بۇگىن, قاڭتاردىڭ 17-ءسى كۇنى تاڭەرتەڭ استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقىنا كەزەكتى جولداۋىن جاريالادى. بۇل تۋرالى «قازاقپارات» حابارلادى.
كونستيتۋتسيا قاعيداتتارىنا سايكەس مەملەكەت باسشىسى ەلدەگى جاعداي مەن رەسپۋبليكانىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنا بايلانىستى جىل سايىن قازاقستان حالقىنا جولداۋ ارنايدى. جولداۋعا پارلامەنت پالاتالارىنىڭ دەپۋتاتتارى, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس مۇشەلەرى, جوعارعى سوت باسشىسى مەن سۋديالارى, ۇكىمەتى مۇشەلەرى, پرەزيدەنتكە تىكەلەي باعىناتىن جانە ەسەپ بەرەتىن ورگان وكىلدەرى, قوعامدىق ساياسي ۇيىم باسشىلارى, ۇلتتىق كومپانيالار باسشىلارى جانە تاعى باسقا دا شاقىرىلعان لاۋازىم يەلەرى قاتىستى.
ەسكە سالا كەتەيىك, ەلدىڭ نەگىزگى باعىتتارى ايقىندالعان بۇعان دەيىنگى ەلباسى جولداۋى 2012 جىلدىڭ 14 جەلتوقسانىندا جاريالانعان بولاتىن. ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى كۇنىنە ارنالعان سالتاناتتى جينالىس بارىسىندا جاريالانعان جولداۋ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» دەپ اتالدى. ال بۇل جولعى جولداۋ «قازاقستان-2050» - ەلدىگىمىز بەن بىرلىگىمىز, ەرلىگىمىز بەن ەڭبەگىمىز سىنالاتىن, سىنالا ءجۇرىپ شىڭدالاتىن ۇلكەن ەمتيحان» دەگەن اتپەن جارىققا شىقتى.
قازاقستاننىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ باعدارى ەل تاريحىنا نىق قادام باساتىن جاڭا ءداۋىردىڭ كەمەل كەلبەتى بولماق. مۇنى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاڭا جولداۋدىڭ كىرىسپەسىندە اتاپ ءوتتى. بۇدان ءارى پرەزيدەنت: «سونىڭ ىشىندەگى ەڭ باستى ماقسات - ەلىمىزدى دامىعان 30 ەلدىڭ اراسىنا ەنگىزۋ. ول ماڭگىلىك قازاقستان جوباسى. ەل تاريحىنا نىق قادام باساتىن جاڭا ءداۋىردىڭ كەمەل كەلبەتى بولىپ تابىلادى», - دەگەنگە ءبىر توقتالدى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى ەلىمىز 22 جىلدىڭ ىشىندە قىرۋار ءىس تىندىرعانىن باسا ايتتى. «ءبىز ۇلگىلى دامۋدىڭ وزىندىك مودەلىن قالىپتاستىردىق. ءاربىر وتانداستارىمىزدىڭ جۇرەگىندە ەلىنە دەگەن شەكسىز ماقتانىش سەزىمىن وياتتىق. قازاقستاندىقتار ەرتەڭىنە, ەلدىڭ بولاشاعىنا سەنىممەن قارايتىن بولدى», - دەدى ن.نازارباەۆ.
بۇگىندە ۇزاق مەرزىمدى جوسپارلارمەن كوپتەگەن تابىستى مەملەكەتتەر جۇمىس ىستەۋدە. «قازاقستاندىقتار ءوز ەلى بولاشاعىنىڭ تۇتقاسىن مىعىم ۇستاۋى ءۇشىن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن قابىلدادىق. بۇگىندە ۇزاق مەرزىمدى جوسپارلارمەن كوپتەگەن تابىستى مەملەكەتتەر جۇمىس ىستەۋدە. ماسەلەن, قىتاي, مالايزيا, تۇركيا جانە باسقا دا ەلدەر بار. جيىرما ءبىرىنشى عاسىردا ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ ءنومىرى ءبىرىنشى ەرەجە بولىپ تابىلادى», - دەدى مەملەكەت باسشىسى.
