08 اقپان، 2014

وركەنيەت وتكەنمەن ولشەنەدى

237 رەت كورسەتىلدى

بەز يمەني-1«قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – ىرگەلى ىستەر باعدارلاماسى

«مادەنيەت – ەڭ الدىمەن جادىگەرلىك.

ونى ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتكىزۋشى – زيالى قاۋىم».

 نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

كورمە 2 ءححى عاسىر. عالىمدار بۇل عا­سىر­دى جاھاندانۋ ءداۋىرى دەپ اتاپ ءجۇر. قوعام ءۇشىن مۇنىڭ زيا­نى كوپ پە، پايداسى كوپ پە دەگەن­گە تالاسپاي-اق قويالىق. ءبىر بىلە­تىنىمىز، جاھاندانۋ – ەرەكشەلىكتى تۇبەگەيلى جوياتىن قۇبىلىس. ءيا، ول الەمدەگى ەڭ ۇلىق، ەڭ مىقتى دەگەن مادەنيەتتى عانا مويىندايدى جانە دە وسىنى بۇكىل وركەنيەتكە ءسىڭدىرىپ باعۋعا تىرىسادى. سونىمەن، قازىر كىمنىڭ ءما­دە­نيەتى ۇستەم؟! كىمنىڭ ءومىر ءسۇرۋ سالتى جاپپاي ۇلگى رەتىندە تانى­لىپ، ادامزاتقا تاڭىلىپ جا­تىر؟! باتىس جۇرتى، الپاۋىت ەلدەر وزدەرىندەگى مادەني بولمىس­تى بۇكىل ەلگە تۇبەگەيلى ەنگى­زۋگە پەيىلدى. سول ءۇشىن دە، «امە­ري­كاندىق ارمان» نەمەسە «ءپاريجدى كورىپ، ءولىپ كەتسەم ارمان جوق» دەگەن ءتامسىلدى تاراتىپ-اق جاتىر. باتىسقا كىرمەيتىندەرگە نە قالادى؟! قابىلداۋ، سول باتىسشا عۇمىر ءسۇرۋ مە، الدە وزىندىك ەرەكشەلىكتى ساقتاپ قالۋ ءارى وزگەگە وسى ەرەكشەلىكتى تانىستىرۋ ما؟! مىنە، قازىرگى تولعاندىرار ماسەلەنىڭ ءبىرى وسىعان كەلىپ تىرە­لۋدە. تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن كۇننەن باستاپ مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءاردايىم ۇلتتىق مادەنيەتتى جانداندىرۋعا ءجىتى كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. وسى ماق­سات­تاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 2004 جىلدان باستاپ «مادەني مۇرا» ۇلتتىق جوباسىن قابىلدادى. مەم­لەكەتتىك باعدارلامانىڭ نەگىز­گى ماقساتى سان عاسىرلىق ۇلت­تىق قۇندىلىقتارىمىزدى، كونەدەن جەتكەن ارحەولوگيالىق، ەتنوگرافيالىق، تاريحي-مادەني، رۋحاني جانە ماتەريالدىق جاۋ­ھار­لارىمىزدى جيناقتاپ، زەرتتەپ-زەردەلەۋدى، وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ءسىڭدىرۋدى، عاسىرلار بويى بابالار اڭساعان تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىر-قاسيەتىن ءار ادامنىڭ با­عالاي ءبىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ەدى. ەل پرەزيدەنتى ن.