دەلەگاتسيا مۇشەلەرى «بايكال-1» زەرتتەۋ رەاكتورلارى كەشەنىنە, يگر زەرتتەۋ رەاكتورى كەشەنىنە, سونداي-اق قازاقستاندىق قتم ماتەريالتانۋ توكاماگى كەشەنىنە جانە ت.ب. نىساندارعا باردى.
ۇلتتىق يادرولىق ورتالىقتىڭ باس ديرەكتورى ەرلان باتىربەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا «بايكال-1» كەشەنىندە ورنالاسقان يۆگ1.م رەاكتورىن كونۆەرسيالاۋ جونىندەگى اۋقىمدى جوبانى ىسكە اسىرۋدا ايتارلىقتاي ىلگەرىلەۋشىلىك بايقالادى. جوبا اەحا تالاپتارىنا سايكەس رەاكتور وتىنىنىڭ بايىتىلۋىن 20%-دان تومەن دەڭگەيگە دەيىن ازايتۋعا باعىتتالعان, سونىمەن قاتار وسى رەاكتوردىڭ پايدالانىلعان جوعارى بايىتىلعان وتىنىن قايتا وڭدەۋ قاجەت بولادى. كونۆەرسيالاۋ جونىندەگى جوسپارلانعان جۇمىستار ءساتتى ىسكە اسىرىلعان جاعدايدا, 2022 جىلى كەيىننەن پايدالانۋعا بەرىلەتىن رەاكتوردىڭ فيزيكالىق جانە ەنەرگەتيكالىق ىسكە قوسۋ كەزەڭدەرىن ىسكە اسىرۋ باستالادى.
يگر زەرتتەۋ رەاكتورى كەشەنىندە قازىرگى ۋاقىتتا شەكتىلىك قايتالانۋى مۇمكىن اۋىر اۆاريالاردى مودەلدەيتىن ەكسپەريمەنتتەر جۇرگىزىلۋدە. ەكسپەريمەنتتىك زەرتتەۋلەردىڭ 30 جىلدان استام كەزەڭىندە جاڭا پەرسپەكتيۆالى رەاكتورلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن جاقسارتۋ ءۇشىن وتە قاجەت بىرەگەي اقپارات جيناقتالعان.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا. نازارباەۆ رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ە.پ. ۆەليحوۆپەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا عىلىم مەن تەحنيكانى دامىتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ ناتيجەسىندە قازاقستاندىق قتم توكاماگىنىڭ قۇرىلۋىنا باستاماشىلىق جاساعان بولاتىن.
كەشەن پايدالانۋعا بەرىلگەننەن كەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى باسقارىلاتىن تەرمويادرولىق سينتەز تەحنولوگيالارىن ىلگەرىلەتۋ بويىنشا وزىق زەرتتەۋ قوندىرعىلارى بار 10 ەلدىڭ قاتارىنا ەندى, ال قازاقستاندىق ماتەريالتانۋ توكاماگى قتم – تەرمويادرولىق ەنەرگەتيكانىڭ عىلىمي جانە تەحنيكالىق نەگىزدەرىن جاساۋ جانە دامىتۋ جونىندەگى حالىقارالىق باعدارلامانىڭ ءبىر بولىگىنە اينالدى.
ء«بىز اتومدى بەيبىت ماقساتتا قولدانۋ سالالارىندا ۇلتتىق يادرولىق ورتالىقتىڭ بارلىق عىلىمي الەۋەتىن بارىنشا ءونىمدى پايدالانۋعا مىندەتتىمىز», دەدى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى نۇرلان نوعاەۆ.
شقو اكىمى كۋرچاتوۆ قالاسىندا قر ۇياو قىزمەتكەرلەرىنىڭ تۇرۋى مەن بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى وتكىزۋى ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
ء«بىز يادرولىق ورتالىقتىڭ ەل ءۇشىن ماڭىزدىلىعىن, ونىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ عىلىمعا قوسقان زور ۇلەسىن, سونداي-اق يادرولىق ورتالىق جۇمىسىنىڭ بولاشاقتاعى وڭ ەكونوميكالىق اسەرىن تۇسىنەمىز.
سوندىقتان جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ وكىلدەرى قازىرگى ۋاقىتتا زاماناۋي دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىن, سونداي-اق باسقا دا الەۋمەتتىك-مادەني وبەكتىلەردى سالۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدا, بۇل تەك ۇياو قىزمەتكەرلەرىنە عانا ەمەس, كۋرچاتوۆ قالاسىنىڭ بارلىق تۇرعىندارىنا دا وڭ اسەرىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز», دەدى شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆ.
سەمەي سىناق پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا 30 جىل تولۋىنا وراي پوليگوننىڭ لاستانعان جەرلەرىندە يادرولىق جانە رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن «سەمەي يادرولىق قاۋىپسىزدىك ايماعى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىن قابىلداۋ جوسپارلانۋدا. بۇگىنگى تاڭدا قر ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعىنىڭ ماماندارى پوليگون اۋماعىن كەشەندى راديوەكولوگيالىق تەكسەرۋدى اياقتادى. وسىنىڭ ارقاسىندا اۋقىمدى اقپارات الىندى, سسپ پروبلەمالارىن جانە ونىڭ اۋماعىن مەملەكەتتىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە پايدالانۋ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى تۇسىنىك بار.
پوليگوننىڭ قۇرىلىسى 1947 جىلى باستالدى, وسى پوليگوندا كەڭەس وداعىنداعى العاشقى يادرولىق قارۋ سىناعى 1949 جىلعى 29 تامىزدا وتكىزىلدى. پوليگونداعى سوڭعى جارىلىس 1989 جىلعى 19 قازاندا بولدى.
1991 جىلعى 29 تامىزدا سەمەي پوليگونى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن جابىلدى. 2021 جىلى قازاقستاندا سەمەي سىناق پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا 30 جىل تولعانىن اتاپ وتەدى.
