ونىڭ جەتىستىكتەرىن يگەرۋگە قازاقستان الەمدە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ كىرىسپەك
ءبىز وسىنىڭ الدىنداعى ماقالالارىمىزدا ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيانى ادامزات ومىرىنە اكەلەتىن وزگەرىستەر, ول وزگەرىستەردىڭ قانداي وڭىرلەر مەن ەلدەردە باستاۋ الۋى مۇمكىن ەكەندىگى, 2050 جىلعا تامان ءومىردىڭ قالاي وزگەرەتىندىگى, قانداي تەحنولوگيالاردىڭ بەل الاتىندىعى, ادامزات الدىندا تۇرعان جاھاندىق پروبلەمالاردىڭ قالاي شەشىم تاباتىندىعى تۋرالى اڭگىمەلەدىك. ال ەندى, وسى ماقالامىزدا ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىز قازاقستانداعى جۇزەگە اسۋ ماسەلەلەرىنە توقتالماقپىز.
جالپى, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وتكەن جىلى حالىققا ارناعان جولداۋىندا ايگىلەنگەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ءبىر ەسەپپەن العاندا, ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا جەتىستىكتەرىن قازاقستانعا ەنگىزۋدىڭ ۇزاقمەرزىمدى جوسپارى دەپ تە ايتۋعا بولادى. ال جۋىقتا عانا تاۋەلسىزدىك سارايىندا جاسالعان ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋى سول ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگيانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناقتى قادامدارىن ايگىلەپ بەردى. «سونىمەن, 2050-گە دەيىنگى قالعان جىلدار جەتى بەسجىلدىققا بولىنەدى, ولاردىڭ ارقايسىسى ءبىر ماقسات – دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ ماسەلەسىن شەشەدى. ەكىنشى جانە ودان كەيىنگى بەسجىلدىقتاردا ءموبيلدى, مۋلتيمەديالىق, نانو جانە عارىشتىق تەحنولوگيالار, روبوت تەحنيكاسى, گەندىك ينجەنەريا سالالارىن, بولاشاقتىڭ ەنەرگياسىن ىزدەۋ مەن اشۋدىڭ نەگىزىن سالعان ءجون. مەملەكەت جۇمىسىنىڭ نەگىزگى بولىگى قازاقستان بيزنەسىن, اسىرەسە, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا بارىنشا قولايلى جاعداي جاساۋ بولماق. تاياۋداعى 10-15 جىلدا عىلىمي قامتىمدى ەكونوميكالىق بازيس جاساۋ كەرەك, ونسىز ءبىز الەمنىڭ دامىعان ەلدەرى قاتارىنا قوسىلا المايمىز. مۇنى دامىعان عىلىم ارقىلى شەشۋگە بولادى», دەپ اتاپ كورسەتتى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى سوزىندە اتالعان تەحنولوگيالار مەن سالالاردىڭ بارلىعى ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيانىڭ جەتىستىكتەرىنە ارقا تىرەيتىن, بولاشاقتىڭ دامۋ سۇرەسىن قالىپتاستىراتىن سالالار بولىپ تابىلادى.
سونىمەن قازاقستان ءوزىنىڭ ۇزاقمەرزىمدى دامۋ ستراتەگياسىندا ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا جەتىستىكتەرىنە ارقا تىرەمەك. وسىنىڭ نەگىزىندە الەمنىڭ ەڭ دامىعان جانە باسەكەلەستىككە بارىنشا قابىلەتتى 30 ەلىنىڭ قاتارىنان ورىن الماق. قازىرگى كۇنى قازاقستاننىڭ قولىنان وسى ىستەردىڭ كەلەتىندىگىن كوپتەگەن حالىقارالىق ساراپشىلار مەن ساياسي قايراتكەرلەر مويىنداپ وتىر. ءتىپتى, مويىنداپ قانا قويماي, بىرقاتارى مۇنى مالىمدەپ تە ۇلگەردى. ماسەلەن, يسپانيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ماريانو راحوي ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ جۇيەلى دە قارقىندى دامۋىن, شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋداعى جەتىستىكتەرىن جانە العا قويعان ماقساتتارىنىڭ اۋقىمدىلىعىن ايتا كەلە قازاقستاندى «ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيانىڭ پيونەرى» دەپ اتادى. «مەن ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ قازاقستاندى ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا جەتىستىكتەرىن يگەرۋ ىسىندە باسقا ەلدەردەن وزىپ, العا شىعۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىندىگىنە سەنىمدىمىن», دەدى ول.
