مارافون تۋرالى جازۋىمىزعا نە تۇرتكى بولعانىنان باستايىق. جەكسەنبىدە گەرمانيادا اسا ماڭىزدى سايلاۋ ءوتتى. نەمىس حالقى جاقىن بولاشاقتاعى ساياسي باعىت-باعدارىن انىقتادى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ەلدى ۇزاق جىلدار بويى باسقارعان كانتسلەر انگەلا مەركەل بيلىكتەن كەتىپ, تىزگىندى سايلاۋدا جەڭىسكە جەتكەن ۇمىتكەرگە تاپسىرماقشى. ويلاپ قاراساڭىز, 16 جىلدان كەيىن كانتسلەر اۋىسقالى تۇر. ەلدىڭ ساياسي ومىرىندەگى ءار ازاماتقا تىكەلەي اسەر ەتەتىن ەڭ ءىرى وقيعا دەۋگە بولادى.
ءبىر قىزىعى, جەكسەنبىدە ساياسي دودامەن قاتار, بەرلين تۇرعىندارى حالىقارالىق مارافوندا جۇگىرىپ جارىستى. الەمدەگى ەڭ وزىق ەلدەردىڭ ءبىرىنىڭ ساياسي تاعدىرى شەشىلەر تۇستا قاباتتاسا ءوتىپ جاتقان سپورتتىق جارىس سونشالىقتى ماڭىزدى بولعانى ما دەگەن سۇراق تۋىندايدى. اسىرەسە, حالىق تاڭەرتەڭ جاپپاي سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ ورنىنا مارافونعا بارۋى ابدەن مۇمكىن عوي.
2017 جىلعى بۋندەستاگ سايلاۋى كەزىندە دە بەرليندە مارافون وتكەن ەكەن. گەرمانيا استاناسىنداعى سايلاۋ اتموسفەراسى تولىعىمەن جارىستىڭ كولەڭكەسىندە قالعان كورىنەدى. قالا تۇرعىندارى الدىمەن داۋىس بەرۋگە ەمەس, جارىسقا قاراي جۇگىرگەن ەكەن. مىنە, ءدال وسى سەبەپتى ءجۇز مىڭداعان حالىقتى جينايتىن مارافونداردىڭ ەۋروپاداعى ەڭ ءىرى ساياسي ناۋقانعا باسەكە بولاتىنداي نەندەي ەرەكشەلىگى بار ەكەنى قىزعىلىقتى, ارينە. ايتپاقشى, ءدال وسى كۇنى قازاقستاننىڭ ەكى ءىرى قالاسىندا دا مارافون ءوتتى.
مارافون ۇيىمداستىرۋدىڭ ماشاقاتى كوپ. سەبەبى ول سپورت الاڭىندا نەمەسە ارنايى ستاديوندا ەمەس, قالانىڭ قاق ورتاسىندا وتەدى. ماسەلەن, ەلورداداعى جارىس كەزىندە قالانىڭ سول جاعالاۋىنداعى بىرقاتار باستى كوشە جابىلىپ, قوعامدىق كولىكتىڭ باعىتى وزگەردى. ياعني جارىستى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن وسى سەكىلدى ءىرى قالالاردىڭ كۇندەلىكتى تىرشىلىگىنە ۇلكەن وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. ورتالىق كوشەلەر جابىلدى دەگەنىڭىز مىڭداعان ادام دەمالىس كۇنىنە جوسپارلاعان تىرلىگىنەن قالىپ, ۇيىندە وتىراتىنىن بىلدىرەدى. قاراپ تۇرساق, ماشاقاتىنان بولەك, كوپ قاراجاتتى تالاپ ەتەتىن سەكىلدى. راسىندا, مارافوندا جۇگىرەمىن دەۋشىلەر جارىسقا تىركەلگەندە ارنايى تولەم جاسايدى. بۇل قاراجات ۇيىمداستىرۋ شىعىندارىن جابۋعا كەتەدى. سونداي-اق ەلىمىزدەگى مارافونداردان جينالعان قاراجاتتىڭ ءبىر بولىگى قايىرىمدىلىققا جۇمسالاتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك. جارىستاردىڭ بارلىعى وزدىگىنەن وتكىزىلمەيدى. تولىققاندى مارافون ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن حالىقارالىق مارافوندار جانە قاشىقتىقتاعى جارىستار قاۋىمداستىعى (AIMS) سەكىلدى ۇيىمداردىڭ رۇقساتىن الۋ كەرەك. حالىقارالىق ۇيىمنىڭ سەرتيفيكاتتاۋىنان وتكەن جارىسقا شەتەلدىكتەر دە تارتىلا باستايدى.
