات كوزى ءول- شەم بىرلىگى ونىڭ ىشىندە ارالىق ءماندى كورسەتە وتىرىپ ەسەپتى كەزەڭ جوسپارلى كەزەڭ 2009 جىل (ەسەپ) 2010 جىل (اعىمداعى جوسپار) 2011 جىل 2012 جىل 2013 جىل 2014 جىل 2015 جىل جولاۋشىلار تەمىرجول كولىگى سالاسىنداعى رەتتەلەتىن نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ونىمىنە, تاۋارلارىنا, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرىنە باعا ءوسۋىنىڭ ينفلياتسياعا ۇلەسى ستاتيس­تيكا دەرەك- تەرى % 0 0,07 0 0,1 * 0,12 * 0,12 * 0,1 * تەمىرجول كولىگى, ازاماتتىق اۆياتسيا, پورت قىزمەتى سالاسىنداعى رەتتەلەتىن نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ نەگىزگى قۇرالدارىن جاڭعىرتۋعا جانە جاڭارتۋعا باعىتتالعان ينۆەستيتسيالار كولەمى تمرا دەرەك- تەرى % 100 100 100 100 تىكەلەي ناتيجەلەردىڭ كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزۋگە ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارلى كەزەڭدە ىسكە اسىرۋ مەرزىمى 2011 جىل 2012 جى