كوللاجدى جاساعان: امانگەلدى قياس
وكىنىشكە قاراي, ينتەرنەت پەن الەۋمەتتىك جەلىلەر بارلىق ادامدارعا, سونىڭ ىشىندە ديلەتانتتارعا دا كەز كەلگەن ماسەلەگە كيلىگۋگە, ۇيرەتۋگە جانە اقىل ايتۋعا جول اشىپ قويعان. اداسقاندارى جانە اداستىرعاندارى ءۇشىن ولار جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلمايدى. وسى ماسەلەگە بايلانىستى الماتى قالاسى ءدىن ىستەرى باسقارماسى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ توبىنىڭ مۇشەسى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى گۇلنار جۇمانوۆا وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ بريفينگىندە يسلام, پراۆوسلاۆيە, كاتوليتسيزم جانە ءبۋدديزمنىڭ رۋحاني كوشباسشىلارىنىڭ ۆاكتسينالانۋعا قاتىستى كوزقاراستارىن ءتۇسىندىردى. سپيكەر اتاپ وتكەندەي, بارلىق دىندەر مەن ءدىنباسىلارى جاراتۋشىنىڭ بەرگەن ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن باستى قۇندىلىق دەپ تانيدى. دەنساۋلىقتى نىعايتۋعا, ادام ءومىرىن ۇزارتۋعا كومەكتەسەتىن بىلىمگە, عىلىمعا, ونىڭ ىشىندە مەديتسيناعا قۇرمەت كورسەتىلەدى. تيىسىنشە, بۇگىندە ەشبىر ءدىن ۆاكتسينالانۋعا قارسى ەمەس.
«يسلامدا ءپاتۋالار جاريالاندى. ءبىلىمدى, بەدەلدى يسلامتانۋشىلار ءارتۇرلى ەلدەردىڭ عىلىمي نەگىزدەلگەن اقپاراتتارىن زەرتتەي كەلە, كوروناۆيرۋس ۆاكتسيناسىنىڭ حالال ەكەنىن, ياعني رۇقسات ەتىلگەنىن مويىندادى. كاتوليتسيزم دە سەنىم مەن ءبىلىمنىڭ, ءدىن مەن عىلىمنىڭ ۇيلەسىمدىلىك قاعيداتىنا قارسى ەمەس. مەديتسينا مەن ءدىننىڭ باستى ماقساتى – ادام ءومىرىن ساقتاۋ. قازىرگى ريم پاپاسى فرانتسيسك پەن ونىڭ قۇرمەتتى پاپاسى بەنەديكت XVI كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينا الدى», دەدى تەولوگ.
ورىس پراۆوسلاۆيە شىركەۋىنە كەلەتىن بولساق, ءدىنتانۋشى ونىڭ وكىلدەرى ۆاكتسينالاۋدى ولمەيتىن جان ءۇشىن قاۋىپسىز دەپ تانىعانىن اتاپ ءوتتى. تانىمال بۋدديستەر دە ۆاكتسيناعا قولداۋ بىلدىرۋدە, مىسالى 85 جاستاعى تيبەتتىڭ رۋحاني جانە زايىرلى كوشباسشىسى دالاي لاما XIV ءۇندىستاننىڭ دحارامسالا قالاسىندا كوروناۆيرۋسقا قارسى ەگىلدى.
ء«دىن سالاسىنداعى عالىمداردىڭ, ادامداردىڭ شەشىمىنە اسەر ەتەتىنى بەلگىلى. ولار پىكىرلەرىن ءبىلدىرىپ قانا قويمايدى, الدىمەن دارىگەرلەرگە جۇگىنەدى, ماسەلەنى مەديتسينالىق تۇرعىدان تۇسىنەدى, سودان كەيىن عانا شەشىمدەرىن قابىلدايدى», دەدى گۇلنار جۇمانوۆا.