وسى ورايدا پرەزيدەنت «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى جول سىلتەيتىن شامشىراق رەتىندە ەلىمىزدىڭ نەگىزگى ماقساتتارىن جوعالتپاي, ادامداردىڭ كۇندەلىكتى ءومىرىنىڭ پروبلەمالارىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىنە نازار اۋداردى. بۇل تۇرعىدا جىل سايىن ەل ازاماتتارىنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ىقپال جاسايتىنىن جەتكىزدى. «ستراتەگيا - ول كۇننەن كۇنگە, جىلدان جىلعا ەلىمىز بەن قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىرىن جاقسارتا تۇسەتىن ناقتى تاجىريبە جۇزىندەگى ىستەردىڭ باعدارلاماسى»,- دەدى ن. نازارباەۆ.
«قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىنىڭ يننوۆاتسيالىق باعىتقا كوشۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى», - دەپ مالىمدەدى ەلباسى كەلەسى كەزەكتە.
تاعى ءبىر ايتاتىن جايت, شاعىن جانە ورتا بيزنەس 2050 جىلعا قاراي قازاقستاننىڭ جالپى ىشكى ءونىمىنىڭ ەلۋ پايىزىن شىعاراتىن بولادى.
«ءبىز ءۇشىن جالپى ىشكى ءونىمنىڭ ەنەرگيا قامتىمدىلىعىن ەكى ەسەگە دەيىن تومەندەتۋ ماڭىزدى. سونىمەن قاتار, 2050 جىلعا قاراي شاعىن جانە ورتا بيزنەس قازاقستاننىڭ جالپى ىشكى ءونىمىنىڭ ەلۋ پايىزىنان كەم بولمايتىن ءونىم شىعارادى. ەڭبەك ونىمدىلىگى بەس ەسەگە ءوسىپ, بۇگىنگى 24,5 مىڭ دوللاردان 126 مىڭعا دەيىن جەتۋى كەرەك. بۇل قاراپايىم ماسەلە ەمەس», - دەدى ن. نازارباەۆ.
ەلباسى سونىمەن قاتار, 2050 جىلعا قاراي نەگىزگى الەۋمەتتىك دامۋ ناقتى ينديكاتيۆتىك ساندارمەن بەكىتىلگەنىن اتاپ ءوتتى. «بىزگە جان باسىنا شاققانداعى جالپى ىشكى ءونىم 4,5 ەسەگە ارتتىرىپ, بۇگىنگى 13 مىڭ دوللاردان 60 مىڭ دوللارعا جەتكىزۋ كەرەك. قازاقستان ورتا تاپتىڭ وكىلدەرى باسىم ەلگە اينالاتىن بولادى», - دەدى مەملەكەت باسشىسى.
«قازاقستان 2050» ستراتەگياسى ەلدىگىمىز بەن بىرلىگىمىز, ەرلىگىمىز بەن ەڭبەگىمىز سىنالاتىن, سىنالا ءجۇرىپ شىڭدالاتىن ۇلكەن ەمتيحان. مەملەكەت باسشىسىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, حالىق اراسىندا جۇرگىزىلگەن ساۋالناماعا سايكەس ەل تۇرعىندارىنىڭ 97 پايىزى الەۋمەتتىك احۋالدىڭ تۇراقتىلىعىن جانە ونىڭ جىل وتكەن سايىن جاقسارا تۇسكەندىگىن اتاعان.
«بۇگىندە وتانىمىزدىڭ وسى جىلداردا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى ءاربىر ازاماتتىڭ ۇلتتىق ماقتانىشى بولدى دەپ ايتۋعا بولادى. قۋاتتى, كۇشتى مەملەكەتتەر عانا ۇزاق مەرزىمدى جوسپارلاۋ مەن تۇراقتى ەكونوميكالىق وسىممەن اينالىسادى», - دەدى ن.نازارباەۆ.