ال كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ الماتىداعى وكىلدىگىنىڭ باسشىسى, باس كونسۋل سون چحي كىن ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا جەتىستىكتەرى بۇكىل الەم بويىنشا بەل العان كەزدە قازاقستاننىڭ وسى ىستەگى كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى بولاتىندىعىن دالەلدەر كەلتىرە وتىرىپ العا تارتتى. «ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيادا قازاقستان الەمدەگى جەتەكشى ەلدەرىنىڭ بىرىنە اينالادى. ويتكەنى, ول قازىردىڭ وزىندە تولەرانتتىق سيمۆولىنا اينالىپ وتىر. ونىڭ ۇستىندە بۇل ەلدە ءبىلىم قۋعان تالانتتى جاستار وتە كوپ» دەپ مالىمدەدى ول.
الەمدە ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا كەزەڭىنىڭ باستالىپ كەتكەندىگىن مالىمدەپ, ادامزاتتىڭ ەندىگى دامۋ باسىمدىقتارىن وسى جاعدايعا جوسپارلى تۇردە بەيىمدەۋ ارقىلى ۋاقىت پەن ماتەريالدىق جانە ينتەللەكتۋالدىق رەسۋرستار جونىندە كوپ ۇتىسقا شىعۋعا بولاتىندىعىن ايتىپ جۇرگەن بەلگىلى ساياساتتانۋشى, فۋتۋرولوگ ءارى ەكونوميست دجەرەمي ريفكين ەكەندىگى بەلگىلى. مىنە, وسى دجەرەمي ريفكيننىڭ ءوزى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە كەلگەن ساپارىندا قازاقستاننىڭ جوعارىداعىداي ىسكە ماڭىز بەرە وتىرىپ كىرىسكەندىگىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. ريفكين بۇل رەتتە استاناداعى ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ اياسىندا «جاسىل ەكونوميكانىڭ» الەمدەگى ەڭ الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالارىن شوعىرلاندىراتىن سفەرالىق اسا ءىرى عيمارات تۇرعىزىلاتىندىعىن, بۇل تاماشا عىلىمي تەحنولوگيالىق ورتالىقتىڭ بولاشاقتا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىمەن تىعىز بىرلىكتە جۇمىس ىستەيتىندىگىن, وسى ارقىلى عىلىم مەن تەحنولوگيالىق دامۋدى بىتە قايناستىراتىندىعىن نازارعا العان ەدى. ريفكيننىڭ ايتۋىنشا, ادامزات قاۋىمى قازىرگى كۇنى «بيوسفەرالىق» سانانىڭ ءبىرىنشى ساتىسىنا قاراي جاقىنداپ كەلەدى. ال ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا جەتىستىكتەرى سانانىڭ وسى ءتۇرىن اۋقىمدى ەتەتىن بولادى. ول بىرتە-بىرتە ميلليونداعان ادامداردىڭ ويىن جاۋلايدى. ويتكەنى, ول وتە ناقتى جانە قولدانۋعا ىڭعايلى.
استانادا سالىناتىن تاماشا عىلىمي تەحنولوگيالىق ورتالىقتىڭ وسى رەتتەگى ءبىر ۇلكەن ەرەكشەلىگى, ول الەمدەگى ءبىرىنشى «بيوسفەرالىق» ورتالىق بولىپ تابىلادى. بىلايشا ايتقاندا, ول قازىرگى كۇنى الەمدە بار جانە ءوزىنىڭ عىلىمي جەتىستىكتەرىمەن كەڭىنەن تانىلىپ وتىرعان اقش-تاعى سيليكوندى القاپتىڭ ادامزاتتىڭ كەلەسى داۋىرىنە نەگىزدەلگەن, بىراق قازىرگى كەزەڭنەن باستاپ جۇمىس ىستەيتىن جاڭاشا بالاماسى بولماق.
