رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 1920 جىلى جەر شارىندا شامامەن 1,3 ميلليارد تۇرعىن بولىپتى. 1930 جىلى جەر شارى حالقى 2 ملرد. ادام بولسا, 1962 جىلى – 3 ملرد., 1976 جىلى – 4 ملرد., 1987 جىلى – 5 ملرد., ال 1999 جىلى 6 ملرد. ادامعا جەتتى. بۇۇ ساراپشىلارىنىڭ مالىمدەۋىنشە, 2011 جىلدىڭ قاراشا ايىندا جەر تۇرعىندارىنىڭ سانى 7 ميللياردقا جەتتى.
حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا باستاۋ العان ادامزات بالاسىنىڭ ءوسىمى جىل وتكەن سايىن ارتا تۇسۋدە. حالىقارالىق زەرتتەۋ بويىنشا, سوڭعى جىلدارى جەر تۇرعىندارى جىل سايىن 80 ميلليون ادامعا ۇلعايىپ كەلە جاتىر ەكەن. وسىنداي پىكىردى گەرمانياداعى كامپۋس Seilersee پرەزيدەنتى, پروفەسسور ديتريح ۆالتەر الماتىعا كەلگەندە «جاسىل ەكونوميكا جانە تۇراقتى دامۋ» دەپ اتالاتىن حالىقارالىق عىلىمي سەميناردا ايتقانى بەلگىلى.
رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 1920 جىلى جەر شارىندا شامامەن 1,3 ميلليارد تۇرعىن بولىپتى. 1930 جىلى جەر شارى حالقى 2 ملرد. ادام بولسا, 1962 جىلى – 3 ملرد., 1976 جىلى – 4 ملرد., 1987 جىلى – 5 ملرد., ال 1999 جىلى 6 ملرد. ادامعا جەتتى. بۇۇ ساراپشىلارىنىڭ مالىمدەۋىنشە, 2011 جىلدىڭ قاراشا ايىندا جەر تۇرعىندارىنىڭ سانى 7 ميللياردقا جەتتى.
ال 2050 جىلى ول 8-10 ميلليارد شاماسىندا بولادى ەكەن. جەر تۇرعىندارىنىڭ 60,5 پايىزى ازيادا, 8,7 پايىزى ەۋروپادا تۇرادى. حالىق ورنالاسۋىنداعى ۇلەسىنە كەلسەك, الدىمەن ازيادان كەيىن افريكا, وڭتۇستىك امەريكا, اۆستراليا, ەۋروپا ورىن تەپپەك.
ال 17 ميلليونداي تۇرعىنى بار قازاقستانعا كەلسەك, ءبىزدىڭ ەلدەگى حالىق ءوسىمى 2050 جىلى شامامەن 23-24 ميلليون ادامعا جەتپەك.
حالىق سانىنىڭ وسكەنى ەلدىڭ ەكونوميكالىق جاعدايىنىڭ ارتا تۇسۋىنە ىقپال ەتەتىنى بەلگىلى. دەگەنمەن, الەمگە ورتاق ءبىر پروبلەما الدان شىعاتىنى داۋسىز. ول – حالىقتى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ. وسى ورايدا, بۇگىنگى تاڭدا الەم نازارى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە اۋىپ وتىر. ويتكەنى, حالقىمىز «اۋرۋ – استان» دەپ بەكەر ايتپاعان شىعار. حالىقتى ساپالى ءارى قاۋىپسىز ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ قاشان دا وزەكتى تاقىرىپ كۇيىندە قالا بەرمەك.
دۇنيەجۇزىلىك ازىق-ت ۇلىك باعدارلاماسى مەن بۇۇ-نىڭ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل-شارۋاشىلىق ۇيىمى مەن حالىقارالىق اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ قورى بىرلەسە وتىرىپ دايىنداعان ءۇشىنشى باياندامادا الەمدەگى ەلدەر مەن حالىقتاردىڭ قازىرگى جاعدايىنا ساراپتاما جاسالىپ, تۇرعىنداردى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتۋعا قاتىستى جاھاندىق ماسەلەلەر جان-جاقتى قامتىلعان.
2006-2008 جىلدارى بولعان ازىق-ت ۇلىك داعدارىسى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىن شارپىپ ءوتتى, حالىقارالىق نارىقتا كۇرىش, استىق جانە جۇگەرى ونىمدەرىنىڭ باعاسى بىرنەشە ەسە وسكەن بولاتىن. حالىقارالىق نارىقتا باعانىڭ ءوسۋى ەلدەردىڭ ىشكى باعاسىنىڭ وسۋىنە اسەر ەتتى. 2006-2008 جىلدارى بولعان ازىق-ت ۇلىك داعدارىسى ءار ەلگە ءارتۇرلى اسەر ەتتى, سونىڭ ىشىندە كەدەي ەلدەر ۇلكەن زارداپ شەكتى.