ەلباسىنىڭ پايىمىنشا, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى بارلىق سالانى قامتيتىن جانە ۇزدىك ءوسىمدى قامتاماسىز ەتەتىن جاڭعىرۋ جولى دەپ ءبىلۋىمىز كەرەك. «ول ەلدىگىمىز بەن بىرلىگىمىز, ەرلىگىمىز بەن ەڭبەگىمىز سىنالاتىن, سىنالا ءجۇرىپ شىڭدالاتىن ۇلكەن ەمتيحان. ستراتەگيانى مۇلتىكسىز ورىنداپ, ەمتيحاننان مۇدىرمەي ءوتۋ - ورتاق پارىز, ابىرويلى مىندەت بولىپ تابىلادى», - دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
«ەلىمىزدىڭ قازىرگى زامانعا ساي العاشقى ۋربانيزاتسيالى ورتاسى استانا مەن الماتى, ءارى قاراي شىمكەنت پەن اقتوبە قالالارى بولماق», - دەپ مالىمدەدى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقىنا ارناعان كەزەكتى جولداۋىن جاريالاۋ كەزىندە. مەملەكەت باسشىسىنىڭ پايىمىنشا, ۋربانيزاتسيانىڭ جاھاندىق ۇدەرىسىنە وراي قالالىق تۇرعىندار ۇلەسى بۇگىنگى 55 پايىزدان 75 پايىزعا دەيىن جەتۋى بولجانادى. قالالار مەن ەلدى مەكەندەردى ساپالى جولدار, كولىكتىڭ بارلىق جۇردەك تۇرلەرى قوسىپ جاتاتىن بولادى.
«ال سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋ قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاسىن سەكسەن جاستان دا اسىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. قازاقستان مەديتسينالىق ءتۋريزمنىڭ ەڭ جەتەكشى ەۋرازيالىق ورتالىعىنىڭ بىرىنە اينالادى. الدىڭعى قاتارلى ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ اياقتالادى. ءبىزدىڭ ەلىمىز الەم ەلدەرى اراسىندا تۇرعىندارى ءۇشىن ەڭ قاۋىپسىز, ەڭ جايلى ەل بولادى. بەيبىتشىلىك پەن ادىلەتتىلىك, تۇراقتى دامۋ, ءادىل سوت تورەلىگى, ءتيىمدى قۇقىقتىق قامتاماسىز ەتۋ - بۇلار دامىعان ەلدەردىڭ نەگىزى», دەدى ن. نازارباەۆ.
قازاقستاننىڭ رەسۋرستارىنا, ەنەرگياعا, ازىق-ت ۇلىگىنە, يندۋستريالاندىرۋدىڭ ونىمدەرىنە سۇرانىس ارتا تۇسەدى. قازاقستاننىڭ الەمنىڭ دامىعان وتىز ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋى جوسپارىنا توقتالعان ەلباسى: «مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا, ۇكىمەت وسى ماسەلە بويىنشا تۇجىرىمدامانىڭ جوباسىن ازىرلەدى. جالپى, بۇل قۇجات ماقۇلداندى. اتاپ ايتقاندا, بۇگىنگى جولداۋداعى تاپسىرمالاردى ەسكەرە وتىرىپ, پىسىقتالعاننان كەيىن, قۇجات ناقتى بەكىتىلەتىن بولادى. كوپتەگەن بولجامدار بويىنشا الداعى 15-17 جىل قازاقستاننىڭ اۋقىمدى سەرپىلىسى ءۇشىن مۇمكىندىكتەر تەرەزەسى بولماق. وسى كەزەڭدە ءبىز ءۇشىن سىرتقى قولايلى ورتا ساقتالادى», - دەدى. بۇل تۇرعىدا پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ رەسۋرستارىنا, ەنەرگياعا, ازىق-ت ۇلىككە, يندۋستريالاندىرۋدىڭ ونىمدەرىنە سۇرانىس ارتا تۇسەتىندىگىن اتاپ ءوتتى.
قازاقستاندىقتار ەڭ ۇزاق ءومىر سۇرەتىن ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلاتىن بولادى. بۇگىن پرەزيدەنت ن. نازارباەۆ قازاقستان حالقىنا جىل سايىنعى جولداۋى بارىسىندا وسىلاي مالىمدەدى.
