كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن كەزەكتى بريفينگكە مۇناي جانە گاز ءمينيسترى ۇزاقباي قارابالين, اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆ, تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى مۇرات وسپانوۆ جانە باسەكەلەستىكتى قورعاۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى عالىم ورازباقوۆ قاتىسىپ, تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى ءوز سالالارىندا قولعا الىنعان شارالار جايىن باياندادى.
تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى حالىق تۇتىناتىن نەگىزگى تاۋارلارعا, مۇناي ونىمدەرىنە جانە اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنە باعانىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋ جونىندە ەل ۇكىمەتى مينيسترلەرگە بىرقاتار ماڭىزدى مىندەتتەر جۇكتەپ, شۇعىل تاپسىرمالار بەرگەن بولاتىن. بۇگىندە سوعان وراي, ءاربىر ۆەدومستۆو تيىسىنشە جۇمىس اتقارۋدا.
كوممۋنالدىق قىزمەتتەر قىمباتتامايدى
بريفينگتە تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى مۇرات وسپانوۆ كوممۋنالدىق جانە باسقا دا رەتتەلەتىن قىزمەتتەرگە تاريفتەر تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى وسپەيتىنىن حابارلادى. مۇنىمەن قوسا, وسى جىلدىڭ 1 مامىرىنا دەيىن رەتتەلەتىن قىزمەتتەردىڭ بارلىق تۇرلەرىنە تاريفتەر وزگەرمەيتىنىن ءمالىم ەتتى. ال بۇدان ارعى وزگەرىستەر جوسپارلى تۇردە جۇرگىزىلەتىن بولادى.
«تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋى سەگمەنتكە قاتتى اسەر ەتە قويادى دەۋگە دە نەگىز جوق», دەدى م.وسپانوۆ. ول ەلەكتر, جىلۋ, سۋ جانە گازبەن قامتۋ سياقتى كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە تاريفتەردى مەملەكەت رەتتەيتىنىن اتاپ ءوتتى. سايكەسىنشە, اتالعان تاريفتەر تۇراقتى باقىلاۋدا جانە وتىنىمدەردى قاراۋ ناتيجەسى بويىنشا عانا وزگەرتىلەدى.
بەنزينگە الاڭداۋدىڭ قاجەتى جوق
بەنزيننىڭ قورى مەن ونىڭ باعاسى توڭىرەگىندە دۇربەلەڭ بولماۋى ءتيىس, دەدى ۇ.قارابالين. ول جانار-جاعارمايدىڭ باعاسىن بۇرىنعى دەڭگەيدە ساقتاۋ ءۇشىن مينيسترلىك بارلىق شارانى قابىلدايتىنىن جەتكىزدى.
ۆەدومستۆو باسشىسى, وتىننىڭ قورى 30-45 كۇنگە جەتەتىنىن باسا ايتتى. جانە بۇل قور اعىمداعى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا وتىننىڭ باعاسىن ۇستاپ تۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتىپ ءوتتى.
«بىراق جۇرتتىڭ ءبارى تەك وسى قورمەن عانا كۇن كورەمىز دەپ ءتۇسىنىپ وتىر. تاعى دا قايتالاپ ايتامىن, زاۋىتتار جۇمىس ىستەپ تۇر, بىزدەگى مۇناي ونىمدەرىنىڭ نەگىزگى بولىگىن ءدال وسى زاۋىتتار جەتكىزۋدە», دەپ تۇيىندەدى مينيستر.
بۇل رەتتە تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگى توراعاسى م.وسپانوۆ تا ەلىمىزدە بەنزيننىڭ رەتتەلەتىن سۇرىپتارىنا باعالار جوعارىلامايتىنىن ايتىپ وتىر.
وزدەرiڭiزگە بەلگiلi, اي-80, اي-92/93 ماركالى بەنزينiنە جانە ديزەل وتىنىنا مەملەكەتتiك رەتتەۋ قولدانىلادى. اي-95-96 جانە اي-98 بەنزينiنە باعا رەتتەلمەيدi جانە باسەكەلەس نارىقتا قالىپتاسادى. ال رەتتەلەتiن جانار-جاعارمايدىڭ قازiرگi باعالارى بيىلعى جىلدىڭ بiرiنشi توقسانىنىڭ سوڭىنا دەيiن وزگەرمەيدi.
