200-گە جۋىق باسشى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى

جالعىز قازاقستاندى عانا ەمەس, الەمدى جايلاعان سىبايلاس جەمقورلىق اتتى قاۋىپتى كەسەلگە قارسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە وراسان كۇرەس جۇرگىزىلىپ جاتقانى ايداي انىق. سونىڭ ءبىر ايعاعى رەتىندە ايتار بولساق, وتكەن جىلى سىبايلاس قىلمىستاردى جاساعانى ءۇشىن ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى 200-گە جۋىق باسشىلىق قىزمەتتەگى لاۋازىمدى ادامدار قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. ماسەلەن, سولاردىڭ ىشىندە بۇ­رىن­عى  ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى س.شاياحمەتوۆ,  اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى م.ومىرياەۆ, ەنەرگەتيكا جانە مينەرالدى رەسۋرستار مينيس­ترلىگىنىڭ گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى م.ءسا­دۋاقاسوۆ (2010 جىلدان باس­تاپ يندۋستريا جانە جاڭا تەحنو­لوگيالار مينيسترلىگى), «قا­زاقستان عارىش ساپارى» ۇلتتىق كومپانيانىڭ پرەزيدەنتى گ.مىر­زاقۇلوۆ, پاۆلودار وبلىسى اكىمىنىڭ كەڭەسشىسى ت.باس­تەنوۆ, تجم مەملەكەتتىك ما­تە­ريالدىق رەزەرۆتەر ءجونىن­دەگى كوميتەتىنىڭ باسقارما باستىعى م.ءبىلالوۆ جانە ت.ب. بولىپ جالعاسا بەرەدى. ءالى دە «قىلعىتىپ قويىپ», قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قۇرىعىنا ءتۇسىپ قالىپ جاتقاندارى از ەمەس. دەمەك, جەمقورلىققا قار­سى كۇرەس بۇگىنگى تاڭدا ءبىر ساتكە دە سايابىرسىعان جوق. بۇل تۋرالى كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە ايتىلدى. وندا ەكونوميكالىق قىل­مىسقا جانە سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى كۇرەس اگەنت­تىگى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ا.لۋكين ەلباسىنىڭ جولداۋىنا بايلانىستى جا­ڭا مىندەتتەر جەدەل ىسكە اسىرى­لاتىندىعىن اتاپ ءوتىپ, نەگىزگى ماسەلەلەرگە, ياعني سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس جانە شاعىن, ورتا بيزنەستى قورعاۋ بويىنشا جۇمىس ناتيجەلەرىنە توقتالدى. ول اۋەلى ەلباسى «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماق­سات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى جولداۋىندا قازاقستاننىڭ الداعى ونجىلدىقتارداعى باس­تى ماقساتى رەتىندە الەمنىڭ 30 دامىعان ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋدى بەلگىلەگەنىن تىلگە تيەك ەتتى. ودان كەيىن پرەزيدەنت ايتىپ وتكەندەي دەپ, بۇل ماقساتقا قول جەتكىزۋ وڭاي بولمايدى جانە بولاشاقتا بولۋى مۇمكىن قيىندىقتارمەن كەزدەسۋگە تۋرا كەلەتىندىگىن دە قاپەرگە ءتۇسىردى. ءسويتىپ, ول ەلىمىز ەگەمەندىگىن العان العاشقى كۇندەردەن باس­تاپ سىبايلاس جەمقورلىق جالپى قىلمىستىلىقپەن قاتار قوعام ءۇشىن قاۋىپتى قاتەرگە اينالعانىن دا جاسىرمادى. ويتكەنى, سىبايلاس جەمقورلىق جۇرگىزىلىپ وتىرعان ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك رەفورمالارعا كەدەرگى جاساپ قانا قويماي, سونداي-اق مەملەكەتتىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرىپ, ەلدىڭ ۇلتتىق قاۋىپ­سىزدىگىنە جۇيەلى قاتەر توندىرەدى, دەدى. سوندىقتان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى تۇرۋ مەم­لەكەتتىك ساياساتتىڭ باس­تى باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە بەل­گىلەنگەن. سوعان وراي بۇل كۇن­دەرى اگەنتتىك باسقا دا مەم­لەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, «2011-2015 جىلدارعا ارنالعان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ارەكەت ەتۋدىڭ سالاارالىق باعدارلاماسىن» ىسكە اسىرۋدا. وسى باعدارلامانىڭ شەڭبەرىندە ۇلتتىق زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە, مەملەكەتتىك