ايتا كەتەرلىگى, قۇران مەن سۇننەتتە جازىلعان ۋاعىزدار مەن نۇسقاۋلار ءومىر مەن دەنساۋلىقتىڭ قۇندىلىعى تۋرالى ايتادى. مۇحاممەد پايعامبار: «كوپتەگەن ادامدا نەمكەتتى قارايتىن ەكى قۇندىلىق بار: دەنساۋلىق پەن بوس ۋاقىت», دەگەن. پايعامبار سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋعا, ءتۇرلى دەرتتىڭ الدىن الۋعا شاقىردى, قانداي دەرت كەزىندە قاي ءدارىنى ءىشۋ كەرەكتىگىن ءتۇسىندىردى. حاديستەردىڭ بىرىندە: «ەمدەلمەيتىن اۋرۋ جوق, تەك قارتتىقتىڭ عانا ەمى جوق» دەلىنگەن. سوندىقتان دەرتتى ەمدەيتىن, قارتتىڭ جاسىن ۇزارتاتىن ەكپەنى سالدىرعان ابزال.
الايدا انتيۆاكسەرلەر ءوز ارەكەتتەرىندە ءدىننىڭ اتىن ءجيى جامىلادى.
«حالىقتىڭ كوپشىلىگى وزدەرىن ءدىندارلار دەپ سانايدى, ولار ءۇشىن ءدىني سەنىمدەر شىنايى. انتيۆاكسەرلەر مۇنى ءوز ىستەرىنە پايدالانادى. ولار ءدىني سەنىمدەر ارقىلى وزدەرىنىڭ مالىمدەمەلەرىن, جورامالدارىن, كۇماندارىن, ۇرەيلەرىن كۇشەيتەدى, دالەلدەيدى, اقتايدى. باسقاشا ايتقاندا, ولار ءدىننىڭ بەدەلىن ءوز ىستەرىنە پايدالانادى», دەدى تەولوگ.
ول سونداي-اق جاھاندىق پاندەميا كەزىندە ماسەلەنىڭ ءمانىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن ماماندارعا جۇگىنۋ قاجەتتىگىن, ءدىن ىسىندە دە وسى ءۇردىس اداستىرمايتىنىن العا تارتا كەلە, قۇران مەن ىنجىلدەن ۇزىندىلەر كەلتىردى: «ەگەر سىزگە بىرەۋ سۋىت حابار جەتكىزسە, وندا ەشكىمگە زيان كەلتىرمەۋ جانە جاساعان ىسىڭىزگە وكىنبەۋ ءۇشىن ونىڭ شىنايىلىعىن بىلۋگە تىرىسىڭىز». (قۇران 49: 6 (بولمەلەر). «بىلمەگەنىڭىزدى بىلەتىن ءبىلىم يەلەرىنەن سۇراڭىز» (قۇران. ان-ناحل / ارالار 16:43). «راسىندا, بىلىمسىزدەر ءوز ارەكەتتەرىمەن وزگەلەردى اداستىرادى» (قۇران. ءال-ان’ام / تاماق 5:119).
ء«بىزدىڭ تەولوگتەر – اقىلدى, ساۋاتتى, ءبىلىمدى ادامدار. ولار ماسەلەنىڭ ءمانىن تۇسىنەدى. وزدەرىنىڭ دەنساۋلىعى مەن ءال-اۋقاتىن, سونداي-اق جاقىندارىنىڭ اماندىعىن ساقتاۋعا مۇددەلى. ولار قالىپتاسقان جاعدايدى دۇرىس تۇسىنەدى ءارى ادامداردىڭ دەندەرىنىڭ ساۋ, تولىققاندى ءومىر سۇرۋلەرى ءۇشىن ەكپە الۋعا شاقىرادى. تەولوگتەر ماماندارعا, دارىگەرلەرگە سەنەدى. ءبىز – زايىرلى مەملەكەتپىز, ياعني مەملەكەت دىننەن بولىنگەن. سوندىقتان ولار ءبىرىنىڭ ىسىنە ءبىرى ارالاسپايدى. بىراق مەملەكەتتىڭ دە, ءدىننىڭ دە مۇددەسى ورتاق. ول – حالىقتىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى», دەيدى ءدىنتانۋشى.
سپيكەر مۇحاممەد پايعامبار كەزىندە ۆاكتسينا بولماعان, سوندىقتان قۇراندا جانە سۇننەتتە ۆاكتسينالانۋعا ناقتى تىيىم نەمەسە قولداۋ ايتىلماعان دەيدى. وسى بريفينگتى پايدالانا وتىرىپ, الماتىلىق ءدىنتانۋشى ۆاكتسينالانۋعا قاتىستى شاريعات ەرەجەلەرى, يسلامدىق ءپاتۋا تۋرالى باياندادى.
