كەشە ورتالىق تەلەكوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ مىنبەرىنەن پرەزيدەنت اكىمشىلىگى قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى اليك شپەكباەۆ جۋرناليستەرگە بريفينگ بەرىپ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن رەفورمالاۋ بارىسى, سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى مەن 2014 جىلعى 17 قاڭتارداعى جولداۋىنان تۋىندايتىن تاپسىرمالاردى ىسكە اسىرۋ جونىندە ايتتى.
كەشە ورتالىق تەلەكوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ مىنبەرىنەن پرەزيدەنت اكىمشىلىگى قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى اليك شپەكباەۆ جۋرناليستەرگە بريفينگ بەرىپ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن رەفورمالاۋ بارىسى, سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى مەن 2014 جىلعى 17 قاڭتارداعى جولداۋىنان تۋىندايتىن تاپسىرمالاردى ىسكە اسىرۋ جونىندە ايتتى.
مەملەكەت باسشىسى وسى جىلعى 17 قاڭتارداعى «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى جولداۋىندا ەڭ باستى ماقسات الەمدەگى دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا ەنۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسى ورايداعى نەگىزگى مىندەت – سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى جاڭا ستراتەگيانى قالىپتاستىرۋ جانە ونى ىسكە اسىرۋ. مىنە, وسى مىندەتكە بايلانىستى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتىنىڭ ءتيىمدىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا ناقتى تاپسىرمالار بەردى, دەدى ا.شپەكباەۆ.
بۇل تاپسىرمالار ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن 2013 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىندا بەكىتىلگەن قازاقستاننىڭ قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن ودان ءارى جاڭعىرتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ىسكە اساتىن بولادى. وسى باعدارلامانى ءبىز قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جۇمىسىنىڭ مازمۇنىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن قۇجات دەپ سانايمىز, دەدى ول.
ودان ءارى ا.شپەكباەۆ قۇقىق ءتارتىبى جۇيەسىنىڭ دامۋى ەلدەگى ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك سالانىڭ جەتىلدىرىلۋىنە قاراعاندا اجەپتاۋىر ارتتا قالىپ كەلگەنىن ايتىپ, بۇل ماسەلەگە ەلباسى ءوزىنىڭ 2010 جىلعى جولداۋىندا-اق ءمان بەرگەنىن اتاپ ءوتتى. وسىدان كەيىن پرەزيدەنت «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا قۇقىق قورعاۋ ءىسى جانە سوت جۇيەسى تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ شارالارى تۋرالى» جارلىققا 2010 جىلدىڭ 17 تامىزىندا قول قويىپ, ەلدە كەڭ اۋقىمداعى رەفورما باستالعانىن جەتكىزدى.
ا.شپەكباەۆ وسى رەفورمانىڭ اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستارعا ءبىرشاما توقتالىپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە قۇقىق بۇزۋشىلىققا قارسى زاڭداردى ىزگىلەندىرۋ ءناتيجەسىندە ەلىمىزدە تۇرمەگە وتىرعىزىلعان ادامدار سانى 25 پايىزعا دەيىن ازايعانىن ايتتى. تەرگەۋ شارالارىنىڭ جەڭىلدەتىلىپ, ارتىق اۋرە-سارساڭعا سالۋشىلىقتاردىڭ ازايتىلۋى ارقىلى سوتقا جىبەرىلگەن قىلمىستىق ىستەر ءىىم تاراپىنان – 27, قارجى پوليتسياسى تاراپىنان 19 پايىز عانا بولدى. وسىنىڭ ارقاسىندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كۇش-جىگەرلەرىن اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستاردى اشۋعا كوبىرەك جۇمساۋعا قول جەتكىزدى.
ارىز-شاعىمداردى ەلەكتروندى ەسەپتەۋ جۇيەسىن ەنگىزگەننەن بەرى قىلمىستى جاسىرىپ قالۋشىلىق, جالعان جاقسى كورسەتكىشكە جەتۋشىلىك ازايتىلدى. سونىمەن قاتار, 2013 جىلى قىلمىستى جاسىرماق بولعان, ياعني ەسەپتەۋ-تىركەۋ ءتارتىبىن بۇزعان قىزمەتكەرلەرگە قاتىستى 108 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. وسىنداي شارالاردىڭ ناتيجەسىندە جىل سايىن جاسىرىلىپ كەلگەن 200 مىڭنان ارتىق قىلمىستىڭ بارى انىقتالدى. سونداي-اق, ا.شپەكباەۆ كاسىپكەرلەرگە اكىمشىلىك قىسىم كورسەتۋدى ازايتۋ ماقساتىمەن پروكۋراتۋرا ورگاندارىندا زاڭداردىڭ دۇرىس ورىندالۋىن قاداعالايتىن ءبولىمنىڭ اشىلعانىن ايتتى.
اۋقىمدى دەڭگەيدە وتكىزىلگەن اتتەستاتتاۋدىڭ ارقاسىندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جانە ولاردىڭ باسشىلارىنىڭ كاسىبي ساپاسىن ارتتىرۋعا قول جەتكىزىلدى. دەميليتاريزاتسيالاۋ شاراسىنىڭ ناتيجەسىندە 9 مىڭعا جۋىق قىزمەتكەر پوگونىن شەشتى, مۇنىڭ ءوزى ازاماتتاردىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا دەگەن سەنىمىن ارتتىردى. ەندى ءبىزدىڭ الدىمىزداعى مىندەت – قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنا سايكەس جاڭعىرتۋ. ءبىرىنشى كەزەكتە ءبىزدىڭ الدىمىزعا قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن 2020 جىلعا دەيىن جوعارى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي ەتۋ مىندەتى قويىلدى. بۇل – بارلىق جاڭعىرتۋلاردىڭ سيپاتىن انىقتايتىن ەڭ ماڭىزدى ماقسات بولىپ تابىلادى.
وسىلاي دەگەن ا.شپەكباەۆ ونى ىسكە اسىرۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن اتاپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە 4 جاڭا كودەكستىڭ جوباسى ازىرلەنىپ, پارلامەنت قاراۋىنا جولدانعانىن ايتتى. ولار: قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ, قىلمىستىق, قىلمىستىق-اتقارۋ جانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى كودەكستەر.
قىلمىستىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋ جۇيەسىنىڭ تۇجىرىمدامالىق رەفورماسى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتىنىڭ مازمۇنى مەن سيپاتىن وزگەرتۋدى تالاپ ەتەدى. وسىعان بايلانىستى, قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن ودان ءارى جاڭعىرتۋدىڭ 2014-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ازىرلەنىپ, بەكىتىلدى. بۇعان قوسا, كادرلىق ساياسات تۇجىرىمداماسى ماقۇلداندى, ونى ءبىز اتالعان باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى رەتىندە قاراستىرامىز, دەي كەلىپ, شەشەن قازىر رەفورما ءوزىنىڭ شەشۋشى ساتىسىنا كوشكەنىن جەتكىزدى.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا ا.شپەكباەۆ 2020 جىلعا قاراي قازاقستاندا جوعارى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى قالىپتاساتىنىن نىق تۇردە ايتتى. ول ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعدايلار جاسالۋدا.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان».