«قازاق ءتىلى بۇگىندە عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ, ينتەرنەتتىڭ تىلىنە اينالدى. قازاق تىلىندە ءبىلىم الاتىنداردىڭ سانى جىل وتكەن سايىن كوبەيىپ كەلەدى», - دەپ مالىمدەدى ەلباسى. ەندى ەشكىم وزگەرتە المايتىن ءبىر اقيقات بار! انا ءتىلىمىز ماڭگىلىك ەلىمىزبەن بىرگە ماڭگىلىك ءتىل بولدى. قازاق ءتىلىن داۋدىڭ تاقىرىبى ەمەس, ۇلتتىڭ ۇيىتقىسى ەتە بىلگەنىمىز ءجون», - دەپ مالىمدەدى ول.
مۇناي مەن گاز ءوندىرۋدىڭ مۇمكىن بولاتىن ستسەناريىن تۇپكىلىكتى انىقتاۋىمىز قاجەت. «قازاقستاننىڭ ەڭ دامىعان الەمنىڭ وتىز ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋ تۇجىرىمداماسى الداعى جۇمىسىمىزدىڭ باسىم باعىتتارى رەتىندە بەلگىلەنگەن. ءبىز سوعان وراي, بىرقاتار باعدار بويىنشا بىرنەشە مىندەتتەردى شەشۋگە ءتيىسپىز. بىرىنشىدەن, يننوۆاتسيالىق يندۋستريالاندىرۋدىڭ ترەندىن جەتىلدىرىپ, كۇشەيتۋگە ءتيىسپىز. مەن ۇكىمەتكە ۇدەمەلى يننوۆاتسيالىق يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىنا جوسپار ازىرلەۋدى تاپسىردىم. ءبىرىنشى بەسجىلدىق بيىل اياقتالادى. اتقارىلعاندار از ەمەس, كەمشىلىكتەر دە جوق ەمەس. سول ءۇشىن ءبىز بۇل باعدارلاماداعى ولقىلىقتاردى تۇزەپ, يندۋستريالاندىرۋدىڭ باسىمدىقتار سانىن شەكتەۋگە ءتيىسپىز», - دەدى ن. نازارباەۆ.
بۇل رەتتە ەلباسى ەكونوميكانىڭ ءداستۇرلى ءوندىرۋشى سەكتورىنداعى تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. «بۇل ءبىزدىڭ باسەكەلەستىكتەگى شىنايى باسىمدىعىمىز. دەگەنمەن, بىزگە كومىرسۋتەكتەردى ءوندىرۋ مەن وڭدەۋدە جاڭا قادامدار قاجەت. بۇل رەتتە مۇناي مەن گاز, تاۋ كەن ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىنىڭ ساقتالۋى دا قامتىلۋى شارت. مۇناي مەن گاز ءوندىرۋدىڭ مۇمكىن بولاتىن ستسەناريىن تۇپكىلىكتى انىقتاۋىمىز قاجەت. بىزگە اعىمداعى ۋاقىتتا قانشا, پەرسپەكتيۆادا قانشا قاجەت؟», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلباسى ۇكىمەتكە 2015 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن ازاماتتىق قىزمەتشىلەرگە ەڭبەكاقى تولەۋدىڭ جاڭا مودەلىن جاساپ, ەنگىزۋدى تاپسىردى. «ول ەڭبەكاقىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتكەرلەرىندە - 28 پايىزعا, ءبىلىم بەرۋ قىزمەتكەرلەرىندە - 29 پايىزعا, الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىندە 40 پايىزعا دەيىن ارتۋىن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس», - دەدى مەملەكەت باسشىسى.
«الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋداعى ۇمتىلىسىمىزدى ەكى كەزەڭ ارقىلى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. ءبىرىنشى كەزەڭ 2030 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتيدى, وندا XXI عاسىردا «مۇمكىندىكتەر كوزىن» پايدالانىپ, جاڭعىرتۋ سەرپىلىسىن جاساۋ كەرەك», - دەپ مالىمدەدى ەلباسى.
قازاقستان گەولوگيالىق بارلاۋ سالاسىندا الەمدىك نارىققا شىعۋى كەرەك. ەلباسى جولداۋدا قازاقستاننىڭ كەنى ءالى دە ءتيىستى دەڭگەيدە بارلانباعانىن, بۇگىنگى قولدا باردىڭ بارلىعى جەردىڭ بەتكى جاعىنداعى كەن ەكەنىن العا تارتتى.
