كوروناۆيرۋس • 25 تامىز، 2021

ءدىن ەكپەگە قاتىستى نە دەيدى؟

846 رەت كورسەتىلدى

ىندەت ءالى دە بولسا ايىلىن جيماي وتىرعاندا، جۇرتتى اداستىرىپ، ينفەكتسيانىڭ ورشۋىنە سەپتەسىپ جاتقاندار جەتكىلىكتى. كەز كەلگەن ءدىننىڭ وكىلى ميكروبيولوگيا، ەپيدەميولوگيا، ۆيرۋسولوگيا سالاسىنىڭ مامانى ەمەس، سول سياقتى انتيۆاكسەرلەر دە ناقتى عىلىمعا ماڭايلاي المايدى.

كوللاجدى جاساعان: امانگەلدى قياس

وكىنىشكە قاراي، ينتەرنەت پەن الەۋمەتتىك جەلىلەر بار­لىق ادامدارعا، سونىڭ ىشىندە ديلە­تانتتارعا دا كەز كەلگەن ماسە­لەگە كيلىگۋگە، ۇيرەتۋگە جانە اقىل ايتۋعا جول اشىپ قوي­عان. اداسقاندارى جانە اداس­تىر­عاندارى ءۇشىن ولار جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلمايدى. وسى ماسەلەگە بايلانىستى الماتى قالاسى ءدىن ىستەرى باسقارماسى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ توبى­نىڭ مۇشەسى، فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى گۇلنار جۇ­مانوۆا وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيا­لار قىزمەتىنىڭ بريفينگىندە يسلام، پراۆوسلاۆيە، كاتوليتسيزم جانە ءبۋدديزمنىڭ رۋحا­ني كوشباسشىلارىنىڭ ۆاكتسينا­لانۋعا قاتىستى كوزقاراستارىن ءتۇسىندىردى. سپيكەر اتاپ وت­كەن­دەي، بارلىق دىندەر مەن ءدىن­باسىلارى جاراتۋشىنىڭ بەرگەن ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن باستى قۇندىلىق دەپ تانيدى. دەنساۋلىقتى نىعايتۋعا، ادام ءومىرىن ۇزارتۋعا كومەكتەسەتىن بىلىمگە، عىلىمعا، ونىڭ ىشىندە مەديتسيناعا قۇرمەت كورسەتىلەدى. تيىسىنشە، بۇگىندە ەشبىر ءدىن ۆاكتسينالانۋعا قارسى ەمەس.

«يسلامدا ءپاتۋالار جاريالاندى. ءبىلىمدى، بەدەلدى يسلام­تانۋشىلار ءارتۇرلى ەلدەر­دىڭ عىلىمي نەگىزدەلگەن اقپارات­تارىن زەرتتەي كەلە، كوروناۆيرۋس ۆاكتسيناسىنىڭ حالال ەكەنىن، ياعني رۇقسات ەتىلگەنىن مويىندادى. كاتوليتسيزم دە سەنىم مەن ءبىلىمنىڭ، ءدىن مەن عىلىمنىڭ ۇيلەسىمدىلىك قاعيداتىنا قار­سى ەمەس. مەديتسينا مەن ءدىن­نىڭ باستى ماقساتى – ادام ءومى­رىن ساقتاۋ. قازىرگى ريم پاپا­سى فران­تسيسك پەن ونىڭ قۇرمەت­تى پاپاسى بەنەديكت XVI كورو­نا­ۆي­رۋسقا قارسى ۆاكتسينا الدى»، دەدى تەولوگ.

ورىس پراۆوسلاۆيە شىركەۋىنە كەلەتىن بولساق، ءدىنتانۋشى ونىڭ وكىلدەرى ۆاكتسينالاۋدى ولمەيتىن جان ءۇشىن قاۋىپسىز دەپ تانىعانىن اتاپ ءوتتى. تانىمال بۋدديستەر دە ۆاكتسيناعا قولداۋ بىلدىرۋدە، مىسالى 85 جاستاعى تيبەتتىڭ رۋحاني جانە زايىرلى كوشباسشىسى دالاي لاما XIV ءۇندىستاننىڭ دحارامسالا قالاسىندا كوروناۆيرۋسقا قارسى ەگىلدى.

ء«دىن سالاسىنداعى عالىم­داردىڭ، ادامداردىڭ شەشىمى­نە اسەر ەتەتىنى بەلگىلى. ولار پىكىر­لەرىن ءبىلدىرىپ قانا قويمايدى، الدىمەن دارىگەرلەرگە جۇگىنەدى، ماسەلەنى مەديتسينالىق تۇرعى­دان تۇسىنەدى، سودان كەيىن عانا شەشىمدەرىن قابىلدايدى»، دەدى گۇلنار جۇمانوۆا.

ايتا كەتەرلىگى، قۇران مەن سۇننەتتە جازىلعان ۋاعىزدار مەن نۇسقاۋلار ءومىر مەن دەنساۋ­لىقتىڭ قۇندىلىعى تۋرالى ايتادى. مۇحاممەد پايعامبار: «كوپتەگەن ادامدا نەمكەتتى قارايتىن ەكى قۇندىلىق بار: دەنساۋلىق پەن بوس ۋاقىت»، دەگەن. پايعامبار سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋعا، ءتۇر­لى دەرتتىڭ الدىن الۋعا شاقىر­دى، قانداي دەرت كەزىندە قاي ءدارىنى ءىشۋ كەرەكتىگىن ءتۇسىن­دىردى. حاديستەردىڭ بىرىندە: «ەمدەل­مەيتىن اۋرۋ جوق، تەك قارتتىق­تىڭ عانا ەمى جوق» دەلىنگەن. سوندىقتان دەرتتى ەمدەيتىن، قارت­تىڭ جاسىن ۇزارتاتىن ەك­پەنى سالدىرعان ابزال.

الايدا انتيۆاكسەرلەر ءوز ارەكەتتەرىندە ءدىننىڭ اتىن ءجيى جامىلادى.

«حالىقتىڭ كوپشىلىگى وز­دەرىن ءدىندارلار دەپ سانايدى، ولار ءۇشىن ءدىني سەنىمدەر شىنايى. انتيۆاكسەرلەر مۇنى ءوز ىس­تەرىنە پايدالانادى. ولار ءدىني سەنىمدەر ارقىلى وزدەرىنىڭ ما­لىمدەمەلەرىن، جورامالدارىن، كۇماندارىن، ۇرەيلەرىن كۇشەيتەدى، دالەلدەيدى، اقتايدى. باسقاشا ايتقاندا، ولار ءدىننىڭ بەدەلىن ءوز ىستەرىنە پايدالانادى»، دەدى تەولوگ.

ول سونداي-اق جاھاندىق پاندەميا كەزىندە ماسەلەنىڭ ءمانىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن ماماندارعا جۇگى­نۋ قاجەتتىگىن، ءدىن ىسىندە دە وسى ءۇردىس اداستىرمايتىنىن العا تارتا كەلە، قۇران مەن ىنجىلدەن ۇزىندىلەر كەلتىردى: «ەگەر سىزگە بىرەۋ سۋىت حابار جەتكىزسە، وندا ەشكىمگە زيان كەلتىرمەۋ جانە جاساعان ىسىڭىزگە وكىنبەۋ ءۇشىن ونىڭ شىنايىلىعىن بىلۋگە تىرىسىڭىز». (قۇران 49: 6 (بول­مەلەر). «بىلمەگەنىڭىزدى بىلەتىن ءبىلىم يەلەرىنەن سۇراڭىز» (قۇران. ان-ناحل / ارالار 16:43). «راسىندا، بىلىمسىزدەر ءوز ارە­كەتتەرىمەن وزگەلەردى اداستىرادى» (قۇران. ءال-ان’ام / تاماق 5:119).

ء«بىزدىڭ تەولوگتەر – اقىل­دى، ساۋاتتى، ءبىلىمدى ادامدار. ولار ماسەلەنىڭ ءمانىن تۇسى­نەدى. وزدەرىنىڭ دەنساۋلىعى مەن ءال-اۋقاتىن، سونداي-اق جاقىن­دارىنىڭ اماندىعىن ساقتاۋعا مۇددەلى. ولار قالىپتاسقان جاع­دايدى دۇرىس تۇسىنەدى ءارى ادام­داردىڭ دەندەرىنىڭ ساۋ، تولىق­قاندى ءومىر سۇرۋلەرى ءۇشىن ەكپە الۋعا شاقىرادى. تەو­لوگ­تەر ماماندارعا، دارىگەر­لەرگە سەنەدى. ءبىز – زايىرلى مەم­لەكەتپىز، ياعني مەملەكەت دىننەن بولىنگەن. سوندىقتان ولار ءبىرىنىڭ ىسىنە ءبىرى ارالاسپايدى. بىراق مەملەكەتتىڭ دە، ءدىننىڭ دە مۇددەسى ورتاق. ول – حالىقتىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى»، دەيدى ءدىنتانۋشى.

سپيكەر مۇحاممەد پايعامبار كەزىندە ۆاكتسينا بول­ماعان، سوندىقتان قۇراندا جانە سۇننەتتە ۆاكتسينالا­نۋ­عا ناقتى تىيىم نەمەسە قول­داۋ ايتىلماعان دەيدى. وسى بري­فينگتى پايدالانا وتىرىپ، الماتىلىق ءدىنتانۋشى ۆاك­تسينالانۋعا قاتىستى شاريعات ەرەجەلەرى، يسلامدىق ءپاتۋا تۋرالى باياندادى.