اتالعان ءۇشىنشى باياندامادا جاھاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى الداعى وتىز-قىرىق جىلدىڭ ىشىندە كۇردەلى پروبلەمالارعا تاپ بولاتىنى جازىلعان. جەر شارى تۇرعىندارى سانىنىڭ ءوسۋى ازىق-ت ۇلىككە دەگەن سۇرانىستى ارتتىرا تۇسەتىنى بەلگىلى, سونىمەن قاتار, وسى كەزەڭدە كليماتتىڭ وزگەرۋى جانە تابيعي رەسۋرستاردىڭ دەگراداتسياسى جاڭا پروبلەمالاردى تۋدىراتىنى انىق. سونىڭ سالدارىنان ازىق-ت ۇلىك ءونىمىن شىعاراتىن ءوندىرىس ورىندارىنىڭ جۇمىسىندا دا تۇراقتىلىق ساقتالماۋى مۇمكىن. بۇۇ-نىڭ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىلشارۋاشىلىق ۇيىمىنىڭ باعالاۋى بويىنشا, وسى عاسىردىڭ ورتا تۇسىندا 9 ميللياردتان استام تۇرعىندى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 2005-2007 جىلدار مەن 2050 جىلدار كەزەڭىن سالىستىرعاندا اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسى دۇنيەجۇزى بويىنشا 70 پايىزعا, دامۋشى ەلدەردە 100 پايىزعا دەيىن ءوسۋى ءتيىس دەپ بولجام جاسالعان.
2009 جىلى 11 جەلتوقساندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. وندا بىرقاتار قولدانىستاعى زاڭدارعا تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى.
زاڭدا ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە تونەتىن قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ الدىن الۋعا جانە ولاردى بەيتاراپتاندىرۋعا باعىتتالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق, اكىمشىلىك جانە وزگە دە شارالاردى ازىرلەۋ جانە ىسكە اسىرۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلاتىنى ايقىندالعان.
سونىڭ ىشىندە جاسىنا, م ۇلىكتىك جانە الەۋمەتتىك جاعدايىنا, تۇرعان جانە تۇرعىلىقتى جەرىنە قاراماستان تۇتىنۋدىڭ فيزيولوگيالىق نورمالارىنا سايكەس ساپالى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا حالىقتىڭ ناقتى جانە ەكونوميكالىق قول جەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلگەن.
ەلىمىزدە وندىرىلەتىن, سونىمەن بىرگە, شەتەلدەن اكەلىنەتىن جانە وتكىزىلەتىن ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى ساپاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاماق ونىمدەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى تۋرالى زاڭناماسىندا بەلگىلەنگەن تالاپتارعا سايكەس بولۋى ءتيىس.
سونداي-اق, اگرارلىق ازىق-ت ۇلىك نارىعىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن تەڭ باسەكەلەستىك ورتانى قۇرۋ, مەملەكەت پەن جەكە كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلى مەن ىنتىماقتاستىعى بولۋى, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىندە قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ, كاسىپكەرلەر قاۋىمداستىقتارىنىڭ (وداقتارىنىڭ) ءرولىن ارتتىرۋعا جاردەمدەسۋ قاجەت.
زاڭعا سايكەس مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنىڭ جاي-كۇيىن ناشارلاتاتىن, ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا باعانىڭ نەگىزسىز كوتەرىلۋىن, ازىق-ت ۇلىكتىڭ ىشكى رەسۋرستارىنىڭ تومەندەۋىن ارزانداتاتىن, ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەگىنەن تىسقارى جەرلەرگە زاڭسىز اكەتۋگە ىقپال ەتەتىن, ساپاسىز جانە حالىق ءۇشىن قاۋىپتى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن ىشكى نارىققا اكەلۋگە ىقپال ەتەتىن شەشىمدەر قابىلداۋىنا جانە ءىس-ارەكەتتەر جاساۋىنا جول بەرىلمەيدى.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ القالى جيىنداردا سويلەگەن سوزدەرىندە اگرارلىق سالانى دامىتۋ, سونىڭ ىشىندە, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى ماسەلەنى ءجيى كوتەرىپ كەلەدى. ايتالىق, 2009 جىلى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ كەزەكتەن تىس 12-ءشى سەزىندە ەلباسى: «بىزگە بۇكىل الەمدە ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا دەگەن سۇرانىستىڭ ءوسۋىن جانە باعالارىنىڭ ارتۋىن ەسكەرە وتىرىپ, اگرارلىق سەكتوردى تەحنولوگيالىق قايتا جاراقتاندىرۋعا جانە كەڭ اۋقىمدى جاڭعىرتۋعا قايتا باعدارلانۋ قاجەت», دەگەن بولاتىن.
