اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتىپ, ونى ەل ەكونوميكاسىن ورلەتۋدە نەگىزگى ارنانىڭ بىرىنە اينالدىرۋ ماقساتىندا بىرنەشە باعدارلاما جاسالىپ, ىسكە قوسىلعان. سولاردىڭ ءبىرى – «مۋراباحا» يسلامدىق نەسيەلەۋ باعدارلاماسى. بىلە-بىلگەن اۋىل تۇرعىنىنا ءوز ءىسىن اشۋ ءۇشىن اتالعان باعدارلامانىڭ قولايلى تۇسى كوپ-اق.
اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتىپ, ونى ەل ەكونوميكاسىن ورلەتۋدە نەگىزگى ارنانىڭ بىرىنە اينالدىرۋ ماقساتىندا بىرنەشە باعدارلاما جاسالىپ, ىسكە قوسىلعان. سولاردىڭ ءبىرى – «مۋراباحا» يسلامدىق نەسيەلەۋ باعدارلاماسى. بىلە-بىلگەن اۋىل تۇرعىنىنا ءوز ءىسىن اشۋ ءۇشىن اتالعان باعدارلامانىڭ قولايلى تۇسى كوپ-اق.
تاياۋدا وسى باعدارلاما بويىنشا قاراعاندى وبلىسىنداعى شەت اۋدانىنىڭ 5 شارۋاشىلىعى سيممەنتال تۇقىمدى 40 سيىر ساتىپ الدى. مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ءىرى قارانىڭ بۇل تۇقىمى ءسۇتتى مول بەرەدى. جوبانى «قازاگرو» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اق-تىڭ ەنشىلەس كومپانياسى «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق جۇزەگە اسىرىپ وتىر. بۇعان دەيىن شەت اۋدانىندا وتكەن سەمينار-كەڭەستە ءسۇت كلاستەرىن جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى جان-جاقتى تالقىلانعان بولاتىن. سول كەزدە جوبانى قاراعاندى وبلىسى اكىمدىگىنىڭ ءوندىرۋشى كومپانياسى «ناتيجە» جشس مەن اتالعان قور «اگروبيزنەس-2020» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە قاناتقاقتى رەجىمدە جۇزەگە اسىراتىن بولىپ كەلىسكەن ەكەن.
يگى جوبانى قولداپ, قارجىلاندىرۋ بارىسىندا «مۋراباحا» يسلامدىق نەسيەلەۋ جولىمەن قاتار «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا شاعىن نەسيە بەرۋ شاراسى دا كەڭ پايدالانىلىپ, قاتار جۇرگىزىلگەن. ەلدىك شاراعا قاتىسىپ, ءسۇت وڭدەپ, وندىرۋگە اتسالىسقىسى كەلەتىن جانداردىڭ ءوزارا بايلانىسى مەن ءىس-ارەكەتىنىڭ جۇيەسى جاسالعان. ول بويىنشا, «ناتيجە» جشس ساۋىن سيىرلاردى ساتىپ العىسى كەلەتىن, بىراق وعان قارجىسى جوق ادامداردىڭ ءتىزىمىن جاسايدى. ال قولداۋ قورىنىڭ قىزمەتكەرلەرى اۋىلدارعا ارنايى شىعىپ, ءسۇتتى سيىرلاردى يەلەنەتىن شارۋاشىلىقتاردا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, ءتيىستى قۇجاتتارىن قابىلدايدى.