ماسەلەنىڭ وسىنداي ماڭىزدىلىعىنا بايلانىستى دجەرەمي ريفكين بۇل بولاشاقتىڭ عىلىمي تەحنولوگيالىق ورتالىعىن وسى ءىستى قولعا العان قازاقستان باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتىمەن اتاۋ جونىندە ۇسىنىس تا بىلدىرگەن بولاتىن.
ەندى الەمدە ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا جەتىستىكتەرىن ەنگىزۋگە قانداي ەلدەر بەلسەنە ۇمتىلىس تانىتۋدا دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەيتىن بولساق, ەڭ الدىمەن, ەۋروپالىق وداق پەن ونىڭ كوشباسشىلارىنىڭ ءبىرى گەرمانيا اۋىزعا ىلىگەتىنى انىق. ءبىز وسىنىڭ الدىنداعى ماقالامىزدا قازىرگى الەمدە «ەۋروپالىق ارماننىڭ» بەل الا تۇسكەندىگىن, ول بىرتە-بىرتە «امەريكالىق ارماندى» ىعىستىرا بەرەتىندىگىن ايتقان ەدىك. بۇل ارمان نەسىمەن قۇندى؟ ول امەريكالىق ينديۆيدۋاليزمگە قاراعاندا, قوعام الدىنداعى الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتى, ۇجىمشىلدىقتى العا تارتۋىمەن, ادام ءومىرىنىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن دامۋدىڭ باستى شارتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرۋىمەن قۇندى.
كەيبىر ساراپشىلار الەمنىڭ باسقا بولىكتەرىنە قاراعاندا, الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك ماسەلەسىنە ەۋروپادا كوبىرەك ءمان بەرىلەتىندىگىن ايتا كەلىپ, ناق وسى ماسەلەنى ەۋروپانىڭ قازىرگى داعدارىسقا كيلىگۋىنىڭ باستى سەبەبى رەتىندە العا تارتسا, ەندى بىرقاتار ساراپشىلار ەۋروپانىڭ داعدارىسقا ءتۇسۋىنىڭ نەگىزگى سەبەبى بۇل ەمەس ەكەندىگىن, نەگىزگى سەبەپ قازىرگى قولدانىستاعى ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ, اسىرەسە, مۇناي مەن گازدىڭ جەتىمسىزدىگىندە, وسىدان بارىپ ولاردىڭ باعاسىنىڭ تىم شارىقتاپ كەتۋىندە ەكەندىگىن ايتادى. دەمەك, داعدارىسقا تۇسكەن ەلدەرگە قارجىلاي كومەك بەرۋ, ولاردان الەۋمەتتىك شىعىنداردى ازايتۋدى تالاپ ەتۋ, بۇلار – تۇپكىلىكتى ناتيجە كورسەتە المايتىن ءبىر ساتتىك شارالار عانا. ەۋروپالىق ەلدەردى داعدارىستان قۇتقارۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن وسى وڭىردەگى ەنەرگەتيكالىق قۋات كوزدەرىنىڭ تاپشىلىعىن جويۋ كەرەك. بىلايشا ايتقاندا, اتام قازاق ۇرپاقتارىنا وسيەت ەتىپ كەتكەندەي, «بالىقشىعا بالىق ەمەس, قارماق بەرۋ كەرەك». ونىڭ كوزگە كورىنىپ وتىرعان ءبىر عانا جولى بار. ول ەنەرگيانىڭ بالاما كوزدەرىن ىزدەستىرۋ, سونىڭ ىشىندە كۇن مەن جەل قۋاتى سەكىلدى قايتا جاڭعىرتىلاتىن, ياعني تاۋسىلمايتىن كوزدەرىنە كوبىرەك كوڭىل ءبولۋ. وسى ىستە ەۋروپالىقتارعا ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيانىڭ جەتىستىكتەرى كومەككە كەلمەك. مىنە, سوندىقتان دا قازىرگى كۇنى ەۋروپادا كۇن مەن جەل ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋعا بارىنشا ەكپىن تۇسىرىلۋدە. مىنە, سوندىقتان دا ەۋروپا ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا قاعيداتتارىن ەنگىزۋ ماسەلەسىنە ولاردى العا جىلجىتاتىن زاڭدار قابىلداۋ نەگىزىندە بەلسەنىپ كىرىستى.
ماسەلەن, 2007 جىلى ەۋروپارلامەنت وسى ماقساتتا ارناۋلى دەكلاراتسيا قابىلدادى. وندا 2020 جىلعا دەيىن ەنەرگيا تۇتىنۋ كولەمىن 20 پايىزعا قىسقارتۋمەن قاتار پايدالانىلاتىن ەنەرگيانىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگىن قايتا جاڭعىرتىلاتىن قۋات كوزدەرى ارقىلى يگەرۋ ماسەلەسى العا قويىلدى. قازىرگى كۇنى ەۋروپالىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا, اسىرەسە, اۆتوكولىك ءوندىرىسىنىڭ جەتىستىكتەرىن ايگىلەيتىن جۋرنالداردا ەلەكتر قۋاتى ارقىلى, سۋتەگى ارقىلى جانە گيبريدتى كۇش قوندىرعىلارى ارقىلى جۇرەتىن اۆتوكولىكتەر تۋرالى ماقالالار مەن جارنامالار ءجيى جاريالانادى. ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا جەتىستىكتەرىن وندىرىسكە ەنگىزۋدە ەۋروپادا گەرمانيا كوشباسشىلىق ءرول اتقارۋدا. بۇل ەلدە قازىردىڭ وزىندە ەلەكتر قۋاتىنىڭ 20 پايىزى جاڭعىرتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى ارقىلى وندىرىلۋدە. ەندى 2020 جىلعا تامان ونىڭ كولەمىن 35 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋ ماقساتى العا قويىلىپ, سوعان سايكەس جوسپار ازىرلەندى. جوسپاردى ورىنداۋ ءۇشىن قايتا جاڭعىرتىلاتىن قۋات كوزدەرىن يگەرۋشىلەرگە كوپتەگەن زاڭدى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان. سونىڭ ناتيجەسىندە ولاردىڭ قاتارى جىلدان-جىلعا ارتۋ ۇستىندە. ونىڭ ۇستىنە ەۋروپادا سوڭعى كەزدەرى ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋشى شاعىن ۇيىمدار اراسىندا قۋات الماسۋدىڭ قازىرگى زاماندىق جەلىلەرىن قۇرۋ ءىسى قولعا الىنىپ, وعان اۋقىمدى ينۆەستيتسيالار باعىتتالۋدا. مۇنىڭ ءمانىسىن ءسال ءتۇسىندىرىپ ايتا كەتەتىن بولساق, قازىرگى كۇنى ەۋرووداقتا 191 ميلليون عيمارات بار. بولاشاقتا بۇل عيماراتتار تەك ادامدار تۇراتىن ورىن-جاي عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, وزدەرىنىڭ توبەسى مەن قابىرعالارى جانە جەرتولەلەرى ارقىلى قۋات وندىرەتىن شاعىن ستانسالارعا اينالماق. سول كەزدە ولار وندىرگەن ارتىق ەلەكتر قۋاتتارىن ساقتاپ قويۋدىڭ جانە ءبىر-بىرىمەن الماسۋدىڭ جۇيەسى مىندەتتى تۇردە قاجەت بولادى. دەمەك, قازىرگى كۇنى اقپارات الماسۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولى رەتىندە الەمدى شىرماۋىقتاي شىرماپ العان اقپاراتتىق ينتەرنەت سەكىلدى, ەندى ەنەرگەتيكالىق ينتەرنەت تە پايدا بولىپ, جەدەل دامۋى كەرەك. ەۋروپانىڭ گەرمانيا سەكىلدى كوشباسشى ەلدەرى وسى ىسكە ازىرلىك جاساۋ ۇستىندە. ماسەلەن, ەۋروپالىق وداق دەڭگەيىندە بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى بولىپ تابىلاتىن سۋتەگىن ساقتاپ قويۋدىڭ تەحنولوگيالارىن ازىرلەۋ ىسىنە 8 ميلليارد ەۋرو ينۆەستيتسيا باعىتتالىپ وتىر.