ورگاندارداعى سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەردى ازايتۋ, كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ دەڭگەيىن تومەندەتۋگە باعىت­تالعان ۇيىمداستىرۋ-قۇقىق­تىق شارالار كوزدەلگەن ەكەن. ەلباسىنىڭ سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى كۇرەس سترا­تەگياسىنىڭ جاڭا تاسىلدەرىن جاساۋ تۋرالى تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ماقساتىندا اگەنتتىك قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياساتىن جەتىلدىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ جوباسىنا ۇسىنىستار دايىنداپ, ەنگىزىپ تە قويىپتى. سىبايلاس جەمقورلىق ءۇشىن قاتاڭ جازالاۋ شارالارى­نا قوسىمشا, مەملەكەتتىك قىز­مەتكەرلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ جانە مەملەكەتتىك قىز­مەتتە بولۋعا بايلانىستى قوسىمشا شەكتەۋلەردى كوبەيتۋ ۇسىنىلىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, ەڭ ماڭىزدى باستامالاردىڭ ءبىرى بولىپ زاڭسىز بايۋ, پارا بەرۋگە ۋادە ەتۋ جانە پارا ۇسىنۋ, ولاردى قابىلداۋ, ءۇشىنشى بىرەۋدىڭ پايداسىنا پارا بەرۋ جانە كوممەرتسيالىق ساتىپ الۋ, ىقپال ەتۋدى ساۋدالاۋ (تەرىس پايدالانۋ), قالاي تاپقانىن تۇسىندىرە المايتىن م ۇلىكتى تاركىلەۋ جانە ت.ب. بەلگىلەندى. وسىنداي شارالار ەۋروپا, وڭتۇستىك شىعىس ازيا ەلدەرىندە قولدانىلادى. اتالعان جاڭالىقتاردى ەنگىزۋ ءۇشىن جاڭا زاڭداردىڭ بىرقاتارىن دايىنداۋ مەن قولدانىستاعى زاڭنامانى تولىقتىراتىن زاڭ­داردى قابىلداۋدى كوزدەيتىن ءىس-شارالار قوسىلدى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ۇسىنىلعان باستامالاردى ىسكە اسىرۋ ۇلتتىق زاڭنامانى حالىقارالىق ستاندارتتارعا بارىنشا جاقىنداتۋعا, ءسويتىپ, قازاقستانداعى سىبايلاس جەم­قورلىقتىڭ دەڭگەيىن ءىس جۇزىندە تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, دەدى ا.لۋكين. ماسەلەن, 2013 جىلى بۇر­ناعى جىلمەن سالىستىرعاندا, قىلمىستاردى اشۋ كورسەتكىشتەرى ءبىر دەڭگەيدە قالعانىمەن, جەم­قورلىق قىلمىستارىن جاسا­عانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپ­كەرشىلىككە تارتىلعاندار سانى ارتقان. قىلمىستاردىڭ باسىم بولىگى وكىلەتتىگىن تەرىس پاي­دالانۋ, پاراقورلىق, قىزمەت­تىك جالعاندىق جاساۋ جانە بيۋدجەت قاراجاتىن ۇرلاۋ دەرەك­تەرى بويىنشا انىقتالدى. مەم­لەكەتتىك مىندەتتەردى اتقارۋعا ۋاكىلەتى تۇلعالار مەن ولارعا تەڭەستىرىلگەن تۇلعالارعا قاتىس­تى بارلىعى 1445 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. ونىڭ ىشىندەگى جارتىسىنا جۋىعى 46 پايىز (660) – اكىمشىلىك پەن ونىڭ قۇرى­لىمدىق بولىمشەلەرى قىزمەت­شىلەرىنە, 16 پايىز (232) – ىشكى ىستەر ورگاندارى, 5 پايىز (70) – ادىلەت ورگاندارى, 5 پايىز (66) – دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيس­ترلىگىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە, 3 پايىز­دان سالىق قىزمەتى ورگاندارى مەن اكىمدەرگە (49 پەن 47 سايكەس) قا­تىستى قوزعالعان. اتالعان ستا­تيستيكا وسى ۆەدومستۆولار باس­شىلىعى تاراپىنان ءتيىستى باقىلاۋدىڭ جوقتىعىن كورسەتەدى. جالپى, قازىر لاۋازىمدى تۇلعالار قارجى پوليتسياسى ورگاندارىنا پارا بەرۋ ۇسىنىستارىن وزدەرى حابارلاۋ­دى باستادى. پارا الۋ دەڭگەيى تومەندەگەنمەن, پارا بەرۋ كورى­نىس­تەرىن اشۋ 2 ەسەگە كوبەيدى. سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇ­رەسۋگە جاردەمدەسكەن تۇل­عالار­دى كوتەرمەلەۋ تۋرالى ەرەجە شىققالى بەرى, 170 ادامعا 19 ملن.تەڭگە سىياقى تولەندى. ازاماتتاردىڭ حابارلاۋى بويىنشا 200-دەن استام قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, ولاردىڭ بارلىعى سوتقا جولدانعان. الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان».