جولداۋدا كوتەرىلگەن ماسەلەلەر تۋرالى ءسوز قوزعاساق, ولاردىڭ ءاربىرىنىڭ مەملەكەت ءۇشىن دە, حالىق ءۇشىن دە وراسان ماڭىزدى ەكەنىن ەرەكشە ايتىپ وتكەن ءجون. جالپى, بۇل جولعى جولداۋ بۇگىنگى تاڭدا وتە ءزارۋ بولعان جانە رەفورمالاۋدى تالاپ ەتىپ تۇرعان بارلىق سالالاردى قامتىعانىمەن ەرەكشەلەنەدى. وندا كەڭ اۋقىمدى الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق, يندۋستريالىق جوبالاردان باستاپ, اۋىلدا تۇراتىن قاراپايىم ديقاندار مەن مالشىلارعا دەيىنگى پروبلەمالاردى دۇرىس شەشۋدىڭ ناقتى جولدارى ايقىندالعان.
جولداۋدا بارلىق سالالارعا وراي دەرلىك ماسەلەلەر كوتەرىلگەن بولسا دا, مەن سولاردىڭ تەك بىرنەشەۋىنە بايلانىستى وي-پىكىرلەرىممەن بولىسكىم كەلەدى.
مويىنداۋىمىز كەرەك, وتكەن جىلى الەم جۇرتشىلىعىن بايبالامعا سالعان كوروناۆيرۋس ءبىزدىڭ ەلىمىزگە دە جەتىپ كەلىپ, جاپپاي «شابۋىل جاساعان» العاشقى كەزەڭدە وتانداستارىمىز اۋرۋحانالاردا ورىن مەن كەيبىر مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن, ءدارى-دارمەك تاپشىلىعىن تەرەڭ سەزىندى. الايدا سول كەزدە دە پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرۋىمەن ۇكىمەت تاراپىنان جۇزەگە اسىرىلعان ناقتى ءىس-شارالار مەن قيىن كەزدە ء«بىر جاعادان – باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارۋعا» داعدىلانعان حالقىمىزدىڭ بىرلىگىنىڭ ناتيجەسىندە كەمشىلىكتەر تۇزەتىلىپ, جاعدايدى جاقسارتۋ مۇمكىن بولدى. سوندىقتان بۇگىنگى تاڭدا, ۆيرۋس ءالى تولىق جەڭىلمەسە دە, حالىق مەديتسينالىق تۇرعىدان كومەكسىز قالۋدا, ءدارى-دارمەكتەرمەن قامتاماسىز ەتىلمەۋدە دەپ ايتۋعا ەشقانداي نەگىز جوق. دەگەنمەن دە, بارعا قاناعاتتانىپ, بەيقام ءومىر سۇرۋگە مۇلدە بولمايدى. ويتكەنى ءبىز الدىمىزدا تاعى قانداي سىن-قاتەرلەر كۇتىپ تۇرعانىن ناقتى بىلمەيمىز. سوندىقتان قولدا بار مۇمكىندىكتەردى تولىق پايدالانا وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ مەديتسينا سالاسىن ءارى قاراي دامىتۋعا كوبىرەك كوڭىل اۋدارۋىمىز قاجەت. ەگەر قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزى بويىنشا كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينا ويلاپ تاپقان ساناۋلى مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا ەنگەنىن قاپەرگە الساق, بولاشاقتا بۇل تۇرعىدان تاعى كوپتەگەن جاڭالىقتاردى ويلاپ تابۋعا الەۋەتىمىزدىڭ جەتكىلىكتى ەكەنىن ايقىن ەسكەرگەن. مىنە, وسىلاردى ەسەپكە العان مەملەكەت باسشىسى ءوز جولداۋىندا مەديتسينا سالاسىن دامىتۋعا وراي پىكىر-ۇسىنىستارىن اشىق مالىمدەپ, ناقتى تاپسىرمالاردى بەردى. مىسالى, قازىر مەملەكەتىمىزدە قولدانىلىپ جاتقان ءدارى-دارمەكتەر مەن مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتاردىڭ بار-جوعى 17 پايىزى عانا وزىمىزدە وندىرىلەدى ەكەن. پرەزيدەنت وسى كورسەتكىشتى 2025 جىلعا دەيىن 50 پايىزعا جەتكىزۋدى تاپسىردى.
ارينە, مۇنداي كورسەتكىشكە تەك ساپالى ءبىلىم الىپ, عىلىمدى وركەندەتۋ ارقىلى جەتۋىمىز مۇمكىن. سوندىقتان پرەزيدەنتىمىز ءوز جولداۋىندا ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋ ماسەلەلەرىنە دە ايرىقشا كوڭىل اۋداردى. اسىرەسە, دارىندى بالالار مەن ولاردىڭ مۇعالىمدەرىن قولداۋ جانە ىنتالاندىرۋ, ءىرى جوبالار بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتقان عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى ءۇشىن بەرىلەتىن گرانتتاردىڭ مەرزىمىن ءۇش جىلدان بەس جىلعا ۇزارتۋ, مەكتەپتەردەگى ورىن جەتىسپەۋشىلىك ماسەلەلەرىنە بايلانىستى ناقتى مىندەتتەردى جۇكتەۋى ەرەكشە نازار اۋدارارلىق. سەبەبى جاقىندا عانا, ياعني جاڭا وقۋ جىلى باستالعاندا, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءبىرىنشى «ى», «يۋ» سىنىپتارىنىڭ اشىلعانى تۋرالى اقپارات بولدى. مۇنىڭ وتە قيىن جاعداي ەكەنىن بارشامىز تۇسىنەمىز. سوندىقتان قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوز جولداۋىندا: «ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى وتكىر پروبلەمانىڭ ءبىرى – مەكتەپتەردەگى ورىن تاپشىلىعى. 225 مىڭ وقۋشىعا ورىن جەتىسپەيدى. شۇعىل شارا قابىلداماساق, 2025 جىلعا قاراي ورىن تاپشىلىعى 1 ميلليونعا جەتەدى. مەن 2025 جىلعا دەيىن كەمىندە 800 مەكتەپ سالۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن بولاتىنمىن. بۇگىن ونىڭ سانىن ءبىر مىڭعا جەتكىزۋدى مىندەتتەيمىن», دەپ ايتتى.
جولداۋدا كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ دامۋىندا نەگىزگى ورىندى الاتىن قارجى, ەكولوگيا, اۋىل شارۋاشىلىعى, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ, جالاقى, تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەرگە قاتىستى ورىندى پىكىر-ۇسىنىستار ورتاعا سالىنىپ, ولاردى رەفورمالاۋدىڭ ناقتى جول-جوبالارى كورسەتىلدى.
مىسالى, سوڭعى ون جىلدا جالدامالى جۇمىسشىلارعا تولەنەتىن ەڭبەكاقى قورىنىڭ ءوسىمى ءوندىرىس ورىندارى يەلەرىنىڭ تابىسىنىڭ وسىمىمەن سالىستىرعاندا 60 پايىزعا جۋىق ارتتا قالعانى جونىندە اشىق ايتىلدى. پرەزيدەنت وسىنى رەتتەپ, ىزگە سالاتىن ءساتتىڭ كەلگەنىن قاداپ ايتىپ, ۇكىمەتكە وعان قول جەتكىزۋدىڭ نەعۇرلىم ءتيىمدى جولدارىن قاراستىرۋدى مىندەتتەدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا ءسوز بولعان كەز كەلگەن ماسەلەنىڭ ورىندى ەكەنى جانە ماڭىزدىلىعى داۋسىز. ەندىگى ماسەلە – سول جۇكتەلگەن مىندەتتەردىڭ ورىندالۋىندا. بۇل ءۇشىن قوعامدا بولىپ جاتقان وزگەرىس-جاڭالىقتارعا, كەمشىلىك-نۇقساندارعا, قولعا كەلتىرىلگەن جەتىستىكتەرگە سىرتتان «جاۋ كوزىمەن» قاراپ تۇرماي, ارقايسىمىز ءوز مىندەتتەرىمىزدى دۇرىس ءتۇسىنىپ, ولاردىڭ ورىندالۋىنا مۇمكىندىكتىڭ بارىنشا ۇلەس قوسۋىمىز قاجەت. ويتكەنى مۇنىڭ بارلىعى – ءسىز بەن ءبىز تۇرىپ جاتقان مەملەكەتىمىزدىڭ گۇلدەنۋىنە, تۇرمىسىمىزدىڭ وركەندەۋىنە باعىتتالعان.
جوعارىدا ايتىلعان ماسەلەلەردىڭ بىردە-ءبىرىن ساياسي تۇراقتىلىق پەن ەتنوسارالىق كەلىسىم جوق ەلدە جۇزەگە اسىرۋدىڭ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن بارلىعىمىز جاقسى تۇسىنەمىز. ومىردە بۇعان مىسالدار كوپ. قۇدايعا شۇكىر, مەملەكەتىمىزدىڭ نەگىزىن قالاعان ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن ونىڭ ءىسىن جالعاستىرىپ جاتقان قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل ماسەلەگە ۇنەمى نازار اۋدارىپ وتىرعاندىقتان, جولداۋدا ايتىلعانداي, وتىز جىل ىشىندە ءبىز ءبىرتۇتاس حالىققا اينالدىق. دەمەك بىزدە بۇل تۇرعىدان الاڭداۋشىلىققا ەشقانداي نەگىز جوق. شىنىمەن دە, ءبىزدىڭ كۇشىمىز – بىرلىگىمىزدە! بۇل جولى دا سول بىرلىگىمىزدى كورسەتە وتىرىپ, جاڭا داۋىرگە باتىل قادام باساتىنىمىزعا سەنەمىن.
ۆلاديمير توحتاسۋنوۆ,
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنان سايلانعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى
