«پاۆلودار ءوڭىرىنىڭ دالاسى جاسىل شوپكە تولى. وڭتۇستىككە دە, باتىسقا دا جەتكىزسەك, ءشوپ جەتەدى. سۋى مول, كۇندە جاڭبىر. بۇل جەردەن 5-10 مىڭ ۆاگون ءشوپ جيناۋعا بولادى. بۇل جاقتىڭ مالى توق, ءشوبى دە, سۋى دا مول. ءبىز ارال مەن ماڭعىستاۋدىڭ مالى قىرىلىپ قالماس ءۇشىن ءشوپ جيناۋعا كەلگەن بەتىمىز ەدى», دەيدى ەرىكتى قۇرمەت تالاپقازى.
مۇنداعى ءبىر ماسەلە ءشوپتىڭ سولتۇستىكتەن باتىستاعى ەلگە جەتۋىندە عوي. ەرىكتىلەرگە ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن «قازاقستان تەمىرجولى» ۇق» اق ۆاگون جاعىنان قولداۋ كورسەتۋگە ءازىر ەكەن.
«قىسقى ءشوپ قورىن جيناۋ بويىنشا ماي, اقتوعاي, تەرەڭكول جانە اققۋلى اۋداندارىنداعى ورمان شارۋاشىلىقتارى اۋماعىنان جالپى كولەمى 7,5 مىڭ گەكتار جەر ءبولىندى. بۇل قوسىمشا 12 مىڭ توننا ءشوپ دايىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جانە دە 211 مىڭ گەكتار پايدالانىلماي تۇرعان جەر ۋچاسكەلەرىنەن 80 مىڭ توننا ءشوپ ازىرلەۋگە جاعداي جاسالۋدا. ەرتىس وزەنى جايىلماسىنداعى 56,4 مىڭ گەكتار جەردەن تۇرعىندار ءۇشىن 85 مىڭ توننادان اسا مال ازىعى ازىرلەنۋدە», دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇربولات ماقاشەۆ.
جازعى ماۋسىمدا ءشوپ شابۋ, جيناۋ, جەمشوپ دايىنداۋ ناۋقانىنا 4 مىڭ توننا ديزەل وتىنى بولىنگەن. ءليترىنىڭ باعاسى – 164 تەڭگە. قازىرگى كۇنى ەلىمىزدە 1 قازاننان باستاپ مال ازىعىن ازىرلەۋدەگى شىعىنداردى سۋبسيديالاۋ ءىسى دە قاراستىرىلعان. بۇل ماقساتقا 2,5 ملرد تەڭگە قاراجات بولىنبەك. وتىنىشتەردى قابىلداۋ 5 تامىزدان باستالدى.
ال مال ازىعىن دايىنداۋ ءۇشىن جەلەزين, ەرتىس, تەرەڭكول, ۋسپەن جانە شارباقتى اۋداندارىنىڭ شارۋاشىلىقتارىمەن «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسى» ۇك» اق-نا 60 مىڭ توننا ارپا تاپسىرۋ جونىندە كەلىسىلگەن. قورداعى ارپا قىسقى ماۋسىمدا تۇرعىندارعا ساتىلادى.
جوسپار بويىنشا باياناۋىل اۋدانىندا دا 270 مىڭ گەكتار جەردەن 100 مىڭ توننا مال ازىعىن دايىنداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. مىسالى, تەرەڭكول اۋدانىندا 97,5 مىڭ توننا ءشوپ, 115,9 مىڭ توننا پىشەن, 22,5 مىڭ توننا سۇرلەم, 29,8 مىڭ توننا قۇراما جەم دايىنداۋ جوسپارلانعان. اۋدانداعى «اگرو-دامۋ» جشس-ىندە قىسقى مال ازىعى ءۇشىن 30 مىڭ توننادان اسا جەمشوپ قاجەت بولسا, سەرىكتەستىككە قاراستى اۋماقتاعى شابىندىقتاردىڭ ونىمدىلىگى – گەكتارىنا 5-8 تسەنتنەر. شارۋاشىلىقتىڭ ماشينا-تراكتور پاركىندە تەحنيكا جەتكىلىكتى. قازىر سۇرلەم دايىنداۋ ءۇشىن جۇگەرى ورۋ باستالادى.
ال استىقتى ايماق سانالاتىن ەرتىس اۋدانىنىڭ اكىمى ايان بەيسەكيننىڭ مالىمەتىنشە, بيىل 300 مىڭ گەكتارعا جۋىق القاپتان ءونىم جينالماق.
«بۇل ساننىڭ 224 مىڭ گەكتارى – ءداندى داقىلدار, 45 مىڭ گەكتاردان استامى – مايلى جانە ازىق داقىلدارى. مىسالى, «تري ك» شارۋا قوجالىعىندا 400 گەكتاردان كۇنباعىس, 250 گەكتاردان جۇگەرى جيناماق. باسقا دا شارۋا قوجالىقتارىن ارالاپ, ديقاندارمەن كەزدەستىك. ءونىم جيناۋعا جاقسى بولجامدار جاسالۋدا», دەيدى اۋدان اكىمى.
اۋداندا ەگىن جيناۋعا جۇمىلدىرىلاتىن 1 070 تەحنيكا بار, 565-ءى استىق جينايتىن كومبايندار. سونىمەن قاتار اقسۋ قالاسىنا قاراستى دوستىق اۋىلدىق اۋماعىندا «شىعىس-اليانس» جشس ينۆەستيتسيا ناتيجەسىندە بيداي جانە قاراقۇمىق القاپتارىن كوبەيتكەن. اۋىلدىق اۋماقتان 1 500 گەكتار جەردى جالعا العان شارۋاشىلىق بيىل ونىڭ 450-ىنە بيداي, 90 گەكتارىنا قاراقۇمىق ەگىپتى. سۋارمالى جەرلەردى كەڭەيتۋ باعدارلاماسى اياسىندا ينفراقۇرىلىمدار تارتىلعان. بيىل تاجىريبە رەتىندە بيدايدىڭ «استانا», «تەمپ» اتالاتىن قاراقۇمىق تۇقىمى ەگىلگەن. قىركۇيەكتىڭ سوڭىنا قاراي ءونىم جينالادى.
سونداي-اق وڭىردەگى «اقتوعاي-اگرو» جشس-ءنىڭ يەلىگىندە 3 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەر بار. كاسىپورىننىڭ باس ينجەنەرى ۆيكتور دۋبوۆيتسكيدىڭ ءمالى-مەتىنشە, بىلتىر 300 گەكتار سۋارمالى القاپ ىسكە قوسىلعان. بيىل 1 100 گەكتار سۋارمالى جەرگە كارتوپ, 250 گەكتارعا ءسابىز, 900 گەكتارعا جۇگەرى, 200 گەكتارعا جوڭىشقا ەگىلسە, 5 مىڭ گەكتار بيداي القابى تابيعي جولمەن ءوسىپ-ونۋدە.
«سۋارمالى القاپ ءتيىمدى. كادىمگى جۇگەرىنىڭ 1 گەكتارىنان 50-80 تسەنتنەر ءونىم الساڭىز, سۋارمالى القاپتان 150-500 تسەنتنەر جيناۋعا مۇمكىندىك بار. كارتوپ تا جەتەدى. كارتوپتىڭ 9 ءتۇرىن وسىرۋدەمىز. ايدىڭ سوڭىنا قاراي دۇكەندەرگە تۇسەدى. سوڭعى ۇلگىدەگى قوندىرعىلارمەن جابدىقتالعان جالپى سىيىمدىلىعى 42 مىڭ توننالىق قويما جۇمىس ىستەيدى», دەيدى ۆ.دۋبوۆيتسكي.