ەۋروپادا باستالعان وسى قوزعالىسقا ءبىزدىڭ وڭىرىمىزدە, اتاپ ايتقاندا, تمد كەڭىستىگىندە العاشقى بولىپ قوسىلعان ەل – قازاقستان. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, قازاقستاننىڭ بۇعان بارلىق مۇمكىندىگى بار. ەڭ باستىسى, جاڭا تەحنولوگيالاردى وندىرىسكە ەنگىزۋگە قولداۋ كورسەتەتىندەي ينۆەستيتسيا كوزدەرى بار. ونان كەيىن ەلىمىز ءبىلىم سالاسىنا ۇلكەن ءمان بەرۋدە. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماشىلدىعىمەن قازاقستاندىق كوپتەگەن جاستاردىڭ «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن شەتەلدەردەن وقۋ ءبىتىرىپ كەلىپ, ەڭبەككە ارالاسا باستاعانى بەلگىلى. قازىرگى مالىمەتتەر بويىنشا, مۇنداي جاستاردىڭ سانى 10 مىڭنان اسىپ جىعىلادى. وسى «بولاشاق» باعدارلاماسى بار, سونداي-اق ءوز قارجىلارىمەن وقىپ جاتقاندارى بار ەلىمىزدىڭ 50 مىڭنان استام جاسى شەتەلدەردىڭ وزىق وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ ۇلگەرگەن.
مۇنى ايتىپ جاتقان سەبەبىمىز, ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا جەتىستىكتەرىنىڭ باستى ءبىر ەرەكشەلىگى, ول دامۋ ورتالىقتارىن بۇرىنعىداي قوسىمشا قۇن ءوندىرۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيتىن ءوندىرىس ورىندارىنان جاڭا جوبالاردى ازىرلەيتىن جوبالاۋ مەكەمەلەرىنە قاراي اۋىستىراتىن بولادى. بىلايشا ايتقاندا, ەندىگى زاماندا يدەيا مەن ونى قالىپقا تۇسىرەتىن ديزاين دامۋعا سەرپىن بەرەتىن باستى كۇش رەتىندە العا تۇسەتىن بولادى. ويتكەنى, جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ بەل الۋى ناتيجەسىندە بۇرىنعىعا قاراعاندا, ءونىم ءوندىرۋ وتە جەڭىلدەيدى. ونى ءتىپتى ءۇي جاعدايىنىڭ وزىندە وندىرە بەرۋ مۇمكىندىگى پايدا بولادى. ماسەلەن, بولاشاقتىڭ ونىمدەر شىعاراتىن ستانوكتارى قازىرگى پرينتەرلەر قاعيداتىمەن جەڭىل جۇمىس ىستەيتىندىكتەن, ولاردى تۇرعىن ۇيلەردىڭ وزىنە ورناتىپ الۋ مۇمكىندىكتەرى پايدا بولادى. دەمەك, ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا جەتىستىكتەرىن ومىرگە ەنگىزۋ ءۇشىن ءبىلىمدى, قابىلەتتى جاستار وتە قاجەت. قازاقستان قازىردىڭ وزىندە وسى ىسكە ءمان بەرۋ ارقىلى بولاشاقتا ۇلكەن ۇتىسقا شىعاتىن بولادى.
«ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا – بۇل ءبىزدىڭ ءۇشىنشى جاھاندىق يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا شاقىرۋىنا جاۋاپ بەرۋگە نەگىزدەلگەن باستى ستراتەگيالىق ارتىقشىلىقتارىمىزدىڭ ءبىرى. ءبىز جاڭا تەحنولوگيالار مەن داعدىلارعا بىرلەسە وتىرىپ, سەكىرىس جاساۋدى ۇيعاردىق», دەگەن بولاتىن قازاقستان پرەزيدەنتى استانادا وتكەن شەتەلدىك ديپلوماتيالىق وكىلدىكتەر باسشىلارىمەن كەزدەسۋىندە.
بيىلعى جىلعى جاڭا جولداۋىندا ەلباسىمىز ءوزىنىڭ وسى ماقساتقا بەرىك ەكەندىگىن تاعى ءبىر ايتىپ ءوتتى. «كوپتەگەن بولجامدار بويىنشا, الداعى 15-17 جىل قازاقستاننىڭ اۋقىمدى سەرپىلىسى ءۇشىن «مۇمكىندىكتەر كوزى» بولماق. بۇل كەزەڭدە سىرتقى ورتانىڭ قولايلىلىعى, رەسۋرستارعا, ەنەرگياعا جانە ازىق-ت ۇلىككە سۇرانىستىڭ ارتۋى, ءۇشىنشى يندۋستريالىق توڭكەرىستىڭ ءپىسىپ-جەتىلۋى ساقتالادى. ءبىز بۇل كەزەڭدى پايدالانۋعا ءتيىسپىز», دەپ اتاپ كورسەتتى پرەزيدەنت.