«20 276 ءپاتۋاسى بار ساۋد شەيحى ابدۋل-ازيز يبن باازدىڭ يممۋنداۋ مەن ۆاكتسينالانۋ تۋرالى قاۋلىسى بار. جالپى ماعىناسىنا كەلسەك، ۆاكتسينالانۋ – بۇل اۋرۋلاردان قورعانۋدىڭ ءبىر ءتۇرى. سوندىقتان دەرتتىڭ نەمەسە كەز كەلگەن ەپيدەميانىڭ الدىن الۋدىڭ پاي­داسى زور»، دەپ ءتۇسىندىردى ءدىن­تانۋشى. ياعني شاريعات ەرە­جەلەرىنىڭ ءبىرى – قاۋىپتىڭ الدىن الۋ قاجەت. سوندىقتان يم­مۋنداۋدى جۇرگىزگەن ءجون، ويت­كەنى ۆاكتسينالانۋدىڭ پايداسى كوپ. دەمەك ەكپە سالدىرۋ وتە قاجەت. ءدىنتانۋشى ءباا، تۇركيا، مالايزيا سياقتى مۇسىلمان ەلدەرىندە كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينا ۋلەما ءپاتۋاسىنىڭ رۇقساتىمەن جۇرگىزىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. مىسالى، ساۋد ارابياسى ۆاكتسينالاۋمەن قامتۋ بويىنشا الەمدەگى ەڭ جوعارى ەلدەردىڭ ءبىرى جانە اتالعان ەل ۇكىمەتىنىڭ ءوتىنىشى بويىنشا مەككەگە قاجىلىققا قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعىنا COVID-19 ۆاكتسيناسى مىندەتتى بولىپ سانالادى.

ء«بىزدىڭ ەلىمىزدە كوپ جىلدار بويى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ ءپاتۋا­سى قولدانىستا. ونىڭ وكىل­دەرى يسلامدا ادام ءومىرى مەن دەن­ساۋلىعىنان ارتىق قۇندىلىق جوق، سوندىقتان اركىم ءوز دەنساۋ­لىعىنا ەرەكشە نازار اۋدارۋى كەرەك دەيدى. اللا تاعالا «باقارا» سۇرەسىنىڭ 195-اياتىندا: ء«وز قولىڭمەن ولىمگە ۇشى­راما»، دەيدى. اللا ەلشىسى (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن): «ەمدەلىڭدەر، اللا قانداي اۋرۋدى جىبەرسە دە، شىندىعىندا، ەمىن دە بىرگە  جىبەردى» دەلىنگەن، دەدى ءدىنتانۋشى.

گ.جۇمانوۆا «اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە اۋىرمايتىن جول ىزدە» دەگەندى باسا ايتتى. سون­دىق­تان ءار ادام دەرتتى ەمدەۋ مەن ونىڭ الدىن الۋ جولدارى تۋرالى ويلانۋى ءتيىس.

«شاريعات زاڭى ۆاكتسيناعا رۇقسات بەرەدى. ءبىزدىڭ ەلدە جانە الەمدە ەپيدەميالىق جاعدايدىڭ ناشارلاۋىنا بايلانىستى يممۋنداۋ شۇعىل تۇردە قاجەت. سوندىقتان قمدب تۇرعىنداردى دەنساۋلىقتارى مەن ومىرلەرىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ۆاكتسينالانۋعا شاقىرادى. يسلامدا، باسقا دىندەردەگىدەي، ماسەلەنىڭ ءمانىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن ماماندارعا جۇگىنۋ ادەتكە اينالعان. يسلام ءدىنى مەدي­تسيناعا ۇنەمى قولداۋ بىلدى­رەدى. اللا تاعالا ءومىر ءسۇرۋ مەن دەنساۋلىقتى باعالاۋدى جانە قورعاۋدى بۇيىردى، ارەكەتسىز قالماي جانە اللانىڭ قالاۋىنا سەنۋ كەرەك. اللانىڭ قالاۋى – ادامداردىڭ دەنىنىڭ ساۋ بولۋى، ال باستى ارەكەت – ەكپە سالدىرۋ. سوندا عانا ءوزىمىز دە، ەلىمىز دە قاۋىپسىز بولادى»، دەيدى تەولوگ.

ءدىنتانۋشى ءدىن ماسەلەسىندە ادامدار اراسىندا ۆاكتسينالاۋ تاقىرىبىنا قاتىستى ەشقانداي الالاۋشىلىق بولماۋى ءتيىس دەپ سانايدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

شابىت شاقىراتىن شاھار

ەلوردا • بۇگىن، 08:23

اقجايناق استانا

ەلوردا • بۇگىن، 08:22

وزىق ءوندىرىس ورنىندا بولدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:20

باعدارىڭ قالاي، باس قالا؟

ەلوردا • بۇگىن، 08:17

ديماش پەن دجەكسون

ونەر • بۇگىن، 08:10

ۇتقانىمىز شامالى بولىپ تۇر

قوعام • بۇگىن، 08:05

ەگىزدەر فەستيۆالى

قوعام • بۇگىن، 08:00

ۇقساس جاڭالىقتار