ءا. نازارباەۆ بيىلعى قازاقستان حالقىنا جول­داۋىندا «مەن ماڭگىلىك ەل ۇعىمىن ۇلتىمىزدىڭ ۇلى باع­دا­رى – «قازاقستان-2050» سترا­تە­گيا­سىنىڭ ءتۇپ قازىعى ەتىپ الدىم. تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەننەن گورى ونى ۇستاپ تۇرۋ الدەقايدا قيىن. بۇل – الەم كەڭىستىگىندە عۇ­مىر كەشكەن تالاي حالىقتىڭ باسىنان وتكەن تاريحي شىندىق. ءوزارا الاۋىزدىق پەن جان-جاققا تارتقان بەرەكەسىزدىك تالاي ەلدىڭ تاعدىرىن قۇردىمعا جىبەرگەن. تىرشىلىك تەزىنە توتەپ بەرە الماي، جەر بەتىنەن ۇلت رەتىندە جويىلىپ كەتكەن ەلدەر قانشاما. ءبىز وزگەنىڭ قاتەلىگىنەن، وتكەننىڭ تاعىلىمىنان ساباق الا بىلۋگە ءتيىسپىز. ول ساباقتىڭ ءتۇيىنى بىرەۋ عانا – ماڭگىلىك ەل بولۋ ءبىزدىڭ ءوز قولىمىزدا. بۇل ءۇشىن ءوزىمىزدى ۇنەمى قامشىلاپ، ۇدايى العا ۇمتى­لۋىمىز كەرەك. بايلىعىمىز دا، با­قى­تىمىز دا بولعان ءماڭ­گىلىك ءتاۋ­ەل­سىزدىگىمىزدى كوزدىڭ قارا­شى­عىنداي ساقتاي ءبىلۋىمىز كەرەك»، دەپ مۇن­داي جەتىستىكتىڭ وڭاي جول­مەن كەل­مەگەنىن، مۇنى ۇستاپ تۇرۋ ودان دا قىمباتقا تۇسەتىنىن ايتىپ ءوتتى. تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا سارى­ارقانىڭ سايىن دالاسىندا اسەم قالا ەلوردامىز – استانا بوي كوتەردى. از عانا ۋاقىت وتسە دە قازاقستاننىڭ جاڭا كەلبەتىن قالىپتاستىرعان استانا تالاي تاريحي وقيعالاردىڭ كۋاگەرى بولىپ ۇلگەردى. ەقىۇ ءسامميتى، 7-ءشى قىسقى ازيادا ويىندارى تاريح بەت­تەرىندە ەلوردانىڭ اتىمەن جا­زىلىپ قالدى. ەندىگى جەردە قازاقستان، ونىڭ ىشىندە وتانى­مىزدىڭ جۇرەگى سانالاتىن شاھار ءۇشىن تاعى ءبىر سىن ساعاتى تۋىپ تۇرعانى بەلگىلى. ول 2017 جىلى وتەتىن حالىقارالىق «ەكسپو» كور­مەسى. ەلىمىزدىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىن ايشىقتايتىن ۇلتتىق مۋزەيدى اشۋ يدەياسى دا 2011 جىلى ەلباسى تاپسىرماسىمەن قولعا الىنعانى ءمالىم. مۇنداي دۇنيەجۇزىلىك ءدۇبىرلى ساتتەردە ەلىمىزدى تورتكۇل دۇنيەگە پاش ەتەتىن ۇلتتىق مۋ­زەي­دىڭ ەلوردادا بوي كوتەرۋى وتە قۋان­تارلىق جاعداي. ساۋلەتى مەن ءسانى كەلىسكەن عاجاپ عيمارات سىرت­تاي قاراعان ادامنىڭ نازارىن اۋدارتپاي قويمايدى. بۇگىن­دە مۋزەيدى اشۋعا ازىرلىك جۇمىس­تارى اياقتالۋعا جاقىن. ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى زاماناۋي جا­ڭا ساپادا ۇسىنۋ ءۇشىن قاجەت ءمۇم­كىندىكتىڭ ءبارى جاسالعان. مۋزەي جاڭا تەحنولوگيالار­مەن جابدىقتالعان، قازاق ەلىنىڭ ارعى-بەرگى تاريحىن تۇگەل دەر­لىك قامتىعان حالىقارالىق دارە­جە­دەگى ماڭىزى زور ءىرى مادەني وشاق بولعالى تۇر. ونىڭ وزىندىك ەرەك­شەلىكتەرى جوق ەمەس. مىسال ءۇشىن ايتاتىن بولساق، بىرىنشىدەن، مۇندا قازىرگى زاماننىڭ جوعارى تەحنولوگيالارى قولدانىلاتىن بولادى. ولار جادىگەرلەردىڭ ەرەك­شەلىگى مەن ايرىقشا تاريحي ور­نىن حالىققا ناقتى دەرەك، دايەك­تەرمەن تانىستىرۋعا قۇرىلعان. كونە زامان مەن ورتا عاسىرلار مۇ­راسى تابيعي ۇيلەسىمدىلىكپەن جاڭعىراتىن بولادى. ەكىنشىدەن، ەتنوگرافيا، ۇلتتىق قولدانبالى ونەر، ءمۇسىن، كوركەمسۋرەت، كەس­كىن­دەمە تۋىندىلارى تاريح پەن قازىرگى زامانعى تالعامعا ساي ساباقتاسىپ، ءبىرتۇتاس رۋحا­ني دۇنيەگە اينالادى. كىرە بەرىستەن تورگە دەيىن سالتانات پەن ءراسىم سي­پاتى ايقىندالا تۇسەدى. ءۇشىن­شىدەن، مۇندا مادەنيەت پەن عىلىمنىڭ، مەملەكەتشىل سانا مەن ەلدىك ءتالىم-تاربيەنىڭ، وتان­شىلدىق پەن جاسامپازدىق رۋحى­نىڭ ءبىر ارناعا توعىساتىنى ۇلكەن مەرەي. ۇكىمەتتىڭ «ۇلتتىق مۋزەي قو­رىن قۇرۋ تۋرالى» ەرەجەسىندە: «...ۇلتتىق مۋزەي قورىنىڭ قازى­نا­لارىن ساقتاپ، ەسەلەي ءتۇسۋ – بۇكىل­­حالىقتىق ءىس، مەملەكەتتىك ورگان­­داردىڭ، مەكەمەلەر مەن كاسىپ­­ورىنداردىڭ، ۇيىمدار مەن قوعام­­دىق بىرلەستىكتەردىڭ، بارلىق لاۋازىمدى ادامداردىڭ مىندەتى، قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ بورىشى» دەپ كور­سە­تىلگەن بولاتىن. قازاق حالقىنىڭ قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەردى باسىنان وتكەرگەن تاريحي تاعىلىمى، مادەني مۇراسى، عىلىمى مەن ونەرى جانە بۇگىنگى دامۋ قارقىنى سان قىرلى ەكەنى بەلگىلى. بۇگىنگى كۇنى ۇلتتىق مۋ­زەي­دى اشۋ جۇمىستارىنا ەلىمىز­دىڭ كوپتەگەن ازاماتتارى جۇ­دى­رىقتاي جۇمىلىپ اتسالىسۋدا. قازاقتىڭ دارقان دالاسىنىڭ ءار ايماعى وزىندىك مادەني ەرەك­شە­لىككە باي ەكەنىن ايقىن باعام­دا­تۋ ماقساتىندا مۋزەيگە ەلى­مىز­دىڭ ءتۇرلى ءوڭىرى تاريحي جادىگەر­لەر ۇسىنۋدا. سونىمەن قاتار، ايماقتارداعى ءتۇرلى سا­لا عا­لىمدارى دا تاريحىمىز بەن مادەنيەتىمىزدىڭ ايشىقتى كورى­نىس­تەرى تۋرالى مالىمەتتەر جيناق­تاۋ ىسىنە قول ۇشىن بەرۋدە. مۋ­زەيلەرمەن قاتار، ۋنيۆەرسي­تەت­تەر، عىلىمي ينستيتۋتتار، ورتا­لىقتار مەن ءار دەڭگەيدەگى وبلىس­تىق باسقارمالار، جەكەلەگەن بۇ­قا­رالىق اقپارات قۇرالدارى مۋزەي ەكسپوزيتسياسىنا قاتىستى ءمالى­مەتتەر قورىن سارالاپ، جيناقتاۋ جۇمىستارىنا بەلسەنە قاتىسۋدا. مۇنداي جالپى ۇلتتىق مە­رەي­لى جوبانى جۇزەگە اسىرۋدا مۋ­زەي ماماندارى ايتارلىقتاي جۇمىستار اتقارىپ جاتىر. ولار ايماقتاردى ارالاپ ماتەريالدار جيناۋدا قىرۋار ءىس تىندىردى. وبلىستىق ولكەتانۋ مۋزەيلەرىمەن تىعىز بايلانىس ورناتىلۋدا. وڭىرلەرگە ساپار كەزىندە تاريحي جادىگەرلەرمەن قاتار، تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى ەل جەتىستىكتەرىنىڭ ايعاقتارىن، ەكونوميكالىق جەتىس­­تىكتەرىن باياندايتىن بەينە ءجا­نە فوتو ماتەريالداردىڭ ەداۋىر قورى جيناقتالدى. اي­تا كەتە­تىن تاعى ءبىر جايت، ەلبا­سى­نىڭ «قازاقستان-2050» ستراتە­گيالىق باعدارلاماسىنىڭ بارىسىن­دا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس­تار­دىڭ جەتىستىكتەرى تۋرالى مالىمەت­تەرمەن دە مۋزەي قورى تولىعۋدا. مۋزەيدىڭ ەكسپوزيتسيالىق زالدارىن بەزەندىرۋ جۇمىستارىنا كورەيالىق كومپانيامەن بىرگە ەلى­مىزدىڭ تانىمال مۋزەي ماماندارى، اتاقتى عالىمدار قام­تىل­عان. ولار بۇگىنگى تاڭدا الەم­دىك سوڭعى تەحنولوگيالارمەن جا­ساقتاۋ جۇمىستارىمەن اينالىسۋدا. مۋزەيدەگى ماماندار ۇلان-عايىر اتىراپتا كوشپەلىلىك پەن وتىرىقشى وركەنيەتتەردىڭ دانەكەرى سانالاتىن، كونە زاماننان بەرى تىرشىلىك كوزىنە اينالعان كەڭ-بايتاق قازاق دالاسىنىڭ كەرە­مەتتەرىن، تاريحي مۇراسىن، رۋحاني جانە ماتەريالدىق مادەني، تابيعي بايلىقتارىن عىلىمي نەگىزدە قولدانۋعا بار كۇشتەرىن سالۋدا. قالا وركەنيەتى مەن كوشپەلىلەر وركەنيەتىنىڭ ۇنقاتىسۋ الاڭى سانالعان ۇلى قازاق دالاسىنىڭ سارقىلماس قازىناسى قاشاننان مادەني مۇراسى بولىپ كەلگەنى ءمالىم. ۇلتتىق مۇرالارىمىزدى بۇكىل الەمگە پاش ەتەتىن ۇلتتىق مۋزەيدىڭ الداعى ارقالار جۇگى الاتاۋداي اسقار ەكەنىن بىلەمىز. وسى ماقساتتاعى ءىس-شارالاردى جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ اتقارساق، بۇل جوبا ەلباسىمىزدىڭ «قا­زاق­ستان جولى – 2050: ءبىر مۇددە، ءبىر ماقسات، ءبىر بولاشاق» جول­داۋىنداعى «ەلىمىزدىڭ تەمىرقازىعى سانالاتىن – ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋداعى قادامداردىڭ ءبىرى بولىپ قالارى ءسوزسىز. تالعات ابىلقاسىموۆ، ۇلتتىق مۋزەيدىڭ اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جانە باسپا جۇمىسى سەكتورىنىڭ باسشىسى. استانا.
سوڭعى جاڭالىقتار

پاگانيني

ونەر • كەشە

وتىز جىلدىققا وي قورىتقان

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار