رۋحانيات • 03 قازان، 2021

قازاق ەلى قاراسازدا ەرەن اقىندى ەسكە الدى

253 رەت كورسەتىلدى

بيىل قازاق ادەبيەتى ءۇشىن اتاۋلى كۇنگە تولى جىل بولعانى انىق. ونىڭ ىشىندە اقىن مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتۋگە دەگەن ەل ىقىلاسى ەرەكشە ەدى. اسىرەسە، اقىننىڭ كىندىك قانى تامعان جەتىسۋ ولكەسى، ونىڭ ىشىندە قاراساز اۋىلى داڭقتى پەرزەنتىنىڭ توقسان جىلدىعىن تورقالى توي ەتىپ وتكىزۋگە ۇزاق دايىندالدى.

اتاۋلى شارانىڭ شاراپاتىن اۋىل كورەدى

مۇنى مۇقاعاليدىڭ مەرەيتويىن ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى ارنايى جۇ­مىس توبىن الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى امان­دىق باتالوۆتىڭ ءوزى باسقارۋىنان بايقاۋعا بولار. سول توي كۇنى كەشە نا­رىن­قول توپىراعىندا دۇرىلدەپ ءوتتى. سال­تاناتتى ءىس-شاراعا مەملەكەتتىك حاتشى قى­رىمبەك كوشەرباەۆ، مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا قا­تىسىپ، ەل-جۇرتتىڭ قۋانىشىن ءبولىستى.

جالپى، مەرەيتوي اياسىندا، ەڭ الدىمەن اقىننىڭ تۋعان جەرى قاراساز اۋىلى، قاراسازبەن ىرگەلەس ەلدى مەكەن سارىجاز، اۋدان ورتالىعى نارىنقول  اباتتاندىرىلدى. جولدار جاسالىپ، اۋىز سۋ جۇيەسى جاڭعىرتىلىپ، ما­دەني نىساندار جوندەلدى، ساياباقتار سالۋ قولعا الىنىپ، ەسكەرتكىش ورناتىلدى. جالپى، مەرەيتويعا الدىن الا دايىندىق بارىسىندا قاراساز اۋىلىنداعى اقىن مۋزەيىنە، مادەنيەت ۇيىنە، ا.بارمانبەك ۇلى اتىنداعى ورتا مەك­تەپكە جوندەۋ جۇمىستارى جاسالىپ، نىساندار جاڭا كەيىپكە ەندى. ەلدى مەكەن­نىڭ ورتالىق كوشەلەرى، ورتالىق الاڭى اباتتاندىرىلىپ، كوشە شامدارى ورناتىلدى.

ونىڭ ىشىندە بيىل 3 گەكتار اۋماعى بار مۇقاعالي اتىنداعى جاڭا ساياباقتىڭ قۇرىلىسى باستالدى. قۇنى 374،5 ملن تەڭگەلىك جوبادا كونتسەرتتىك ساحنا، شاعىن فۋتبول الاڭى، بالالار الاڭى، ۆوركاۋت سپورت الاڭى، اللەيا، دەمالىس ايماعى قاراستىرىلعان. سول سياقتى اۋداندىق اكىمدىك عيماراتىنىڭ جانىنان شاعىن ساياباق سالىنا باستادى. ال اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ الدىنداعى سكۆەر مەن ورتالىق ساياباق تولىق اباتتاندىرىلدى.

سونداي-اق «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدار­لاماسى اياسىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنگەن 427،1 ملن تەڭگەگە اۋىز سۋ جۇيەسى قايتا جاڭعىرتۋدان وتكىزىلىپ جاتىر. قاراساز اۋىلىندا ونەر مەكتەبىن سالۋ دا – مەرەيتوي اياسىنداعى ماڭىزدى باستامالاردىڭ قاتارىن تولىقتىرۋدا. قازىر نىساننىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى ازىرلەنۋدە. مۇنان بولەك، اۋىلعا كىرەبەرىستەگى جاستار ساياباعى دا اباتتاندىرىلدى.