بۇل كۇندەرى وڭىرىمىزدە 70 مىڭ گەكتار كولەمىندە سۋارمالى القاپ بار. 2022 جىلعا دەيىن سۋارىلاتىن ەگىستىكتەردىڭ كولەمىن 140 مىڭ گەكتارعا جەتكىزۋ جوسپارلانۋدا. شارۋاشىلىقتاردىڭ يەلىگىندەگى سۋارمالى القاپتاردىڭ 17 669 گەكتارىنا جەمشوپ داقىلدارى ەگىلسە, 12 مىڭ گەكتاردان استام القاپتا كارتوپ, 11 981 گەكتارىندا استىق وسىرىلەدى.
ۆ.دۋبوۆيتسكيدىڭ ايتۋىنشا, كوكونىس القابىن ءارتاراپتاندىرۋ ماقساتىندا بيىل 540 گەكتارعا سۋپەر ەليتالى بيداي, 180 گەكتارعا ارپا, 181 گەكتارعا جۇگەرى جانە 262 گەكتارعا راپس سەبىلگەن. شارۋاشىلىقتا تاۋارلى ءسۇت فەرماسىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە.
«باستىسى – مال ازىعى جەتكىلىكتى. ءسۇتتىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ سيىرلارعا بەرىلەتىن ازىققا بايلانىستى. مالدىڭ جەم-ازىعى ساپالى بولسا, ءار سيىردان تاۋلىگىنە 20 ليتردەن اسا ءسۇت الۋعا بولادى», دەيدى «اقتوعاي-اگرو» جشس باس ينجەنەرى.
ال وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, وڭىردە كارتوپ پەن ءسابىزدىڭ باعاسى تۇراقتى. ەرتە پىسەتىن تۇرلەرى دۇكەندەرگە دە جەتتى. تامىزدىڭ سوڭىندا جيىن-تەرىم باستالادى. بيىل وبلىستا 563 مىڭ توننا كارتوپ, 198 مىڭ توننا ءسابىز جينالماق. ەرتە پىسەتىن كوكونىستەردى اقسۋ قالاسى اۋىلدىق اۋماعىنداعى, پاۆلودار اۋدانىنداعى شارۋاشىلىقتار وسىرۋدە. قازىر ولار ونىمدەردى جيناۋعا كىرىسكەن. ءونىم جينالعاننان كەيىن تۇراقتاندىرۋ قورىنا جونەلتىلەدى.
اۋدانداعى ەرتە پىسەتىن كارتوپ, ءسابىز, كوكونىس وسىرەتىن شارۋاشىلىقتار قازىر ونىمدەرىن جيناي باستادى. مىسالى, ءبىر عانا چەرنوياركا اۋىلدىق اۋماعىندا 137 شارۋا قوجالىعى تىركەلسە, 98-ءى – «چەرنويارسكي-2017» الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسىنىڭ قۇرامىندا. بيىل دا 2 مىڭ گەكتارعا ءسابىز, 600 گەكتارعا جۋىق كارتوپ, 100 گەكتارداي قىزىلشا, 70 گەكتارعا پياز جانە 15 گەكتارعا ورامجاپىراق ەگىلگەن. القاپتارداعى كارتوپتىڭ ونىمدىلىگى – گەكتارىنا 250 تسەنتنەر, كوكونىس – 280 تسەنتنەر. قويمالار دا دايىن.
جالپى, وڭىردە بيىل جينالاتىن ءشوپتىڭ كولەمىن 911 مىڭ توننادان 1,5 ملن تونناعا دەيىن ارتتىرۋ جوسپارلانعان. قازىرگى كۇندەرى ءوڭىر اۋماعىندا 532,4 مىڭ توننا ءشوپ ازىرلەنگەن. ءشوپتىڭ شىعىمدىلىعى ورتاشا ەسەپپەن گەكتارىنا 6 تسەنتنەر, ال وزەن جاعالاۋىنداعى توعاي ءشوبىنىڭ ونىمدىلىگى 16,1 تسەنتنەرگە تەڭ.