اگەنتتىك توراعاسى باعانى نەگىزسىز كوتەرگەندەر جازاعا تارتىلاتىنىن دا ەسكە سالىپ ءوتتى. ايتالىق, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكس بويىنشا رەتتەلەتىن جانار-جاعارماي تۇرلەرىنە شەكتىك باعالاردى ارتتىرعانى ءۇشىن ايىپپۇل شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنە 200-300 اەك, ءىرى بيزنەس سۋبەكتىلەرى بولىپ تابىلاتىن زاڭدى تۇلعالارعا 1000 اەك نەمەسە 1 ملن. 852 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى.
«ەگەر كورسەتىلگەن فاكتىلەر قايتالانسا, زاڭسىز تابىستى تولىق كولەمدە الۋعا جانە اككرەديتتەۋ تۋرالى كۋالىكتەن ايىرۋعا دەيىن شارالار قولدانىلادى», دەپ تولىقتىردى م.وسپانوۆ. سونداي-اق, تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگىنىڭ اۋماقتىق دەپارتامەنتتەرى كۇن سايىن بارلىق وڭىرلەردە جانار-جاعارماي باعاسىنا مونيتورينگ جۇرگىزەتىنىن باسىپ ايتتى.
اگەنتتىك توراعاسى, سونداي-اق, ماي قۇيۋ ستانسالارىندا جانار-جاعارماي باعاسىندا وزگەرىستەردى بايقاعان پايدالانۋشىلاردى وسىنداي فاكتىلەر تۋرالى تمرا ورتالىق كەڭسەسىنە نەمەسە اۋماقتىق دەپارتامەنتتەرگە اگەنتتىكتىڭ سايتىندا كورسەتىلگەن تەلەفوندار بويىنشا شۇعىل حابارلاۋعا شاقىردى.
ناننىڭ قۇنى وسپەيدى
اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆ نان باعاسى بويىنشا قازىرگى باعانى ساقتاپ تۇرۋعا بارلىق مۇمكىندىك بار ەكەنىن تولىق سەنىممەن مالىمدەدى. ياعني, ءبىرىنشى سۇرىپتى نان باعاسى كوتەرىلمەيدى.
بۇل ءۇشىن الدىن الا جاسالعان مەحانيزمدەر مەن مۇمكىندىكتەر بار. ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسىنىڭ قورىندا 1,5 ملن. توننا استىق بار, ەگەر قاجەت بولعان جاعدايدا, ۇكىمەت بۇل استىقتى باعانى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن بولەتىن بولادى. قازىر نارىق باعاسى ءبىر قالىپتى جانە باعانى كوتەرۋدىڭ ەشبىر نەگىزى جوق», دەدى ا.مامىتبەكوۆ.
مينيستر, سونىمەن قاتار, تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋى وتاندىق ەكسپورتتاۋشىلارعا وڭ اسەر ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
باعانى قولدان كوتەرگەندەر جازالانادى
باسەكەلەستىكتى قورعاۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى عالىم ورازباقوۆ تەڭگە باعامىن شەتەل ۆاليۋتاسىنا تۇزەتۋمەن بايلانىستى تۋىنداپ وتىرعان جاعداي جەكەلەگەن نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ءتيىستى تاۋارلارعا, ونىڭ ىشىندە وتاندىق ءوندىرىس تاۋارلارىنا باعانى جاساندى كوتەرۋگە باعىتتالعان ءارتۇرلى الىپساتارلىق ءىس-ارەكەتتەرگە بارۋىنا اكەپ سوقتى دەپ حابارلادى.
«بىرىنشىدەن, جوسىقسىز كاسىپكەرلەردىڭ نازارىن مىناعان اۋدارعىم كەلەدى. باسەكەلەستىكتى قورعاۋ اگەنتتىگى مۇنداي كورىنىستەرگە قارسى كۇرەس جۇرگىزەدى جانە ولاردى تاۋار نارىقتارىنان الىپ تاستاۋ ءۇشىن ءتيىمدى تەتىكتەرگە يە. بۇدان باسقا, وسى زاڭ بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن قاتاڭ سانكتسيالار كوزدەلگەن», دەدى اگەنتتىك توراعاسى.