 

«مۇقاعالي ءتىلى سوزدىگى» تانىستىرىلدى

مۇزبالاق اقىن مۇقاعالي ماقا­تاە­ۆ­تىڭ 90 جىلدىق تويى تۋعان اۋىلى قاراسازداعى مادەنيەت ۇيىندە رەسمي تۇردە تۇساۋىن كەستى.

 ەكى كۇنگە سوزىلعان سالتاناتتى ءىس-شارانىڭ العاشقى كۇنى «مۇقاعالي – عاسىر اقىنى» تاقىرىبىنداعى عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيامەن باستالدى. بۇل جيىندا ادەبيەتشى اكادەميكتەر بايىنقول قاليەۆ پەن شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى، ادەبيەت سىنشىسى امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلى، «مۇقاعالي» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى باتىق ءماجيت، قوعام قايراتكەرى رىسبەك سار­سەن­باي ۇلى جانە باسقا دا عالىمدار مەن قالامگەرلەر اقىننىڭ ءومىرى مەن شىعار­ماشىلىعىنا قاتىستى تىڭ دەرەكتەر مەن تەرەڭ تالداۋلارىن ورتاعا سالدى.

وسى باسقوسۋدا مەرەيتويعا وراي ار­نايى شىعارىلعان «مۇقاعالي ءتىلى سوز­دىگى» كىتابى تانىستىرىلدى.

 

ەل ىشىندەگى ەڭسەلى ەسكەرتكىش

نارىنقول اۋىلىنداعى ورتالىق الاڭ­دا مۇقاعالي اقىننىڭ ەڭسەلى ەسكەرت­كىشى اشىلدى. مەرەيتويلىق ءىس-شاراعا قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملە­كەتتىك حاتشىسى قىرىمبەك كوشەرباەۆ، مادە­نيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىم­قۇلوۆا، الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى امان­دىق باتالوۆ، جازۋشىلار وداعىنىڭ تور­اعاسى ۇلىقبەك ەسداۋلەت جانە اقىننىڭ ۇلى مەن كەلىنى جۇلدىز ماقاتاەۆ پەن باقىتگۇل ايداروۆا قاتىستى. سونداي-اق ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋىنا تۇركسوي ۇيىمىنىڭ وكىلدەرى، پارلامەنت دەپۋتاتتارى، ەل زيالىلارى جانە اۋدان جۇرتشىلىعى دا ارنايى كەلگەن ەكەن.

– مۇقاعالي – جىردىڭ اسىل قازىناسى. ول – وتكەن مەن جاڭانىڭ اراسىن جال­عاعان التىن كوپىر. ەلباسى مەن پرەزي­دەنت­تىڭ باستاماسىمەن اقىننىڭ عا­سىرلىق تويىن يۋنەسكو كولەمىندە وتكىزۋ­گە ۇسىنىستار دايىندالۋدا. بۇگىنگى توي قۇتتى بولسىن! حالقىمىزدىڭ رۋحى مۇ­قا­عالي جىرلارىنداي تازا، حانتاڭىرىن­دەي اسقاق، كولسايداي كورىكتى بولسىن! دەگەن قىرىمبەك كوشەرباەۆ نارىنقول­دىق­تارعا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ارنايى قۇتتىقتاۋىن وقىپ بەردى.

