الماتىداعى «تۇران» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءماجىلىس زالىندا رەسەي ەكونوميست-عالىمى, ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى الەكساندر اۋزان قازاقستاندىق باق وكىلدەرىمەن كەزدەستى.
«تۇران» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى مەن وقىتۋشىلارىنا, جالپى عىلىمي قىزمەتكەرلەر الدىندا الەمدىك ەكونوميكانىڭ العان باعىتى مەن قازىرگى تاڭدا تمد ەكونوميستەرىنىڭ ءوز ۇلتتىق ۆاليۋتاسىنىڭ كەلەشەگى ءۇشىن شارالار قولدانۋى تۇرعىسىندا لەكتسيا وقىعان رەسەيلىك ەكونوميست ءتۇستەن كەيىن قازاقستاندىق باق وكىلدەرىنىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى.
– مەنىڭ قازاق جەرىنە كەلۋىم سىزدەردەگى تەڭگەنىڭ وڭتايلاندىرۋ شاراسىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. سول سەبەپتى مەن رەسەيلىك ەكونوميست ارىپتەستەرىمنەن قازاقستان ەكونوميكاسى مەن ۇلتتىق ۆاليۋتاسى تۋرالى شۇعىل ساراپتاما جاساۋدى سۇراعان ەدىم. سىزدەردىڭ ۇلتتىق بانككە تەڭگەنىڭ باعامىن وزگەرتۋ ءىسى بويىنشا الىپساتارلىق شابۋىلدار سوڭعى ايدا ۇدەپ كەتكەن. تەك, حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى اقش دوللارىن بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە تۇراقتاندىرعاننان كەيىن عانا سىزدەردە دە ۇلتتىق ۆاليۋتانى وڭتايلاستىرۋ شاراسى جۇزەگە استى, – دەيدى الەكساندر اۋزان.
رەسەي ەكونوميسىنىڭ ايتۋىنشا, كەز كەلگەن ەلدە, اسىرەسە, قازاقستاندا, ۇلتتىق ۆاليۋتانى ءبىر دەمدە وڭتايلاندىرماسا, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك داعدارىستىڭ قاۋپى كۇشەيە تۇسپەك. اقشا باعامىن ساتىلاپ ورنىقتىرۋ قاي مەملەكەتتە بولماسىن ەل ىشىندە تۋىندايتىن دۇربەلەڭدەرگە اپارىپ سوعادى. بۇل ۇدەرىس نەگىزىنەن وتاندىق وندىرۋشىلەرگە بەرىلگەن پايدالى مۇمكىندىك ەكەن. ءدال قازىر وتاندىق ونەركاسىپتىڭ ءوز ءونىمىن ساپالىق جانە سۇرانىس تۇرعىسىنان ىلگەرىلەتۋ مۇمكىنشىلىگى جوعارى.
الداعى ۋاقىتتا الەمدىك بيرجالاردا مۇناي باعاسى كۇرت ءتۇسىپ كەتپەسە جانە الەمدىك ەكونوميكانىڭ ويىنشىلارى شۇعىل بۇرىلىس جاساماسا, كەمىندە 5-7 جىلدىڭ توڭىرەگىندە تەڭگەنى دە, ءرۋبلدى دە ساۋىقتىرۋعا بولادى دەپ ەسەپتەيدى الەكساندر اۋزان. مۇنان وزگە, جۋرناليستەردىڭ «ورتاق ۆاليۋتا» تۋرالى قويعان ساۋالىنا ول «ەۋرازيالىق وداقتى مەن قانشالىقتى قىزۋ قۋاتتاسام دا, ورتاق ۆاليۋتانىڭ عۇمىرى ومىرشەڭ بولادى دەگەنگە سەنبەيمىن. ويتكەنى, بۇل جەكەلەگەن ەلدەردىڭ تاۋەلسىزدىگىنە نۇقسان كەلتىرۋى مۇمكىن, سول سەبەپتى دە تاراپتار مۇنداي تاۋەكەلگە بارماي وتىر», دەپ جاۋاپ بەردى.
قازاقستانعا دا, رەسەيگە دە, جالپى الەمدىك ەكونوميكالىق ويىننىڭ اسەرىن كورىپ وتىرعان تاۋەلسىز ەلدەرگە قازىرگى تاڭدا دەدوللاريزاتسيا, ياعني اقش دوللارىنا دەگەن تاۋەلدىلىكتەن بىرتىندەپ شىعۋ جولىن قاراستىرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى رەسەيلىك مامان. ماسەلەن, نەمىستەر ءوز ۆاليۋتاسىنىڭ دوللارعا شاققانداعى باعامىنا باس اۋىرتپايدى. تەك ءىرى بيزنەسمەندەرى اقش, انگليا سەكىلدى شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن كەلىسىمشارت ءجۇزىندە عانا ۆاليۋتالىق باعامعا جۇگىنەدى. ءبىزدىڭ ەكونوميستەر مەن بانكيرلەر حالىقتى وسىنداي مادەنيەتكە جەتەلەۋى ءتيىس دەدى, رەسەيلىك عالىم.
ارگەنتينا, گەرمانيا سەكىلدى مەملەكەتتەردىڭ قارجىلىق ءتاجىريبەسىنەن مىسال كەلتىرگەن الەكساندر اۋزان قازاقستاندىق وندىرىسشىلەر مەن بانك ءىسىنىڭ ماماندارىنا الدا ساۋاتتى جۇمىس ىستەۋ ارقىلى ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتۋ مۇمكىندىگى ارتتى دەگەن وي ايتتى.
قانات ەسكەندىر,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
«تۇران» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى مەن وقىتۋشىلارىنا, جالپى عىلىمي قىزمەتكەرلەر الدىندا الەمدىك ەكونوميكانىڭ العان باعىتى مەن قازىرگى تاڭدا تمد ەكونوميستەرىنىڭ ءوز ۇلتتىق ۆاليۋتاسىنىڭ كەلەشەگى ءۇشىن شارالار قولدانۋى تۇرعىسىندا لەكتسيا وقىعان رەسەيلىك ەكونوميست ءتۇستەن كەيىن قازاقستاندىق باق وكىلدەرىنىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى.
– مەنىڭ قازاق جەرىنە كەلۋىم سىزدەردەگى تەڭگەنىڭ وڭتايلاندىرۋ شاراسىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. سول سەبەپتى مەن رەسەيلىك ەكونوميست ارىپتەستەرىمنەن قازاقستان ەكونوميكاسى مەن ۇلتتىق ۆاليۋتاسى تۋرالى شۇعىل ساراپتاما جاساۋدى سۇراعان ەدىم. سىزدەردىڭ ۇلتتىق بانككە تەڭگەنىڭ باعامىن وزگەرتۋ ءىسى بويىنشا الىپساتارلىق شابۋىلدار سوڭعى ايدا ۇدەپ كەتكەن. تەك, حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى اقش دوللارىن بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە تۇراقتاندىرعاننان كەيىن عانا سىزدەردە دە ۇلتتىق ۆاليۋتانى وڭتايلاستىرۋ شاراسى جۇزەگە استى, – دەيدى الەكساندر اۋزان.
رەسەي ەكونوميسىنىڭ ايتۋىنشا, كەز كەلگەن ەلدە, اسىرەسە, قازاقستاندا, ۇلتتىق ۆاليۋتانى ءبىر دەمدە وڭتايلاندىرماسا, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك داعدارىستىڭ قاۋپى كۇشەيە تۇسپەك. اقشا باعامىن ساتىلاپ ورنىقتىرۋ قاي مەملەكەتتە بولماسىن ەل ىشىندە تۋىندايتىن دۇربەلەڭدەرگە اپارىپ سوعادى. بۇل ۇدەرىس نەگىزىنەن وتاندىق وندىرۋشىلەرگە بەرىلگەن پايدالى مۇمكىندىك ەكەن. ءدال قازىر وتاندىق ونەركاسىپتىڭ ءوز ءونىمىن ساپالىق جانە سۇرانىس تۇرعىسىنان ىلگەرىلەتۋ مۇمكىنشىلىگى جوعارى.
الداعى ۋاقىتتا الەمدىك بيرجالاردا مۇناي باعاسى كۇرت ءتۇسىپ كەتپەسە جانە الەمدىك ەكونوميكانىڭ ويىنشىلارى شۇعىل بۇرىلىس جاساماسا, كەمىندە 5-7 جىلدىڭ توڭىرەگىندە تەڭگەنى دە, ءرۋبلدى دە ساۋىقتىرۋعا بولادى دەپ ەسەپتەيدى الەكساندر اۋزان. مۇنان وزگە, جۋرناليستەردىڭ «ورتاق ۆاليۋتا» تۋرالى قويعان ساۋالىنا ول «ەۋرازيالىق وداقتى مەن قانشالىقتى قىزۋ قۋاتتاسام دا, ورتاق ۆاليۋتانىڭ عۇمىرى ومىرشەڭ بولادى دەگەنگە سەنبەيمىن. ويتكەنى, بۇل جەكەلەگەن ەلدەردىڭ تاۋەلسىزدىگىنە نۇقسان كەلتىرۋى مۇمكىن, سول سەبەپتى دە تاراپتار مۇنداي تاۋەكەلگە بارماي وتىر», دەپ جاۋاپ بەردى.
قازاقستانعا دا, رەسەيگە دە, جالپى الەمدىك ەكونوميكالىق ويىننىڭ اسەرىن كورىپ وتىرعان تاۋەلسىز ەلدەرگە قازىرگى تاڭدا دەدوللاريزاتسيا, ياعني اقش دوللارىنا دەگەن تاۋەلدىلىكتەن بىرتىندەپ شىعۋ جولىن قاراستىرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى رەسەيلىك مامان. ماسەلەن, نەمىستەر ءوز ۆاليۋتاسىنىڭ دوللارعا شاققانداعى باعامىنا باس اۋىرتپايدى. تەك ءىرى بيزنەسمەندەرى اقش, انگليا سەكىلدى شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن كەلىسىمشارت ءجۇزىندە عانا ۆاليۋتالىق باعامعا جۇگىنەدى. ءبىزدىڭ ەكونوميستەر مەن بانكيرلەر حالىقتى وسىنداي مادەنيەتكە جەتەلەۋى ءتيىس دەدى, رەسەيلىك عالىم.
ارگەنتينا, گەرمانيا سەكىلدى مەملەكەتتەردىڭ قارجىلىق ءتاجىريبەسىنەن مىسال كەلتىرگەن الەكساندر اۋزان قازاقستاندىق وندىرىسشىلەر مەن بانك ءىسىنىڭ ماماندارىنا الدا ساۋاتتى جۇمىس ىستەۋ ارقىلى ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتۋ مۇمكىندىگى ارتتى دەگەن وي ايتتى.
قانات ەسكەندىر,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن
يۋري بەككەر.