جالپى, مارافون دەگەنىمىز 42 كم قاشىقتىقتى جۇگىرىپ ءوتۋدى بىلدىرەدى. ال مارافون ۇعىمى 490 جىلى گرەكتەرگە مارافون شايقاسى كەزىندە ءوز اسكەرلەرىنىڭ جەڭىسىن حابارلاۋ ءۇشىن مارافوننان افيناعا دەيىن جۇگىرىپ كەلگەن گرەك جاۋىنگەرىنىڭ باتىرلىعىمەن بايلانىستى.
مارافون 1896 جىلعى زاماناۋي وليمپيا ويىندارىنداعى جارىستاردىڭ ءبىرى بولعان. ءبىر جىلدان كەيىن وسى مارافوننان شابىت العاندار بوستون مارافونىن جۇگىرىپ وتكەن. وسىلايشا, حالىق اراسىندا سپورتشىلاردىڭ جەڭىسىنە قۋانىپ, ولارعا ەلىكتەپ ۇزاق قاشىقتىققا جۇگىرۋگە قىزىعا باستاعاندار كوبەيگەن. ال اقش-تا وليمپيادا جۇلدەگەرلەرى اتانعان مارافونشىلاردىڭ جەڭىسى جۇگىرۋگە دەگەن ەرەكشە ىقىلاستى وياتتى. كەيىنگى جىلدارى كەز كەلگەن مەرەكەگە وراي وتەتىن جارىستاردىڭ كوبەيگەنى سونشالىق, «مارافونمانيا» دەپ تە اتالعان ەكەن. العاشىندا تەك ەرلەر عانا جۇگىرەتىن جارىسقا كەيىن ايەلدەر دە قوسىلدى. قازىر ءتىپتى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا ارنالعان دا ديۆيزيا بار. مۇنىڭ بارلىعى مارافوننىڭ سپورتتىق جارىس سيپاتىنان اسىپ, الەۋمەتتىك, ءتىپتى ەكونوميكالىق ىقپالى بار ءىرى ءىس-شاراعا اينالعانىن كورسەتەدى.
مارافوندى جۇگىرىپ نە ءجۇرىپ وتۋگە بولادى. اركىم ءوزىنىڭ دايىندىعىنا, ماقساتىنا جانە مۇمكىندىگىنە قاراي بەيىمدەلۋى كەرەك. ارينە, جارىسقا قاتىسامىن دەۋشىلەردىڭ اراسىندا ەشقاشان ۇزاق قاشىقتىققا جۇگىرىپ كورمەگەن, دايىندىعى جوق, تەك وسى ءبىر سپورتتىق ءىس-شارانىڭ اتموسفەراسىن سەزىنىپ, قايىرىمدىلىق جاساپ, ترەندتەن قالمايىن دەيتىندەر بارشىلىق. دەسە دە, قاشىقتىعىنا قاراي مارافونعا قاتىسۋ ءۇشىن ارنايى دايىندىق كەرەك ەكەنىن بۇل ىسپەن كاسىبي اينالىسىپ جۇرگەندەر جاقسى بىلەدى. كاسىبي دەگەندە ولار – كاسىبي سپورتشىلار ەمەس, بوس ۋاقىتىن وسى سپورت تۇرىنە ارناعان جاندار. ولار ءۇشىن بۇل جاي عانا مارافون جۇگىرىپ ءوتۋ ەمەس, بۇل – ۇلكەن ەڭبەك پەن تەر توگىپ جەتكەن جەتىستىك. سوندىقتان بارلىعى جۇگىرىپ جاتىر ەكەن دەپ, 42 كم دوداعا دايىندىقسىز تۇسۋگە استە بولمايدى. قانشا جەردەن سالاۋاتتى ءومىر سالتى دەگەنىڭىزبەن, مۇنداي مارافوندار اعزاعا ۇلكەن اۋىرتپالىق تۇسىرەدى. سول سەبەپتى دە ارنايى دايىندىق كەرەك.
قازىر الەمنىڭ 83 ەلىندە رەسمي تىركەلگەن 800-دەن استام مارافون وتەدى. بەرلين, بوستون, چيكاگو, لوندون, نيۋ-يورك جانە توكيو مارافوندارىنىڭ جەڭىمپازدارى قوماقتى قارجىلاي سىيلىق الادى. مۇنى كادىمگى جارىس دەۋگە دە بولادى. سەبەبى ەل ارالاپ, ءاربىر مارافونعا قاتىسۋ ءۇشىن اقشاسىن, ۋاقىتىن, ەڭبەگىن ارنايتىندار قانشاما.
اقشا دەمەكشى, جوعارىدا جارىسقا تىركەلۋ ءۇشىن تولەم جاساۋ كەرەگىن ايتقانبىز. جارىستىڭ دارەجەسى جوعارى بولعان سايىن, قاتىسۋ ءۇشىن تولەيتىن قاراجات تا وسە بەرەدى. ماسەلەن, الەمدەگى ەڭ ءىرى ءارى بەدەلدى بوستون, بەرلين مارافوندارى سەكىلدى دودالارعا قاتىسۋ ءۇشىن شامامەن 250-300 دوللار نەمەسە ءبىزدىڭ اقشامەن ەسەپتەگەندە 100-130 مىڭ تەڭگە كولەمىندە تولەۋ كەرەك. ال وتاندىق جارىستاردىڭ باعاسى 5-10 مىڭ تەڭگە شاماسىندا. وعان دايىندىقتىڭ, جۇگىرۋگە ارنالعان ارنايى سپورت كيىمدەرى مەن گادجەتتەردىڭ باعاسىن تاعى قوسىڭىز. ودان بولەك, ءداستۇرلى 42 كم-دان ارتىق جۇگىرگىسى كەلەتىندەر ۋلترامارافونعا قاتىسادى. سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانامىن دەگەن جانعا ءوز قالتاسىنان وسىنشاما قاراجات تولەپ نە كەرەك؟ شوتلانديانىڭ باتىس جاعالاۋىندا 120 ءميلدى قامتيتىن ءتورت كۇندىك جارىس ءبىر ادامعا 15 499 فۋنت ستەرلينگ (شامامەن 9 ملن تەڭگە) تۇرادى ەكەن. بۇل – الەمدەگى ەڭ قىمبات جارىستىڭ باعاسى.
مارافون – ءسىز بەن ءبىز ويلايتىنداي, بۇقارالىق سپورتتى ناسيحاتتاپ, حالىقتى سالاماتتى ءومىر سالتىنا شاقىراتىن قاتارداعى يميدجدىك ءىس-شارالاردىڭ ءبىرى ەمەس. بۇل – الەم بويىنشا جىلدام دامىپ كەلە جاتقان سپورتتىق ءتۋريزمنىڭ ءبىر ءتۇرى. قوماقتى قاراجات جۇمساپ مارافونعا قاتىسۋ تەك حوببي ەمەس, وزگە ەلدەرگە ساياحاتتاۋدىڭ ەرەكشە ءتۇرى بولىپ شىقتى. بۇل ءداستۇرلى تۋريزمنەن الدەقايدا قىزىق. ءبىر ۋاقىتتا 50 مىڭعا دەيىن ادام قاتىساتىن جارىستاردى ۇيىمداستىرۋشىلار قالانى دا ەرەكشە اتموسفەراعا بولەپ, تۇرعىندارعا ەرەكشە كوڭىل كۇي سىيلايتىنى تاعى بار.
بىلتىر پاندەمياعا بايلانىستى ءىرى مارافوندار وتپەدى. ساراپشىلار بۇل سپورتتىق ءىس-شارالاردىڭ ەكونوميكالىق اسەرى وراسان زور دەگەن ءبىلدىردى. ماسەلەن, كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتى سپورت مەنەدجمەنتى باعدارلاماسىنىڭ اكادەميالىق ديرەكتورى سكوتت روزنەر ءىرى قالالار ءۇشىن مارافون جارنالار مەن قايىرىمدىلىق قورلارىنا پايدادان بولەك, قوناقتار سانىن ارتتىراتىنىن ايتادى. بۇل قوناقۇيلەر تولىپ, كوشەدەگى ساۋدا-ساتتىق جاندانادى دەگەن ءسوز.
سميت كوللەدجىنىڭ سپورت ەكونوميسى ەندريۋ ءتسيمباليستىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي ءىس-شارالار نيۋ-يورككە ونداعان ميلليون دوللار تابىس اكەلۋى مۇمكىن ەكەن. قازاقستانداعى جارىستار دا ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى مارافونعا اينالىپ ۇلگەرگەن. 2019 جىلى الماتى مارافونىنا وزگە ەلدەردەن كەلگەن قاتىسۋشىلاردىڭ سانى بويىنشا رەكورد ورناعانى حابارلانعان ەدى. قازاقستاندىقتارمەن بىرگە جارىسقا قىرعىزستان, رەسەي, قىتاي, وزبەكستان, ۋكراينا, ۇلىبريتانيا, ءۇندىستان, اقش سەكىلدى 53 ەلدىڭ ازاماتتارى قاتىسقان. اۋقىمدى مارافون جارىسىن وتكىزۋ – ءىرى مەگاپوليس اتانۋدىڭ تاعى ءبىر بەلگىسىنە اينالعانداي. ءبىر جىل ۇزىلىستەن كەيىن كوپتەن كۇتكەن مارافون جارىستارى دۇنيە جۇزىندە قايتا وتكىزىلە باستادى.
ءىرى ساياسي دودانى كولەڭكەسىندە قالدىرۋعا قاۋقارى جەتەتىن, حالىقتىڭ كۇندەلىكتى تىرشىلىگىن ىسىرىپ قويىپ, مىڭداعان ادامنىڭ جۇگىرۋىنە مۇمكىندىك اشاتىن مارافون قاتارداعى جارىستاردان اۋقىمى مەن ىقپالى بويىنشا ەرەكشەلەنىپ تۇرعانى ءسوزسىز.