نەگىزى كەلەشەكتەگى قارىز الۋشى مال ساتۋشى تاراپپەن نيەت شارتىن جاسايدى. وسى شارتقا وراي قولداۋ قورى ساۋىن سيىردى ساتىپ الۋشىعا نەسيە بولەدى. بۇل نەسيەلىك شاراسى قارىزدى تاۋارلى تۇردە بەرۋ جۇيەسىمەن دە جۇزەگە اسىرىلۋى ىقتيمال. قارىز الۋشى قالاعان مالىن الىپ, وندىرگەن ءسۇتىن نەسيە شارتىنا وراي «ناتيجە» جشس-عا كەلىسىلگەن باعامەن تاپسىرىپ وتىرادى. شارۋاسى دوڭگەلەپ, كىرىس كەلە باستاعاندا قولداۋ قورىنان العان قارىزدارىن قايتارا باستايدى. قارىزدى قايتارۋ شارالارى تاپسىرىلاتىن ءسۇت ەسەبىنەن, «ناتيجە» جشس تاراپىنان دا ورىندالۋى مۇمكىن. اۋىل تۇرمىسىن تۇزەۋگە سەپتىگى تيەر دەگەن جوبادا, ءسۇتتى تاسىمالداۋدى نەسيەلەۋ جۇيەسى دە تاپتىشتەلگەن. «مۋراباحا» يسلامدىق نەسيەلەۋ باعدارلاماسى بويىنشا قارىز الۋشى ءسۇت تاسيتىن كولىكتى ساتىپ الۋعا دا ءتيىمدى جولمەن قارىز الىپ, ونى ءبولىپ-ءبولىپ قايتارۋىنا جاعداي جاسالعان. ءسويتىپ, «ناتيجە» كومپانياسىمەن كەلىسە وتىرىپ, ءسۇتتى جيناپ, قابىلداۋ ورنىنا ءوزى جەتكىزۋىنە بولادى.
– قارىز كولەمى 3 ملن. 750 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جەتەدى. كاسىپكەر ول قارىزدى 4 جىلدىق مەرزىمدە قايتارۋ شارتىمەن الادى. ونىڭ ۇستىندەگى تابىس ۇستەمەسى 9,5 پايىزدان اسپايدى. دەسەك تە, نەسيەلەۋدىڭ بارلىق تالاپتارى ورىندالىپ, ءىس وڭالعان جاعدايدا 1 مال باسىنا بەرىلەتىن مەملەكەتتىك سۋبسيديا 118 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. ءبىر اسىل تۇقىمدى مال ءسۇتتى كادىمگى قاراپايىم مالدان 3 ەسە كوپ بەرەدى. سوندىقتان بۇل جوبا شارۋالارعا وتە ءتيىمدى بولاتىنىنا سەنەمىن, دەيدى «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق-تىڭ قاراعاندى وبلىستىق فيليالى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى م.تۇڭعىشبەكوۆ.
ەلىمىزدە ءسۇت وندىرۋشىلەرگە مەملەكەتتىك قولداۋ جاسالىپ وتىراتىنى بەلگىلى. اتالعان جوبادا دا مەملەكەتتىك كومەك شارالارى تولىق ەسكەرىلگەن. اتاپ ايتقاندا, ءسۇتى مول اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا مالدىڭ ءتولىن ساتىپ الۋعا, سونداي-اق, سەلەكتسيالىق جانە مالدى اسىل تۇقىمداندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قىزمەتىن ارزانداتۋعا, بۇلارمەن بىرگە انالىق مالداردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا ارنايى سۋبسيديا بولىنەدى. مۇنىمەن قاتار, مەملەكەتتىك سۋبسيديانى پايدالانىپ اسىل تۇقىمدى بۇقا ءوسىرىپ وتىرعان شارۋاشىلىقتاردان باعالى ۇرىق پەن ەمبريونداردى ترانسپلانتاتسيالاۋ باعاسىن ارزانداتىپ الۋعا بولادى. بۇلارمەن بىرگە, مالدىڭ قۇنارلى ازىقتارىن تومەندەتىلگەن باعامەن الۋعا سۋبسيديا ارقىلى قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك جاسالعان.
– جوبانى قارجىلاندىرۋعا اۋدان بويىنشا جالپى 19 ملن. 250 مىڭ تەڭگە قارجى قاراستىرىلدى. بۇل ءسۇتتى ءىرى قارالاردى «نۇر الەم», «شالقار», «نۇر» شارۋا قوجالىقتارى مەن جەكە كاسىپكەرلەر ا.مايحانوۆ پەن ە.حاسەنوۆ پاۆلودار وبلىسىنداعى «لۋگانسك» اسىل تۇقىمدى شارۋاشىلىعىنان ساتىپ الدى. بۇيىرتسا, اسىل تۇقىمدى مال شەت اۋدانىنىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا سەپتەسىپ, اۋىل-ايماقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرەدى دەگەن ءۇمىتىمىز زور, – دەيدى م.تۇڭعىشبەكوۆ.
قايسار ءجۇسىپ.