وسى رەتتە پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە ازىرگە ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا جەتىستىكتەرىن ومىرگە ەنگىزۋ ماسەلەسى وتە سيرەك تالقىلاناتىندىعىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. بالكىم, بۇعان رەسەيلىك ەنەرگەتيكالىق الىپتاردىڭ ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا جەتىستىكتەرىنە جول اشۋعا ونشاما قۇلشىنىستى ەمەس ەكەندىگى, ءتىپتى, الداعى ءومىر وزگەرىستەرىنە وزدەرىنىڭ جەپ وتىرعان ناندارىنان ايىراتىن كەسەل ەسەبىندە قارايتىندىعى دا سەبەپ بولىپ وتىرعان بولار. ويتكەنى, بىرقاتار ساراپشىلاردىڭ ءمالىمدەۋىنشە, ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا جەتىستىكتەرى ەكىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيالىق جەتىستىكتەرىنىڭ ناتيجەسىندە پايدا بولعان مونوپوليزم مەن الىپتانۋعا قارسى ارەكەت ەتەتىن بولادى. ول ابدەن كۇشىنە ەنگەن كەزدە ۇساق وندىرۋشىلەر نەعۇرلىم الدىڭعى قاتارعا شىعادى. دەمەك, ەلباسىمىز ايتىپ جۇرگەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ماسەلەسى – بولاشاق دامۋىمىزدىڭ دا كىلتى.
ءيا, ءومىردى وزگەرتەتىن ۇلكەن جاڭالىقتارعا كەدەرگىلەردىڭ كوپ بولاتىندىعىن ءبىز ادامزاتتىڭ دامۋ كەزەڭدەرىنەن جاقسى بىلەمىز. جاڭالىق جولىنىڭ كۇردەلى بولاتىندىعى ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا دا جاقسى ەسكەرتىلگەن. «ءبىز 2050-ءدىڭ ماقساتىنا قاراي كۇردەلى جاھاندىق باسەكەلەستىك جاعدايىندا ىلگەرىلەيمىز. الداعى ونجىلدىقتاردا ءبىز قازىردىڭ وزىندە ءبىلىپ وتىرعان سىن-قاتەرلەر, جاھاندىق نارىق پەن الەمدىك ساياساتتاعى بولجاۋسىز جاعدايلار, جاڭا داعدارىستار از كەزدەسپەيدى. ءححى عاسىردا «جەڭىل-جەلپى ءجۇرىپ ءوتۋ» دەگەن بولمايدى. عاسىر ورتاسى دا تاياپ قالدى. الەمنىڭ دامىعان ەلدەرى سوعان ساي ناقتى ستراتەگيالارىن دايىنداۋدا. ءححى عاسىردىڭ ورتا تۇسى كۇردەلى بولارى داۋسىز, ال جاھاندىق وتىزدىق توبىنىڭ تىزىمىنە كىرەتىن ۇمىتكەرلەر سانى تىم شەكتەۋلى بولادى. مەن «دامىعان ەل» ۇعىمىنىڭ ۋاقىتقا سايكەس وزگەرىپ تۇراتىن كاتەگوريا ەكەنىن بىرنەشە رەت ايتتىم. دامىعان ەلدەردە حالىقتىڭ مۇلدە جاڭا ءومىر ساپاسى پايدا بولۋدا», دەلىنگەن وندا.