ايتپاقشى، ەڭسەلى ەسكەرتكىشتى دايىن­داۋعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 61،1 ملن تەڭگە جۇمسالدى. جۇمىستى مەردىگەر ۇيىم «تايقازان» سەرىكتەستىگى ىستەپ، ەسكەرتكىشتىڭ ءوزىن قولادان قۇيىپ، تۇعىرىن گرانيتتەن ورناتىپتى. ال ەسكەرتكىشتىڭ بيىكتىگى 8،2 مەتر ەكەن. جوبانىڭ اۆتورلارى – ساۋلەتشى ا.رۇستەمبەكوۆ پەن ءمۇسىنشى ق.كاكىموۆ. سونداي-اق ەسكەرتكىش ورناتىلعان ورتالىق ساياباقتاعى الاڭدى اباتتاندىرۋعا مەيلىنشە ءمان بەرىلگەن. وسى ماقساتقا ءوڭىر بيۋدجەتىنەن 70،1 ملن تەڭگە ءبولىنىپ، اۋماق كوگالداندىرىلدى. مۇنان بولەك، سۋارۋ جۇيەسى جۇرگىزىلدى، جارىق شامدارى ورناتىلىپ، شاعىن ساۋلەتتىك نىساندار دا قويىلىپتى.

 

مەرەيتوي قونىستويعا ۇلاستى

مۇقاعاليدىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويى اۋدان ورتالىعىنداعى جاڭادان سالىنعان ۇيلەردىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ، باسپانالى بولعان اعايىنداردىڭ قونىستويىنا ۇلاستى دەۋگە ابدەن بولادى. ياعني ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا وراي نارىنقولدىق 50 تۇرعىن جاڭا ءۇيدىڭ كىلتىن قولعا الدى. پايدالانۋعا بەرىلگەن ءار ءۇيدىڭ اۋدانى 100 شارشى مەتر ەكەن. شارۋاشىلىق جۇرگىزۋگە ارنالعان 10 سوتىق جەرى جانە بار. ال ءۇيدىڭ ءوزى ۇلكەن 3 بولمە، اس ۇيدەن تۇرسا، اجەتحانا، جۋىناتىن ورىن دا ىشكە قويىلىپتى. ايتپاقشى، ىستىق جانە سۋىق سۋى دا تارتىلعان. بارلىعى جاڭا، ساپاسى جاقسى، تالاپقا ساي. زاماناۋي باسپانانى «گۋنن ستروي سەرۆيس» سالسا، نىساننىڭ جوباسىن «ەلم» كومپانياسى جاساعان. نەگىزىنەن بۇل ۇيلەردىڭ قۇرىلىسىنا 1،1 ملرد تەڭگە بولىنگەن. تۇرعىن ءۇي كىلتتەرىن تاپسىرۋ راسىمىندە ءسوز العان قىرىمبەك كوشەرباەۆ رايىمبەك اۋدانىنىڭ قايتا تۇلەگەنىن كورىپ، ولكەنىڭ ءارى قاراي دامۋىنا تىلەكتەستىگىن جەتكىزدى.

– ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا نارىنقولدا قيىنشىلىق كەزەڭدەرى ءوتتى. بىراق ەلباسىنىڭ شەشىمىنە سايكەس، رايىمبەك اۋدانى قايتا قالپىنا كەلدى. ارتىنشا كەزىندە كوشىپ كەتكەن 2،5 مىڭ تۇرعىن تۋعان جەرىنە قايتىپ ورالىپ، وڭىردەگى تىرشىلىك جاندانا ءتۇستى. وسىنىڭ ءبارى – تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسى. وبلىس اكىمى اماندىق باتالوۆقا دا العىس ايتقىم كەلەدى. ءوڭىر جايناپ، وسە بەرسىن. نارىنقولدىڭ جاڭارىپ، جاڭعىرىپ جاتقانىن كورۋ ءبىز ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش، – دەدى مەملەكەتتىك حاتشى قىرىمبەك كوشەرباەۆ.

سوڭعى جاڭالىقتار

اقاڭنىڭ تويى – الاشتىڭ مەرەيى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • كەشە

«اق ءپىل» سيندرومى

قوعام • كەشە

امبەباپ وقۋ ورتالىعى

ءبىلىم • كەشە

بىلىمدىگە جول اشىق

ءبىلىم • كەشە

يت يەسىنە تارتادى

قازاقستان • كەشە

كوكشەدەگى جارمەڭكە

ايماقتار • كەشە

ءجۇز جىلعى قۇدىق

تانىم • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار