الماتى قالاسىنىڭ اكىمى احمەتجان ەسىموۆ ەلدەگى تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى قالاداعى ساۋدا نۇكتەلەرىنىڭ قىزمەت اقىسىن تۇراقتى ۇستاپ تۇرۋ جاعدايىن تەكسەرۋ ماقساتىندا بىرقاتار نىسانداردى ارالاپ كوردى.
قالادا ورنالاسقان ءىرى ساۋدا ورتالىقتارى مەن ءدارىحانالاردا, جانارماي بەكەتتەرىندە بولعان قالا باسشىسى باعا تۇراقتىلىعى مەن قالىپتى ساۋدا-ساتتىق جاعدايىنا قانىققاننان كەيىن تەڭگە باعامىن وڭتايلاندىرۋعا بايلانىستى اكىمدىكتە قوزعالعان ماسەلە مەن الەۋمەتتىك احۋالدىڭ جاي-كۇيى بارىسىندا جيىلعان كوپشىلىككە ايتىپ بەردى. راس, سەيسەنبىنىڭ كەشىندە جەكەلەگەن ساۋدا ورتالىقتارىندا ءبىرىنشى كەزەكتە حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردى ەل تالاپ الىپتى دەگەن قاڭقۋ ءسوز تاراعان بولاتىن. الايدا, ول اڭگىمەنىڭ نەگىزسىز ەكەندىگىن, ەل اراسىنداعى الىپقاشتى ءسوز ەكەندىگىن ەسكەرتكەن قالا اكىمى ەشقانداي دۇربەلەڭ تۋدىرۋعا سەبەپ جوق ەكەنىن ەسكەرتتى.
– مەملەكەت ۇنەمى كاسىپكەرلىكتى قولداپ كەلە جاتقانى بارشاڭىزعا ايان. قازىر ءبىز حالقىمىز ەلەڭدەپ وتىرعان تۇستا ءوزىمىزدىڭ كاسىپكەرلەرىمىز جەكە باسىنىڭ قامى ءۇشىن پايدا كوزدەمەيدى دەپ سەنەمىز. وسىعان وراي, قالا اۋماعىندا زاڭسىز باعا ءوسىرۋ ارەكەتتەرىن بولدىرماس ءۇشىن ءبىز بارلىق زاڭعا ساي تالاپتاردى قاداعالايتىن بولامىز, – دەدى احمەتجان ەسىموۆ جۋرناليستەرگە بەرگەن شاعىن سۇحباتىندا.
ەلىمىزدەگى تەڭگە باعامىنا ءتۇزەتۋ ەنگىزۋ ماسەلەسىنە وراي الماتى قالاسى اكىمدىگىندە ارنايى جيىن ءوتىپ, وندا قالا اۋماعىنداعى ساۋدا ورىندارى مەن حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورىندارىندا قاساقانا باعا كوتەرۋ ارەكەتتەرىنىڭ ورىن الماۋى قاتاڭ تاپسىرىلعان بولاتىن. سوعان وراي, قالا بويىنشا بارلىق اۋداندىق اكىمدىكتەردىڭ عالامتور سايتتارىندا ارنايى رۋبريكالار اشىلىپ, ول جەرگە قاراپايىم حالىق تاراپىنان ءتۇرلى اقپاراتتار ءتۇسۋ جۇيەسى جاساقتالدى. قالاداعى كەز كەلگەن ساۋدا نۇكتەسىندە تاۋار باعاسىن ءوسىرۋ فاكتىسى ورىن السا, ءاربىر تۇرعىن اتالمىش دۇكەننىڭ مەكەنجايى مەن تاۋار ءتۇرىن اكىمدىك جانىنان اشىلعان ارنايى سايتقا بەرە الادى. ناتيجەسىندە اۋداندىق اكىمدىك جانىنان قۇرىلعان ارنايى توپ باعانى قاساقانا ءوسىرىپ وتىرعان دۇكەنگە بارىپ, ماسەلەنى انىقتاۋعا تاس-ءتۇيىن دايىن وتىر.
بۇدان وزگە, قالا اكىمدىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن جۋرناليستىك توپ الماتى قالاسى اۋماعىندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان «الماتى» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى» ۇلتتىق كومپانياسى» اق تۇراقتاندىرۋ قورىنىڭ ساۋدا نۇكتەلەرىن – الەۋمەتتىك دۇكەندەرىن ارالاپ كوردى. اتالمىش قور قالادا حالىق ءبىرىنشى كەزەكتە تۇتىناتىن تاۋارلار باعاسى نەگىزسىز ءوسىپ كەتۋ نەمەسە كۇرت وزگەرۋ جاعدايىندا ەلگە قاجەتتى تاۋاردى قولجەتىمدى باعامەن ۇسىنۋ ماقساتىندا قۇرىلعان بولاتىن.
ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ ايماقتىق تۇراقتاندىرۋ قورى دەگەنىمىز – الماتى قالاسىندا الەۋمەتتىك ماڭىزدى ءونىم تۇرلەرىنە باعانىڭ نەگىزسىز ءوسىپ كەتۋىنە جول بەرمەۋ شاراسىن الدىن الا قولعا الۋ ءۇشىن جاساقتالعان وپەراتيۆتى تاۋار قورى. تۇراقتاندىرۋ قورىن قالىپتاستىرۋ مەن پايدالانۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن قالانىڭ ءتۇرلى قوعامدىق بىرلەستىكتەرىنىڭ وكىلدەرى, مەملەكەتتىك ورگان جەتەكشىلەرىمەن بىرگە وسى تۇراقتاندىرۋ قورىنىڭ كوميسسياسى قۇرىلعان ەدى. قوردىڭ ازىق-ت ۇلىك بازاسى قاتاڭ قاداعالانۋمەن قاتار, ىقتيمال جاعدايلاردا جەدەل ارەكەت ەتۋ مەحانيزمى دە دۇرىس جولعا قويىلعان. بۇل قوردى ۇنەمى تولىقتىرىپ وتىرۋ ءۇشىن اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى مەن تۇرمىسقا اسا قاجەتتى تاۋارلار وتاندىق وندىرۋشىلەردەن ساتىپ الىنادى.
الماتى قالاسى ازىق-ءتۇلىك تاۋارلارىنىڭ ايماقتىق تۇراقتاندىرۋ قورىن باسقارۋ كوميسسياسى بەكىتكەن تىزبە مەن كولەمگە سايكەس بيىلعى جىلى جالپى كولەمى 16 502 توننا ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى ساتىپ الىنعان. ونىڭ ىشىندە ازىق-ت ۇلىكتىڭ كوكونىس جانە ۇننان جاسالاتىن تۇرلەرى بار.
– قازىرگى تاڭدا قالا اۋماعىندا حالىققا قاجەتتى ءونىم مەن تاۋارلار كەستەسى جاسالعان 19 پاۆيلون, 23 ارنايى جاساقتالعان شاتىر جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇلاردىڭ بارلىعىندا باعا تۇراقتى جانە بازار نارىعىنان 10-15 پايىزعا تومەن. ماسەلەن, كارتوپ باعاسى – 75, ءسابىز – 65, پياز 55 تەڭگە. نەگىزىنەن ءبىزدى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمىمەن الماتى وبلىسى, جامبىل, وڭتۇستىك قازاقستان جانە پاۆلودار وڭىرلەرى قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى, – دەيدى «الماتى-ازىق» الەۋمەتتىك دۇكەندەر جەلىسىنىڭ باس ديرەكتورى جارقىن سارسەمباەۆ.
تۇراقتاندىرۋ قورىنىڭ ءونىم بازاسىنان ازىق-ت ۇلىك ساتۋ ءىسى الماتى قالاسىنىڭ بارلىق اۋداندارىندا ورنالاسقان ساۋدا پاۆيلوندارى مەن ارنايى شاتىرلاردا, سونداي-اق, قالا اۋماعىندا ورنالاسقان كوتەرمە ساۋدا قويماسى ارقىلى الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيامەن ەنشىلەس «الماتى ازىق» جشس-ءنىڭ ساۋدا جەلىلەرى ارقىلى ەلگە تارالادى. جازعى ماۋسىمدا قالا اۋداندارىنىڭ جەكەلەگەن الاڭدارىندا اۋىلشارۋاشىلىق جارمەڭكەسى تۇرىندە دە جەڭىلدەتىلگەن باعامەن حالىققا قىزمەت كورسەتىلىپ كەلە جاتىر.
قانات ەسكەندىر,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
--------------------------------
سۋرەتتى تۇسىرگەن سارسەنبەك قىزايبەك ۇلى.
قالادا ورنالاسقان ءىرى ساۋدا ورتالىقتارى مەن ءدارىحانالاردا, جانارماي بەكەتتەرىندە بولعان قالا باسشىسى باعا تۇراقتىلىعى مەن قالىپتى ساۋدا-ساتتىق جاعدايىنا قانىققاننان كەيىن تەڭگە باعامىن وڭتايلاندىرۋعا بايلانىستى اكىمدىكتە قوزعالعان ماسەلە مەن الەۋمەتتىك احۋالدىڭ جاي-كۇيى بارىسىندا جيىلعان كوپشىلىككە ايتىپ بەردى. راس, سەيسەنبىنىڭ كەشىندە جەكەلەگەن ساۋدا ورتالىقتارىندا ءبىرىنشى كەزەكتە حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردى ەل تالاپ الىپتى دەگەن قاڭقۋ ءسوز تاراعان بولاتىن. الايدا, ول اڭگىمەنىڭ نەگىزسىز ەكەندىگىن, ەل اراسىنداعى الىپقاشتى ءسوز ەكەندىگىن ەسكەرتكەن قالا اكىمى ەشقانداي دۇربەلەڭ تۋدىرۋعا سەبەپ جوق ەكەنىن ەسكەرتتى.
– مەملەكەت ۇنەمى كاسىپكەرلىكتى قولداپ كەلە جاتقانى بارشاڭىزعا ايان. قازىر ءبىز حالقىمىز ەلەڭدەپ وتىرعان تۇستا ءوزىمىزدىڭ كاسىپكەرلەرىمىز جەكە باسىنىڭ قامى ءۇشىن پايدا كوزدەمەيدى دەپ سەنەمىز. وسىعان وراي, قالا اۋماعىندا زاڭسىز باعا ءوسىرۋ ارەكەتتەرىن بولدىرماس ءۇشىن ءبىز بارلىق زاڭعا ساي تالاپتاردى قاداعالايتىن بولامىز, – دەدى احمەتجان ەسىموۆ جۋرناليستەرگە بەرگەن شاعىن سۇحباتىندا.
ەلىمىزدەگى تەڭگە باعامىنا ءتۇزەتۋ ەنگىزۋ ماسەلەسىنە وراي الماتى قالاسى اكىمدىگىندە ارنايى جيىن ءوتىپ, وندا قالا اۋماعىنداعى ساۋدا ورىندارى مەن حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورىندارىندا قاساقانا باعا كوتەرۋ ارەكەتتەرىنىڭ ورىن الماۋى قاتاڭ تاپسىرىلعان بولاتىن. سوعان وراي, قالا بويىنشا بارلىق اۋداندىق اكىمدىكتەردىڭ عالامتور سايتتارىندا ارنايى رۋبريكالار اشىلىپ, ول جەرگە قاراپايىم حالىق تاراپىنان ءتۇرلى اقپاراتتار ءتۇسۋ جۇيەسى جاساقتالدى. قالاداعى كەز كەلگەن ساۋدا نۇكتەسىندە تاۋار باعاسىن ءوسىرۋ فاكتىسى ورىن السا, ءاربىر تۇرعىن اتالمىش دۇكەننىڭ مەكەنجايى مەن تاۋار ءتۇرىن اكىمدىك جانىنان اشىلعان ارنايى سايتقا بەرە الادى. ناتيجەسىندە اۋداندىق اكىمدىك جانىنان قۇرىلعان ارنايى توپ باعانى قاساقانا ءوسىرىپ وتىرعان دۇكەنگە بارىپ, ماسەلەنى انىقتاۋعا تاس-ءتۇيىن دايىن وتىر.
بۇدان وزگە, قالا اكىمدىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن جۋرناليستىك توپ الماتى قالاسى اۋماعىندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان «الماتى» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى» ۇلتتىق كومپانياسى» اق تۇراقتاندىرۋ قورىنىڭ ساۋدا نۇكتەلەرىن – الەۋمەتتىك دۇكەندەرىن ارالاپ كوردى. اتالمىش قور قالادا حالىق ءبىرىنشى كەزەكتە تۇتىناتىن تاۋارلار باعاسى نەگىزسىز ءوسىپ كەتۋ نەمەسە كۇرت وزگەرۋ جاعدايىندا ەلگە قاجەتتى تاۋاردى قولجەتىمدى باعامەن ۇسىنۋ ماقساتىندا قۇرىلعان بولاتىن.
ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ ايماقتىق تۇراقتاندىرۋ قورى دەگەنىمىز – الماتى قالاسىندا الەۋمەتتىك ماڭىزدى ءونىم تۇرلەرىنە باعانىڭ نەگىزسىز ءوسىپ كەتۋىنە جول بەرمەۋ شاراسىن الدىن الا قولعا الۋ ءۇشىن جاساقتالعان وپەراتيۆتى تاۋار قورى. تۇراقتاندىرۋ قورىن قالىپتاستىرۋ مەن پايدالانۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن قالانىڭ ءتۇرلى قوعامدىق بىرلەستىكتەرىنىڭ وكىلدەرى, مەملەكەتتىك ورگان جەتەكشىلەرىمەن بىرگە وسى تۇراقتاندىرۋ قورىنىڭ كوميسسياسى قۇرىلعان ەدى. قوردىڭ ازىق-ت ۇلىك بازاسى قاتاڭ قاداعالانۋمەن قاتار, ىقتيمال جاعدايلاردا جەدەل ارەكەت ەتۋ مەحانيزمى دە دۇرىس جولعا قويىلعان. بۇل قوردى ۇنەمى تولىقتىرىپ وتىرۋ ءۇشىن اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى مەن تۇرمىسقا اسا قاجەتتى تاۋارلار وتاندىق وندىرۋشىلەردەن ساتىپ الىنادى.
الماتى قالاسى ازىق-ءتۇلىك تاۋارلارىنىڭ ايماقتىق تۇراقتاندىرۋ قورىن باسقارۋ كوميسسياسى بەكىتكەن تىزبە مەن كولەمگە سايكەس بيىلعى جىلى جالپى كولەمى 16 502 توننا ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى ساتىپ الىنعان. ونىڭ ىشىندە ازىق-ت ۇلىكتىڭ كوكونىس جانە ۇننان جاسالاتىن تۇرلەرى بار.
– قازىرگى تاڭدا قالا اۋماعىندا حالىققا قاجەتتى ءونىم مەن تاۋارلار كەستەسى جاسالعان 19 پاۆيلون, 23 ارنايى جاساقتالعان شاتىر جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇلاردىڭ بارلىعىندا باعا تۇراقتى جانە بازار نارىعىنان 10-15 پايىزعا تومەن. ماسەلەن, كارتوپ باعاسى – 75, ءسابىز – 65, پياز 55 تەڭگە. نەگىزىنەن ءبىزدى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمىمەن الماتى وبلىسى, جامبىل, وڭتۇستىك قازاقستان جانە پاۆلودار وڭىرلەرى قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى, – دەيدى «الماتى-ازىق» الەۋمەتتىك دۇكەندەر جەلىسىنىڭ باس ديرەكتورى جارقىن سارسەمباەۆ.
تۇراقتاندىرۋ قورىنىڭ ءونىم بازاسىنان ازىق-ت ۇلىك ساتۋ ءىسى الماتى قالاسىنىڭ بارلىق اۋداندارىندا ورنالاسقان ساۋدا پاۆيلوندارى مەن ارنايى شاتىرلاردا, سونداي-اق, قالا اۋماعىندا ورنالاسقان كوتەرمە ساۋدا قويماسى ارقىلى الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيامەن ەنشىلەس «الماتى ازىق» جشس-ءنىڭ ساۋدا جەلىلەرى ارقىلى ەلگە تارالادى. جازعى ماۋسىمدا قالا اۋداندارىنىڭ جەكەلەگەن الاڭدارىندا اۋىلشارۋاشىلىق جارمەڭكەسى تۇرىندە دە جەڭىلدەتىلگەن باعامەن حالىققا قىزمەت كورسەتىلىپ كەلە جاتىر.
قانات ەسكەندىر,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
--------------------------------
سۋرەتتى تۇسىرگەن سارسەنبەك قىزايبەك ۇلى.