«وسىنىڭ ءوزى قازاقستاننىڭ جالپى بايلىعى, كەنى بۇگىنگىدەن بىرنەشە ەسەگە جوعارى ەكەنىن بىلدىرەدى. بۇل سالاعا شەتەلدىك ينجينيرينگتىك كومپانيالاردى تارتۋ ماڭىزدى. بۇل ءۇشىن ءبىزدىڭ زاڭنامالارىمىز جەتىلە ءتۇسۋى شارت. جالپى, ءبىزدىڭ ءداستۇرلى سالالار بويىنشا جەكە جوسپارلار قامتاماسىز ەتىلگەنى ءلازىم», - دەدى ن. نازارباەۆ.
جاستاردىڭ ورتا تەحنيكالىق ءبىلىم الۋىنىڭ مەملەكەتپەن كەپىلدەندىرىلگەن جۇيەسىنە كوشۋدى قاراستىرۋ قاجەت. «الداعى 2-3 جىلدا ءدۋالدى تەحنيكالىق كاسىبي ءبىلىم بەرۋدەگى ۇلتتىق جۇيەنىڭ وزەگىن قالىپتاستىرۋ كەرەك. پەرسپەكتيۆادا جاستاردىڭ ورتا تەحنيكالىق ءبىلىم الۋىنىڭ مەملەكەتپەن كەپىلدەندىرىلگەن جۇيەسىنە كوشۋدى قاراستىرۋ قاجەت», - دەپ اتاپ ءوتتى پرەزيدەنت.
«ۇكىمەتكە بيىلعى جىلدىڭ 1 ماۋسىمىنا دەيىن وسى ماسەلە بويىنشا ناقتى ۇسىنىستاردى ەنگىزۋدى تاپسىرامىن»,- دەدى ول.
ۇكىمەت جەكە سەكتورعا بەرىلۋى ءتيىستى كاسىپورىنداردىڭ تىزبەسىن انىقتاۋى ءتيىس. بۇل تۋرالى بۇگىن قازاقستان حالقىنا جىل سايىنعى ءداستۇرلى جولداۋىن ارناعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايتتى. «ۇكىمەت «سامۇرىق-قازىنا» قورىمەن بىرلەسىپ, مەملەكەت قاتىسۋىنداعى بارلىق كومپانيالارعا ساراپتاما جۇرگىزۋى, جەكە سەكتورعا بەرىلۋى ءتيىستى كاسىپورىنداردىڭ تىزبەسىن انىقتاۋى ءتيىس», - دەدى ول. مۇنداي جۇمىستار بارلىق مەملەكەتتىك سەكتوردا جۇرگىزىلۋى تيىستىگىن باسا ايتقان مەملەكەت باسشىسى: «اعىمداعى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا 2014-2016 جىلدارعا ارنالعان جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەشەندى جوسپارى قابىلدانۋى ءتيىس», - دەدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پايىمىنشا, قازاقستاندا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ كەيبىر ستاندارتتارىن ەنگىزۋ كەرەك.
«مەن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ كەيبىر ستاندارتتارىن ەنگىزۋ ماقساتىن قويىپ وتىرمىن. ول تۇجىرىمدامادا كورسەتىلەتىن بولادى», - دەدى بۇگىن ەلباسى قازاقستان حالقىنا جىل سايىنعى جولداۋىندا. مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە اتالعان ۇيىمداعى مەملەكەتتەردىڭ ينديكاتورلارى الەمنىڭ دامىعان وتىز ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋ بويىنشا قازاقستاننىڭ بازالىق باعدارى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتتى.
«ماڭگىلىك ەل - اتا-بابالارىمىزدىڭ سان مىڭ جىلدان بەرگى اسىل ارمانى. «قازاقستان-2050» - ماڭگىلىك ەلگە باستايتىن ەڭ ابىرويلى, ەڭ مارتەبەلى جول», - دەپ مالىمدەدى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ساكەن مايلىباي.
دەرەككوز: قازاقپارات.