«20 276 ءپاتۋاسى بار ساۋد شەيحى ابدۋل-ازيز يبن باازدىڭ يممۋنداۋ مەن ۆاكتسينالانۋ تۋرالى قاۋلىسى بار. جالپى ماعىناسىنا كەلسەك, ۆاكتسينالانۋ – بۇل اۋرۋلاردان قورعانۋدىڭ ءبىر ءتۇرى. سوندىقتان دەرتتىڭ نەمەسە كەز كەلگەن ەپيدەميانىڭ الدىن الۋدىڭ پايداسى زور», دەپ ءتۇسىندىردى ءدىنتانۋشى. ياعني شاريعات ەرەجەلەرىنىڭ ءبىرى – قاۋىپتىڭ الدىن الۋ قاجەت. سوندىقتان يممۋنداۋدى جۇرگىزگەن ءجون, ويتكەنى ۆاكتسينالانۋدىڭ پايداسى كوپ. دەمەك ەكپە سالدىرۋ وتە قاجەت. ءدىنتانۋشى ءباا, تۇركيا, مالايزيا سياقتى مۇسىلمان ەلدەرىندە كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينا ۋلەما ءپاتۋاسىنىڭ رۇقساتىمەن جۇرگىزىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. مىسالى, ساۋد ارابياسى ۆاكتسينالاۋمەن قامتۋ بويىنشا الەمدەگى ەڭ جوعارى ەلدەردىڭ ءبىرى جانە اتالعان ەل ۇكىمەتىنىڭ ءوتىنىشى بويىنشا مەككەگە قاجىلىققا قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعىنا COVID-19 ۆاكتسيناسى مىندەتتى بولىپ سانالادى.
ء«بىزدىڭ ەلىمىزدە كوپ جىلدار بويى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ ءپاتۋاسى قولدانىستا. ونىڭ وكىلدەرى يسلامدا ادام ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنان ارتىق قۇندىلىق جوق, سوندىقتان اركىم ءوز دەنساۋلىعىنا ەرەكشە نازار اۋدارۋى كەرەك دەيدى. اللا تاعالا «باقارا» سۇرەسىنىڭ 195-اياتىندا: ء«وز قولىڭمەن ولىمگە ۇشىراما», دەيدى. اللا ەلشىسى (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن): «ەمدەلىڭدەر, اللا قانداي اۋرۋدى جىبەرسە دە, شىندىعىندا, ەمىن دە بىرگە جىبەردى» دەلىنگەن, دەدى ءدىنتانۋشى.
گ.جۇمانوۆا «اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە اۋىرمايتىن جول ىزدە» دەگەندى باسا ايتتى. سوندىقتان ءار ادام دەرتتى ەمدەۋ مەن ونىڭ الدىن الۋ جولدارى تۋرالى ويلانۋى ءتيىس.
«شاريعات زاڭى ۆاكتسيناعا رۇقسات بەرەدى. ءبىزدىڭ ەلدە جانە الەمدە ەپيدەميالىق جاعدايدىڭ ناشارلاۋىنا بايلانىستى يممۋنداۋ شۇعىل تۇردە قاجەت. سوندىقتان قمدب تۇرعىنداردى دەنساۋلىقتارى مەن ومىرلەرىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ۆاكتسينالانۋعا شاقىرادى. يسلامدا, باسقا دىندەردەگىدەي, ماسەلەنىڭ ءمانىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن ماماندارعا جۇگىنۋ ادەتكە اينالعان. يسلام ءدىنى مەديتسيناعا ۇنەمى قولداۋ بىلدىرەدى. اللا تاعالا ءومىر ءسۇرۋ مەن دەنساۋلىقتى باعالاۋدى جانە قورعاۋدى بۇيىردى, ارەكەتسىز قالماي جانە اللانىڭ قالاۋىنا سەنۋ كەرەك. اللانىڭ قالاۋى – ادامداردىڭ دەنىنىڭ ساۋ بولۋى, ال باستى ارەكەت – ەكپە سالدىرۋ. سوندا عانا ءوزىمىز دە, ەلىمىز دە قاۋىپسىز بولادى», دەيدى تەولوگ.
ءدىنتانۋشى ءدىن ماسەلەسىندە ادامدار اراسىندا ۆاكتسينالاۋ تاقىرىبىنا قاتىستى ەشقانداي الالاۋشىلىق بولماۋى ءتيىس دەپ سانايدى.
