اقتوبە وبلىسىنىڭ ەكونوميكاسى سوڭعى جىلدارى قارقىندى دامۋدا. بۇعان جاڭا ءوندىرىس ورىندارىنىڭ اشىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلۋى سەرپىن بەرىپ وتىر. قازىر دە كوپتەگەن ءىرى ينۆەستيتسيالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋدا.
اقتوبە وبلىسىنىڭ ەكونوميكاسى سوڭعى جىلدارى قارقىندى دامۋدا. بۇعان جاڭا ءوندىرىس ورىندارىنىڭ اشىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلۋى سەرپىن بەرىپ وتىر. قازىر دە كوپتەگەن ءىرى ينۆەستيتسيالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋدا.سولاردىڭ ىشىندە اقتوبە رەلس-ارقالىق زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى اناعۇرلىم قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. جاقىندا وسى قۇرىلىس الاڭىندا بولعانىمىزدا بۇعان انىق كوزىمىز جەتتى. اينالاسى اتشاپتىرىم زاۋىت اۋماعى قىزۋ ەڭبەك الاڭىنا اينالعان. جارق-جۇرق ەتىپ وت شاشقان دانەكەرلەۋ, قۇرىلىسقا قاجەتتى ماتەريالداردى ءتۇسىرۋ جانە بەتون تاسىمالداعىش ماشينالاردان قالىپتارعا بەتون قۇيۋ, ارماتۋرالاردى بەكىتۋ, بولاشاق بالقىتۋ پەشتەرىنىڭ تۇعىرتاستارىن قۇيۋ, قوندىرعىلاردى ورناتۋ سياقتى جۇمىستار ءبىر ساتكە دە تولاستار ەمەس. ۇزىندىعى 750 مەتر, ەنى 100 مەتر بولاتىن ءوندىرىستىڭ ونە بويى قىزۋ ەڭبەك. وسىنشاما الاڭدى الىپ جاتقان باس كورپۋستىڭ قىس قاھارىنا مىنبەي تۇرىپ قابىرعالارىن تۇرعىزىپ, توبەسىن جاۋىپ العان قۇرىلىسشىلار جاۋعان جاڭبىر, قارعا, وكپەك جەلگە قاراماي جۇمىستارىن اتقارۋدا. وسىنىڭ وزىنەن-اق, اۋا رايىنىڭ قۇبىلمالى كەزىندە جۇمىس قارقىنىن تومەندەتپەۋ ءۇشىن سالىنىپ جاتقان زاۋىت باسشىلىعىنىڭ الدىن الا قامدانعانى كورىنىپ تۇر. بۇل زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى 2013 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا باستالعانىنا قاراماستان, ىجداعاتتىلىقتىڭ ءىزى اڭعارىلادى. قۇرىلىس الاڭىندا كەزدەسكەن اقتوبە رەلس-ارقالىق زاۋىتىنىڭ باس ديرەكتورى اندرەي كۋزميننىڭ دە كوڭىلى كوتەرىڭكى, باس كورپۋسپەن ءبىر مەزگىلدە سالىنىپ جاتقان قوسالقى وندىرىستەردىڭ بوي كوتەرىپ جاتقانىنا ريزا. ول بىزبەن اڭگىمەسىن قازىر قۇرىلىس جۇمىستارى كەستەگە ساي جۇرگىزىلىپ جاتقانىنان باستادى.
– 2012 جىلى جەلتوقساندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىسقان جالپىۇلتتىق تەلەكوپىر اياسىندا اقتوبەدە رەلس-ارقالىق زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىلگەن بولاتىن. كوپ كۇتتىرمەي-اق, 2013 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا اۋقىمدى جوبانىڭ قۇرىلىسىن باستاپ كەتتىك. بۇل زاۋىتتا يننوۆاتسيالىق تەرموتوزىمدى, جوعارى ساپالى رەلستىڭ ۇزىندىعى 120 مەتر ەتىپ قۇيىلادى. ءونىم جوعارى جىلدامدىقپەن جانە قوزعالىسى كوپ جەلىلەرگە قولدانىلاتىن بولادى. رەلستىڭ ۇزىن بولۋى مۇنداعى دانەكەرلەۋ ارقىلى جالعاۋ جۇمىستارىن ازايتادى ءارى قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتەدى. تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – زاۋىت شىعارعان ءونىم جىلجىمالى قۇرامنىڭ جىلدامدىقتى ارتتىرۋىنا ىقپال ەتەدى. مۇنداعى قۇرال-جابدىقتاردىڭ بارلىعى يتاليادان جەتكىزىلگەن, – دەدى ول قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ قارقىنىن ءوزىڭىز دە كورىپ تۇرسىز عوي دەگەندى يشاراتپەن ءبىلدىرىپ.