سونىمەن بىرگە, ەلباسى بولۋى مۇمكىن قاتەلىكتەردەن دە ساقتاندىرعان. وسىعان بايلانىستى تاياۋداعى جىلدارى ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ارتىقشىلىعى بولىپ وتىرعان ءداستۇرلى سالالاردى جاڭا تالاپتار نەگىزىندە دامىتۋ ماسەلەسىنە ءبىرىنشى كەزەكتە ءمان بەرىلگەن. «ءبىز ەنەرگەتيكانىڭ ءداستۇرلى تۇرلەرىن دامىتاتىن بولامىز. جىلۋ ەلەكتر ستانسالارىنان شىعاتىن قالدىقتاردى تازارتۋ جونىندەگى ىزدەنىستەر مەن جاڭالىقتارعا, ءوندىرىس پەن تۇرمىستا جاڭا تەحنولوگيالار ارقىلى جاپپاي ەلەكتر قۋاتىن بارلىق جەردە ۇنەمدەۋگە قولداۋ كورسەتۋ قاجەت. تاياۋدا ەۋرووداقتىڭ ءىرى كومپانيالارىنىڭ العاشقى وندىعى ەۋرووداقتىڭ ايگىلى «جاسىل ەكونوميكا» تۇجىرىمداماسى نەگىزىندە قابىلدانعان ەنەرگەتيكالىق ستراتەگياسىنا قارسىلىعىن جاريالادى. ەۋرووداق ونى جۇزەگە اسىرعان ءتورت جىلدا 51 گەگاۆاتت ەنەرگيا قۋاتىن جوعالتتى. «جاسىل ەكونوميكا» باعدارلاماسىمەن جۇمىس جۇرگىزە وتىرىپ, ءبىز وسى قاتەلىكتى ەسكەرۋىمىز كەرەك», دەپ اتاپ كورسەتكەن مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان – ەۋرووداقپەن ۇنقاتىسۋدىڭ جاڭا ساپالىق دەڭگەيىنە شىعىپ وتىرعان ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى بىردەن-ءبىر ەل. ءبىزدىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمىمىزدىڭ تەڭ جارتىسى, بىزگە كەلىپ جاتقان ينۆەستيتسيالاردىڭ ۇشتەن ءبىر ءبولىگى ەۋرووداق ۇلەسىندە. ءبىزدىڭ قولىمىزداعى ءمالىمەتتەر بويىنشا, 2030 جىلعا دەيىن قازاقستانداعى عيماراتتاردىڭ 55 پايىزى, ەلەكتر ستانسالارىنىڭ 40 پايىزى جاڭادان سالىناتىن بولادى, اۆتوكولىكتەردىڭ 80 پايىزى جاڭارتىلادى. مىنە, وسىلاردىڭ بارلىعىندا «جاسىل ەكونوميكا» قاعيداتتارى باسشىلىققا الىنادى.
ءيا, قالاي الىپ قاراعاندا دا, ءومىردىڭ ديالەكتيكالىق دامۋ زاڭدىلىعى بىرتە-بىرتە جاڭا زامان جاڭالىقتارىن العا شىعارا بەرەتىندىگى بەلگىلى. ماسەلەن, باتىستا كاپيتاليستىك قارىم-قاتىناستار بەل الا باستاعان تۇستا بۇرىنعى جەر الپاۋىتتارى مەن پومەششيكتەر ءوز قولاستىندا قۇلدىق دەڭگەيىندە جۇمىس ىستەپ جاتقان شارۋالارعا ەركىندىك بەرگەندى قالاماعان بولاتىن. بىراق, زامان وزگەرىسى ءوز جاڭالىقتارى مەن زاڭدىلىقتارىن العا توسقان كەزدە قۇلدار مەن كرەپاستنويلاردىڭ باستارىنا ەرىك بەرۋگە تۋرا كەلدى. ويتكەنى, جاڭادان ويانىپ كەلە جاتقان ءوندىرىس تۇرلەرىنە ەرىكتى جالدامالى جۇمىسشىلار قاجەت بولدى. بۇل قاجەتتىلىكتى سول زاماننىڭ ساياسي قايراتكەرلەرى الدىمەن ءتۇسىنىپ, قۇل يەلەنۋشىلىككە قارسى كۇرەستى باستادى. اتاپ ايتقاندا, اقش-تىڭ 16-پرەزيدەنتى اۆراام لينكولن (1861-1865) امەريكادا قۇلداردىڭ باسىنا بوستاندىق بەرۋ تۋرالى زاڭ قابىلداپ, وسى ءىستى جۇزەگە اسىردى. مۇنىڭ سوڭى وسى ەلدە كاپيتاليستىك وندىرىستىك قاتىناستاردىڭ كۇرت دامۋىنا جانە اقش-تىڭ ۇزاق مەرزىم بويى جۇيەلى تۇردە دامۋىنا مۇمكىندىك بەردى.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