ونىڭ ايتۋىنشا, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار, ماسەلەن, ازىق-ت ۇلىك, كومىر, تسەمەنت, كوممۋنالدىق قىزمەتتەر جانە باسقالار, تاۋار نارىعى سۋبەكتىلەرىنە الىپساتارلىق باعانىڭ وسۋىنە جانە ساۋدا كاسىپورىندارىنا ساۋدا ورىندارى ءۇشىن جالعا تولەمىنىڭ قىمباتتاۋىنا جول بەرمەۋ تۋرالى حاتتار جانە مونوپولياعا قارسى زاڭنامانى بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك تۋرالى ەسكەرتۋ جىبەرىلگەن.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى حالىق تۇتىناتىن نەگىزگى تاۋارلارعا, مۇناي ونىمدەرىنە جانە اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنە باعانىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋ جونىندە ەل ۇكىمەتى مينيسترلەرگە بىرقاتار ماڭىزدى مىندەتتەر جۇكتەپ, شۇعىل تاپسىرمالار بەرگەن بولاتىن. بۇگىندە سوعان وراي, ءاربىر ۆەدومستۆو تيىسىنشە جۇمىس اتقارۋدا.
كوممۋنالدىق قىزمەتتەر قىمباتتامايدى
بريفينگتە تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى مۇرات وسپانوۆ كوممۋنالدىق جانە باسقا دا رەتتەلەتىن قىزمەتتەرگە تاريفتەر تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى وسپەيتىنىن حابارلادى. مۇنىمەن قوسا, وسى جىلدىڭ 1 مامىرىنا دەيىن رەتتەلەتىن قىزمەتتەردىڭ بارلىق تۇرلەرىنە تاريفتەر وزگەرمەيتىنىن ءمالىم ەتتى. ال بۇدان ارعى وزگەرىستەر جوسپارلى تۇردە جۇرگىزىلەتىن بولادى.
«تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋى سەگمەنتكە قاتتى اسەر ەتە قويادى دەۋگە دە نەگىز جوق», دەدى م.وسپانوۆ. ول ەلەكتر, جىلۋ, سۋ جانە گازبەن قامتۋ سياقتى كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە تاريفتەردى مەملەكەت رەتتەيتىنىن اتاپ ءوتتى. سايكەسىنشە, اتالعان تاريفتەر تۇراقتى باقىلاۋدا جانە وتىنىمدەردى قاراۋ ناتيجەسى بويىنشا عانا وزگەرتىلەدى.
بەنزينگە الاڭداۋدىڭ قاجەتى جوق
بەنزيننىڭ قورى مەن ونىڭ باعاسى توڭىرەگىندە دۇربەلەڭ بولماۋى ءتيىس, دەدى ۇ.قارابالين. ول جانار-جاعارمايدىڭ باعاسىن بۇرىنعى دەڭگەيدە ساقتاۋ ءۇشىن مينيسترلىك بارلىق شارانى قابىلدايتىنىن جەتكىزدى.
ۆەدومستۆو باسشىسى, وتىننىڭ قورى 30-45 كۇنگە جەتەتىنىن باسا ايتتى. جانە بۇل قور اعىمداعى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا وتىننىڭ باعاسىن ۇستاپ تۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتىپ ءوتتى.
«بىراق جۇرتتىڭ ءبارى تەك وسى قورمەن عانا كۇن كورەمىز دەپ ءتۇسىنىپ وتىر. تاعى دا قايتالاپ ايتامىن, زاۋىتتار جۇمىس ىستەپ تۇر, بىزدەگى مۇناي ونىمدەرىنىڭ نەگىزگى بولىگىن ءدال وسى زاۋىتتار جەتكىزۋدە», دەپ تۇيىندەدى مينيستر.
بۇل رەتتە تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگى توراعاسى م.وسپانوۆ تا ەلىمىزدە بەنزيننىڭ رەتتەلەتىن سۇرىپتارىنا باعالار جوعارىلامايتىنىن ايتىپ وتىر.
وزدەرiڭiزگە بەلگiلi, اي-80, اي-92/93 ماركالى بەنزينiنە جانە ديزەل وتىنىنا مەملەكەتتiك رەتتەۋ قولدانىلادى. اي-95-96 جانە اي-98 بەنزينiنە باعا رەتتەلمەيدi جانە باسەكەلەس نارىقتا قالىپتاسادى. ال رەتتەلەتiن جانار-جاعارمايدىڭ قازiرگi باعالارى بيىلعى جىلدىڭ بiرiنشi توقسانىنىڭ سوڭىنا دەيiن وزگەرمەيدi.
اگەنتتىك توراعاسى باعانى نەگىزسىز كوتەرگەندەر جازاعا تارتىلاتىنىن دا ەسكە سالىپ ءوتتى. ايتالىق, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكس بويىنشا رەتتەلەتىن جانار-جاعارماي تۇرلەرىنە شەكتىك باعالاردى ارتتىرعانى ءۇشىن ايىپپۇل شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنە 200-300 اەك, ءىرى بيزنەس سۋبەكتىلەرى بولىپ تابىلاتىن زاڭدى تۇلعالارعا 1000 اەك نەمەسە 1 ملن. 852 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى.
«ەگەر كورسەتىلگەن فاكتىلەر قايتالانسا, زاڭسىز تابىستى تولىق كولەمدە الۋعا جانە اككرەديتتەۋ تۋرالى كۋالىكتەن ايىرۋعا دەيىن شارالار قولدانىلادى», دەپ تولىقتىردى م.وسپانوۆ. سونداي-اق, تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگىنىڭ اۋماقتىق دەپارتامەنتتەرى كۇن سايىن بارلىق وڭىرلەردە جانار-جاعارماي باعاسىنا مونيتورينگ جۇرگىزەتىنىن باسىپ ايتتى.
اگەنتتىك توراعاسى, سونداي-اق, ماي قۇيۋ ستانسالارىندا جانار-جاعارماي باعاسىندا وزگەرىستەردى بايقاعان پايدالانۋشىلاردى وسىنداي فاكتىلەر تۋرالى تمرا ورتالىق كەڭسەسىنە نەمەسە اۋماقتىق دەپارتامەنتتەرگە اگەنتتىكتىڭ سايتىندا كورسەتىلگەن تەلەفوندار بويىنشا شۇعىل حابارلاۋعا شاقىردى.
ناننىڭ قۇنى وسپەيدى
اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆ نان باعاسى بويىنشا قازىرگى باعانى ساقتاپ تۇرۋعا بارلىق مۇمكىندىك بار ەكەنىن تولىق سەنىممەن مالىمدەدى. ياعني, ءبىرىنشى سۇرىپتى نان باعاسى كوتەرىلمەيدى.
بۇل ءۇشىن الدىن الا جاسالعان مەحانيزمدەر مەن مۇمكىندىكتەر بار. ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسىنىڭ قورىندا 1,5 ملن. توننا استىق بار, ەگەر قاجەت بولعان جاعدايدا, ۇكىمەت بۇل استىقتى باعانى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن بولەتىن بولادى. قازىر نارىق باعاسى ءبىر قالىپتى جانە باعانى كوتەرۋدىڭ ەشبىر نەگىزى جوق», دەدى ا.مامىتبەكوۆ.
مينيستر, سونىمەن قاتار, تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋى وتاندىق ەكسپورتتاۋشىلارعا وڭ اسەر ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
باعانى قولدان كوتەرگەندەر جازالانادى
باسەكەلەستىكتى قورعاۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى عالىم ورازباقوۆ تەڭگە باعامىن شەتەل ۆاليۋتاسىنا تۇزەتۋمەن بايلانىستى تۋىنداپ وتىرعان جاعداي جەكەلەگەن نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ءتيىستى تاۋارلارعا, ونىڭ ىشىندە وتاندىق ءوندىرىس تاۋارلارىنا باعانى جاساندى كوتەرۋگە باعىتتالعان ءارتۇرلى الىپساتارلىق ءىس-ارەكەتتەرگە بارۋىنا اكەپ سوقتى دەپ حابارلادى.
«بىرىنشىدەن, جوسىقسىز كاسىپكەرلەردىڭ نازارىن مىناعان اۋدارعىم كەلەدى. باسەكەلەستىكتى قورعاۋ اگەنتتىگى مۇنداي كورىنىستەرگە قارسى كۇرەس جۇرگىزەدى جانە ولاردى تاۋار نارىقتارىنان الىپ تاستاۋ ءۇشىن ءتيىمدى تەتىكتەرگە يە. بۇدان باسقا, وسى زاڭ بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن قاتاڭ سانكتسيالار كوزدەلگەن», دەدى اگەنتتىك توراعاسى.
ونىڭ ايتۋىنشا, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار, ماسەلەن, ازىق-ت ۇلىك, كومىر, تسەمەنت, كوممۋنالدىق قىزمەتتەر جانە باسقالار, تاۋار نارىعى سۋبەكتىلەرىنە الىپساتارلىق باعانىڭ وسۋىنە جانە ساۋدا كاسىپورىندارىنا ساۋدا ورىندارى ءۇشىن جالعا تولەمىنىڭ قىمباتتاۋىنا جول بەرمەۋ تۋرالى حاتتار جانە مونوپولياعا قارسى زاڭنامانى بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك تۋرالى ەسكەرتۋ جىبەرىلگەن.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