زاۋىت قۇرىلىسىندا پايدالانىلاتىن ماتەريالداردىڭ جانە وسىندا جۇمىس ىستەيتىن مەردىگەرلەردىڭ 99 پايىزى قازاقستاندىق كورىنەدى. جوبانىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىندا باس مەردىگەردەن باسقا, سەگىز قوسىمشا مەردىگەر كاسىپورىندار جۇمىس ىستەۋدى, ولاردا ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن كەلگەن 750 ادام ەڭبەك ەتۋدە. جۇمىسشىلارعا تۇرمىستىق جاعداي جاسالعان, ەڭبەكاقىلارى دا جوعارى, ۋاقىتىلى بەرىلىپ تۇرادى. سوندىقتان دا مۇندا كادرلار تۇراقتى.
زاۋىت جىلىنا 430 مىڭ توننا پروكات, ونىڭ ىشىندە 200 مىڭ توننا رەلس جانە 230 مىڭ توننا ءىرى سورتتى پروكات ونىمدەرىن شىعاراتىن بولادى. جوبانىڭ قۇنى 55 ميلليارد تەڭگە تۇرادى. زاۋىتتىڭ باستاماشىلارىنىڭ ءبىرى – «ترانسپورتتىق تەحنولوگيا» جشس جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا ىنتالى بولىپ وتىر. قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى قاجەتتى قارجىنىڭ 70 پايىزىن نەسيەلەيدى, ال, قالعانىن «قازاقستان تەمىر جولى» اق پەن جەكە ينۆەستورلار قارجىلاندىرادى. قازىردىڭ وزىندە كاسىپورىن قۇرىلىسىنا قارالعان قارجىنىڭ 30 پايىزى يگەرىلگەن. رەلس-ارقالىعى الىپ زاۋىتى ىسكە قوسىلعاننان كەيىن 700 ادام جۇمىسپەن قامتىلماق. زاۋىت ءۇش اۋىسىمدا ءۇزىلىسسىز جۇمىس ىستەيتىن بولادى.
يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا سايكەس جوبانىڭ ينفراقۇرىلىمدىق جەلىلەرمەن جاراقتاندىرىلۋىنا وبلىستىق اكىمدىك قولداۋ كورسەتكەن. ياعني گاز, سۋ جانە كاناليزاتسيا قۇبىرلارىن تارتۋ, زاۋىتتىڭ تەمىرجول ارقىلى وتەتىن اۆتوجولى, 22 شاقىرىم ەلەكتر جەلىسى وسى باعدارلاما اياسىندا جۇرگىزىلگەن. مۇنىڭ ءوزى ءىرى جوبانى جۇزەگە اسىرۋشىلارعا جاسالعان كوپ كومەك ەكەنى ءسوزسىز.
سونداي-اق, جوبا اياسىندا زاۋىتقا 39-ىنشى قىزعالداقتى رازەزىنەن تەمىرجول تارتىلىپ, جۇكتى تيەۋ- ءتۇسىرۋ بازاسى سالىندى. قويمالار, ءورت ءسوندىرۋ دەپوسىن, ەلەكتر ستانسالارىن سالۋ جوبانى جۇزەگە اسىرۋمەن قاناتتاس جۇرگىزىلۋدە, قۋاتى 40 مەگاۆات ەلەكتر ستانساسى ىسكە قوسىلعان. بولاشاقتا بولات بالقىتۋ كاسىپورىنى سالىنباق. ونىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى جاسالۋدا. وسىعان بايلانىستى تاعى دا 150 مەگاۆات ەلەكتر پودستانساسىن پايدالانۋعا بەرۋ ويلاستىرىلۋدا. جالپى, بۇل كاسىپورىن رەلس-ارقالىقتارىن شىعارۋعا قاجەتتى شيكىزاتتى بولات تەمىردى بالقىتۋدان باستاپ دايىن ءونىم رەلس جانە ءىرى سورتتى پروكات شىعارۋدىڭ تاسقىندى وندىرىستىك جەلىسىن قالىپتاستىرۋعا باعىت ۇستاۋدا. سوندا بارلىق پروتسەستەر وسىندا كىدىرىسسىز اتقارىلاتىن بولادى.
بۇل شيكىزات ءۇشىن شەتەلگە تاۋەلدىلىكتەن قۇتقارادى, سونداي-اق, بارلىعى ءبىر جەردە دايىندالعاندىقتان, شىعارىلاتىن ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنى دا ارزان بولادى دەپ كۇتىلۋدە.
يتاليانىڭ «Siemens-VAI» كومپانياسى جابدىقتاردى جەتكىزىپ, ءوز تەحنولوگيالارىن وندىرىسكە ورناتىپ قانا قويمايدى, قوندىرعىلاردى قۇرۋ جانە قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ دۇرىس جۇرگىزىلۋىنە باقىلاۋ جاسايدى. زاۋىتتىڭ باس كورپۋسىن تەحنولوگيالىق جاراقتاندىرۋ, پروكاتتىق قوندىرعىلاردى جاساقتاۋ, ىسكە قوسۋ-رەتتەۋ جۇمىستارىن يتاليالىق ماماندار ءجۇزەگە اسىرادى. باس مەردىگەر – «سويۋزكومپلەكت» قازاقستان-ۋكراينا بىرلەسكەن كاسىپورىنى دا ءوز تاراپىنان اتقارىلاتىن جۇمىستاردىڭ ۋاقىتىلى جانە ساپالى بولاتىنىنا كەپىلدىك بەرىپ وتىر. جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا قاتىساتىن رەسەيلىك «پروكاتمونتاج» فيرماسىنىڭ يتاليالىقتارمەن جۇمىس جاساۋدا بۇرىننان قالىپتاسقان تاجىريبەسى بار ەكەن.
بۇگىنگى كۇنى زاۋىتتا گاز-تۋربينالى ەلەكتر ستانساسىن 100 مۆت-عا كەڭەيتۋ ارقىلى ەلەكترمەن بولات بالقىتۋ تسەحىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. وتاندىق ءونىم پايدالانۋعا بەرىلگەننەن كەيىن «قازاقستان تەمىر جولى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ بارلىق قاجەتتىلىكتەرىن قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. قازىردىڭ وزىندە ماركەتينگتىك ءبولىم قۇرىلىپ, الدىن الا بولاشاقتا ونىمدەردى وتكىزۋگە جانە الۋشىلارعا جەتكىزۋگە كەلىسىمدەر جاسالۋدا. ونىڭ ىشىندە «شالقار-بەينەۋ» تەمىرجول قۇرىلىسى, سونداي-اق, وزبەكستان, تۇركىمەنستان, ازەربايجان سەكىلدى باسقا دا ەلدەردىڭ تەمىرجول كومپانيالارى قاجەتتىلىگىن وتەيتىن بولادى. زاۋىت باسشىلىعىنىڭ ايتۋىنشا, قازىر «قازاقستان تەمىر جولى» اق-پەن ون جىلعا 1,0 ميلليون توننا ءونىم جەتكىزۋ جايىندا كەلىسىمشارت جاسالىپتى. ياعني زاۋىت جىل سايىن اكتسيونەرلىك قوعامدى 100,0 مىڭ توننا ونىممەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرماق.
بۇگىندە ىرگەتاسى قالانىپ, قۇرىلىسى كۇندىز-ءتۇنى جۇرگىزىلىپ جاتقان كاسىپورىن كەلەر جىلى ىسكە قوسىلماق. مەردىگەر كومپانيالار اۋا رايىنىڭ جاۋىندى-شاشىندى بولعانىنا قاراماستان, قۇرىلىس جۇمىستارىنان كىدىرىس بولدىرماۋدا. بۇل نىسان وبلىستىڭ ەكونوميكاسىنا سەرپىن بەرەتىن جوبا رەتىندە جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ قاتاڭ قاداعالاۋىندا تۇرعانى دا شىندىق. سەبەبى, ەلدىڭ كۇرەتامىرى ىسپەتتى تەمىرجولعا قاجەتتى رەلس شىعاراتىن بۇل كاسىپورىننىڭ ماڭىزى زور ءارى ازىرگە ەلىمىزدە بىرەۋ عانا. بىرەگەي جوبا – رەلس زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى باستالعالى جۇمىس قارقىنى ۇدەي تۇسپەسە, كەمىگەن جوق. مۇنىڭ ءوزى بۇل جوبانى جىلدامىراق جۇزەگە اسىرۋعا ينۆەستورلاردىڭ قانشالىقتى ىقىلاستى ەكەنىن كورسەتسە كەرەك. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ مەرزىمى وتە قىسقا, مۇنىڭ ءوزى كاسىپورىن قۇرىلىسىن جۇرگىزۋشىلەرگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. قۇرىلىس الاڭىنداعى قارقىندى جۇمىسقا قاراپ, ينۆەستورلاردىڭ دا, قۇرىلىسشىلاردىڭ دا بۇل جاۋاپكەرشىلىكتى جەتە سەزىنگەنىنە كوزىمىز جەتتى.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە وبلىسى.
