تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ دامۋىنا «كىرپىش» بولىپ قالانىپ, ءوز ۇلەسىن قوسۋ ۇستىندەگى كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى – جاڭاوزەندەگى قازاق گاز وڭدەۋ زاۋىتى. ءتىنىن سوناۋ ماڭعىستاۋ دالاسىندا مۇناي-گاز كەن ورىندارى اشىلىپ, العاشقى ونىمدەرىن شىعارا باستاعان ساتتەن تارتاتىن زاۋىتتىڭ نەگىزگى سۇبەلى تاريحى سوڭعى قىرىق جىلدىڭ ەنشىسىندە.
تابيعي گاز بەن جەر قىرتىسىنان مۇنايمەن بىرگە كوتەرىلەتىن ىلەسپە گازدى ءوندىرۋ, وڭدەۋ قاجەتتىلىگى وداقتىڭ نازارىن ماڭعىستاۋعا اۋدارىپ, زاۋىت قۇرىلىسى قاۋىرت سالىنا باستادى. جۇمىلدىرىلعان كۇش نەگىزىندە قۇرىلىس قاس قاعىم ساتتە اياقتالىپ, زاۋىت 1973 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن.
تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ دامۋىنا «كىرپىش» بولىپ قالانىپ, ءوز ۇلەسىن قوسۋ ۇستىندەگى كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى – جاڭاوزەندەگى قازاق گاز وڭدەۋ زاۋىتى. ءتىنىن سوناۋ ماڭعىستاۋ دالاسىندا مۇناي-گاز كەن ورىندارى اشىلىپ, العاشقى ونىمدەرىن شىعارا باستاعان ساتتەن تارتاتىن زاۋىتتىڭ نەگىزگى سۇبەلى تاريحى سوڭعى قىرىق جىلدىڭ ەنشىسىندە.
تابيعي گاز بەن جەر قىرتىسىنان مۇنايمەن بىرگە كوتەرىلەتىن ىلەسپە گازدى ءوندىرۋ, وڭدەۋ قاجەتتىلىگى وداقتىڭ نازارىن ماڭعىستاۋعا اۋدارىپ, زاۋىت قۇرىلىسى قاۋىرت سالىنا باستادى. جۇمىلدىرىلعان كۇش نەگىزىندە قۇرىلىس قاس قاعىم ساتتە اياقتالىپ, زاۋىت 1973 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن.
گروزنىيداعى مۇناي وڭدەۋ, ميننيباەۆسك, ۆوزنەسەنسكي گاز وڭدەۋ زاۋىتتارىنان, نەۆيننومىسكىنىڭ حيميا كومبيناتىنان گاز وڭدەۋ جانە گاز-موتوكومپرەسسورلارىن پايدالانۋ بويىنشا ماماندار الدىرىلدى. كەلەسى جىلى-اق العاشقى ونىمدەرىن اتىراۋ, باشقۇرتستان حيميا كومبيناتتارىنا جونەلتە باستاعان زاۋىتتا كۇنى بۇگىنگە دەيىن ميلليونداعان تەكشە مەتر «كوگىلدىر وتىن» وڭدەلىپ, زاۋىت ءونىمى حالىق سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرىپ كەلەدى. «قازمۇنايگاز» ءبو» اق قۇرامىنداعى زاۋىت قاراماندىباس گاز كەن ورنى, باتىس تەڭگە, تاسبولات, اقتاس, وڭتۇستىك جەتىباي, ونىڭ ىشىندە وزەن-جەتىباي گاز الاڭدارىنداعى تابيعي گاز جانە گاز كوندەنساتىن ءوندىرۋ, وڭدەۋ, وندىرىلگەن ءونىمدى تاراتۋ, ىلەسپە مۇناي گازىن جيناۋ, تاسىمالداۋ قىزمەتىمەن اينالىساتىن ايرىقشا ءوندىرىس ورنى. 40 جىل ىشىندە وڭدەۋ ءۇشىن 66,277 ملرد. تەكشە مەتر تابيعي جانە ىلەسپە مۇناي گازىن, 2,266 ملن. توننا گاز كوندەنساتىن قابىلداپ, 61,603 ملرد. تەكشە مەتر قۇرعاق گاز, 4,370 ملن. توننا سۇيىتىلعان گاز, 3,189 ملن. توننا پەنتان-گەكسان فراكتسياسى (پگف), 630 مىڭ توننا تۇرمىستىق پەش وتىنىن ءوندىرىپ, تۇتىنۋشىلارعا بەردى.
قازىرگى تاڭدا زاۋىتتاعى 14 تسەح, 21 بولىمدە 1100 ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. زاۋىتتىڭ گاز وڭدەۋ قۋاتتىلىعى جىلىنا 1,5 ميلليارد تەكشە مەتر گاز وڭدەۋگە ەسەپتەلىپ سالىنعانمەن, گاز كەن ورىندارىنان گازدىڭ كەلۋى سوڭعى 15-20 جىلدا ازايۋىنا بايلانىستى زاۋىت 42-47 % قۋاتىمەن جۇمىس جاساپ تۇر.
– بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋ ساياساتىنىڭ باستى ارناسى وتاندىق ءوندىرىستى كۇشەيتۋ, سوندىقتان مەملەكەتىمىز ءوندىرۋشى سەكتورمەن قاتار وڭدەۋشى ونەركاسىپتى جاڭاشا قۇرۋعا, بارلىق سالادا يننوۆاتسيالىق ىزدەنىستەرگە باتىل بەتبۇرىس تانىتىپ وتىر. ەلباسى ن.نازارباەۆ «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ءحىى سەزىندە ۇكىمەت كۇش-جىگەرىن شوعىرلاندىرۋعا قاجەت باعىتتاردىڭ ءبىرى – مۇناي وڭدەۋدى جانە مۇناي-گاز سەكتورىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ تۋرالى ايتا كەلە, «تۇتاستاي العاندا وتىن-ەنەرگەتيكالىق كەشەننىڭ جالپى قوسىلعان قۇنىن كەم دەگەندە 30 پايىزعا ارتتىرۋ مىندەتىن قويامىن», دەگەن بولاتىن. ءبىز وسى مىندەت ۇدەسىنەن شىعۋدى ماقسات ەتۋدەمىز. زاۋىتتى زاماناۋي جاڭا تەحنولوگيالىق قۇرال-جابدىقتارمەن جابدىقتاۋ باعىتىنداعى ماسەلەلەر وڭ شەشىمىن تابۋدا. زاۋىت ونىمدەرىنىڭ نەگىزگى سۇيىتىلعان جانە قۇرعاق گاز, پەنتان-گەكسان فراكتسياسى, تۇرمىستىق پەش وتىنى, وتتەگى ءتارىزدى تۇرلەرى تۇتىنۋشىلارعا جوعارى ساپالى كورسەتكىشپەن شىعارىلۋدا. تازا, ارزان, قۋاتى مول «كوگىلدىر وتىن» سوڭعى جىلدارى ايماقتاعى بارلىق ەلدى مەكەندەرگە جەلىلەر ارقىلى تاراتىلىپ, وبلىس تۇرعىندارىنىڭ يگىلىگىنە جاراپ تۇر. سونداي-اق, زاۋىتىمىز ولكەدەگى «ماەك-قازاتومونەركاسىپ» جشس, «قازازوت» جشس ءتارىزدى ىرگەلى كاسىپورىندارعا وتىندىق قۇرعاق گازدىڭ نەگىزگى جەتكىزۋشىلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ كەلدى. ال, قازىرگى تاڭدا «قازترانسگازايماق» اق بىرىڭعاي گاز وپەراتورى ارقىلى وڭىرگە گاز بەرىپ, تۇتىنۋشى سۇرانىسىن تولىق قامتىپ وتىر, –دەيدى كاسىپورىن باسشىسى ك.ناعىمانوۆ.
«جاس كەلسە – ىسكە» دەمەكشى, جاس تا بولسا ىرگەلى مەكەمەنىڭ تىزگىنىن قولىنا العان كارىم ءسارسەنعالي ۇلىنىڭ الدىندا قىرۋار شارۋا تۇر. ەسكىرگەن جابدىقتاردى, قۇبىرلاردى تەحنولوگيالىق ءۇردىستى ساقتاي وتىرىپ بىرتىندەپ جاڭارتۋ, زاۋىتتىڭ تەحنولوگيالىق جۇيەسىن ەلەكتروندى كومپيۋتەرلىك جۇيەگە كەلتىرۋ, شىعىنداردى, سونىڭ ىشىندە ەلەكتر شىعىنىن ازايتۋ ءۇشىن كومپرەسسور ستانساسىنىڭ ورنىنا ەڭ سوڭعى ۇلگىدەگى گاز-تۋربينالى كومپرەسسور ورناتۋ ماسەلەسى وزەكتى. مۇنىمەن قوسا سەرىكتەستىك قىزمەتكەرلەرىنىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن كوزدەن تاسا, كوڭىلدەن قاعىس قالدىرماۋ قاجەت. جۇمىسشىلارعا ەڭبەك دەمالىستارى كەزىندە ەلىمىزدىڭ ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ورىندارىنا دەمالۋ ءۇشىن كاسىپوداق ارقىلى 70 پايىزعا جەڭىلدەتىلگەن جولداما بەرىلەدى, وعان قوسا مەكەمە اكىمشىلىگى تاراپىنان ەمدەلۋگە 90 مىڭ تەڭگە قارالعان. «كەندىرلى» دەمالىس ورنىنا 1 تاۋلىكتىك جولداما, وعان قوسا «كەندىرلى» مەديتسينالىق-رەابيليتاتسيالىق ورتالىعىنا ساۋىقتىرۋعا 10 كۇندىك جولداما بەرۋ قاراستىرىلعان. قىزمەتكەرلەردىڭ بالالارىنا ارناپ ءار جىلى 150 بالاعا جازعى تىنىعۋ لاگەرلەرىنە بارۋ مۇمكىندىگى قامتىلىپ كەلەدى. سالاماتتىلىقتى ناسيحاتتاۋ جانە ونى ومىرىنە سەرىك ەتەمىن دەۋشىلەر ءۇشىن قولداۋ جوق ەمەس – زاۋىت جانىنان سپورتتىق كەشەن اشىلعان. سونىمەن قاتار جىل سايىن سپورتتىڭ 10 تۇرىنەن تسەحتارارالىق جانە قالالىق دەڭگەيدە سپورتتىق سايىستار وتكىزىلىپ وتىرادى. زاۋىت جاڭاوزەن قالاسىنىڭ جانە ولكەمىزدىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋگە دە ءوز ۇلەسىن قوسۋدا. مۇنايلى قالاداعى №2 ورتا مەكتەپ زاۋىت قامقورلىعىندا.
سوڭعى جىلدارى تابىستى كاسىپورىندار ساناتىنان تابىلىپ, ءوز جۇمىسىن حالىق يگىلىگىمەن ۇيلەستىرگەن قازاق گاز وڭدەۋ زاۋىتى ءوز ىرعاعىنان جاڭىلعان جوق.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
ماڭعىستاۋ وبلىسى.