ول ءۇشىن ەلىمىزدە بارلىق جاعدايلار بار. ەلباسىمىز وتكەن بىرنەشە جىل ىشىندە قۋاتتى اگرارلىق-يندۋستريالىق بازانى قۇرۋعا مۇمكىندىك جاسالعانىن, اۋىل تىزەرلەۋدەن اياعىنان نىق تۇرعانىن, جاڭا تەحنيكامەن جانە تەحنولوگيالارمەن قايتا جاراقتانعانىن اتاپ ءوتتى. سول ارقىلى قازاقستان العاش رەت ازىق-ت ۇلىك استىعىن ءىرى ەكسپورتتاۋشىعا اينالدى, ال ۇندى ەكسپورتتاۋ جونىنەن ءبىز ءبىرىنشى ورىنعا شىققانىمىز انىق.
ال 2009 جىلى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا مەملەكەت باسشىسى ءبىزدىڭ ەل ىشكى جانە سىرتقى كونيۋنكتۋرانى ءجىتى قاداعالاپ, ەش كىدىرىسسىز تاباندى شارالاردى قولعا العاندىقتان, جاھاندىق ازىق-ت ۇلىك داعدارىسى ءبىز ءۇشىن ۇلتتىق اپاتقا اينالماعانىن تىلگە تيەك ەتتى.
«اگروونەركاسىپتىك كەشەن تۋرالى ايرىقشا ايتقىم كەلەدى, ونىڭ دامۋى ارقاسىندا ءبىز ءبىر مەزگىلدە ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى ەكى مىندەتتى – ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدى جانە ەكسپورتتى ءارتاراپتاندىرۋدى شەشەمىز», دەدى ن.ءا.نازارباەۆ.
ال ەندى ەلباسىنىڭ 2010 جىلعى حالىققا ارناعان جولداۋىنىڭ نەگىزگى ارقاۋىنىڭ ءبىرى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا قاتىستى بولدى. «اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى ەڭ تومەنى جانە جىلىنا ءبىر جۇمىس ىستەۋشىگە 3 مىڭ دوللار شاماسىندا كەلەدى. ال دامىعان ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 50-70 مىڭ دوللاردى قۇرايدى ەكەن. اۋىل ءۇشىن ءوسۋ پەرسپەكتيۆاسى مىنە وسىندا. سوندىقتان ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – 2014 جىلعا قاراي اگروونەركاسىپتىك كەشەندە ونىمدىلىكتى كەم دەگەندە ەكى ەسە ارتتىرۋ. بۇل كۇردەلى مىندەتتى اگرارلىق-يندۋستريالىق ءارتاراپتاندىرۋ عانا, ياعني اۋىلشارۋاشىلىق شيكىزاتىن قايتا وڭدەۋدى شۇعىل ارتتىرۋ, جاڭا قۇرال-جابدىقتار, جاڭا تەحنولوگيالار مەن اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى جاڭا كوزقاراس شەشە الاتىن جاعدايدا. الەمدىك تاجىريبەنى پايدالانۋ, ونى ءبىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىمىزعا جەدەل ەندىرۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ», دەي كەلىپ, ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى ىشكى رىنوگىنىڭ 80 پايىزدان استامىن وتاندىق تاعام ونىمدەرى قۇراۋى ءتيىس ەكەنىن, وعان بىزدە بۇل ءۇشىن مۇمكىندىكتەر بار دەپ ءمالىم ەتتى.
2011 جىلعى 17 ساۋىردە پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ۇكىمەت مۇشەلەرى, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار, «نۇر وتان» پارتياسى, «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق باسشىلارى, وبلىس اكىمدەرى قاتىسقان ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن ماجىلىسىندە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازىرگى كۇنى بۇكىل الەمدە باعانىڭ, سونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ ءوسۋى ايقىن بايقالىپ وتىر. بۇۇ حالىقارالىق ازىق-ت ۇلىك ۇيىمىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, بۇل الەمدىك قۇبىلىسقا اينالىپ بارادى. الايدا, قازاقستان ءوزىن ءوزى جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن دامىتۋدى قامتاماسىز ەتە الاتىن ەلدەردىڭ قاتارىندا», دەپ ايتقان بولاتىن.
ەلباسى 2012 جىلعى 27 قاڭتارداعى جولداۋىندا اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماسەلەسىنە ارنايى توقتالىپ, قازاقستاننىڭ اگرارلىق سەكتورى ۇلكەن ەكسپورتتىق مۇمكىندىكتەرگە جانە يننوۆاتسيالار ەنگىزۋ ءۇشىن جوعارى الەۋەتكە يە ەكەندىگىن, ال ازىق-ت ۇلىككە دەگەن قاجەتتىلىك الەمدە جىل سايىن وسە بەرەتىنىن, سوندىقتان ءبىزدىڭ ەلگە بۇل مۇمكىندىكتى جىبەرىپ الۋعا بولمايتىنىن ەسكەرتتى. سوعان بايلانىستى ۇكىمەتكە ارنايى تاپسىرمالار بەرىپ, جەكە ينۆەستيتسيالاردىڭ اگرارلىق وندىرىسكە تاۋەكەلىن تومەندەتۋ ءۇشىن زاەمداردى كەپىلدەندىرۋ مەن ساقتاندىرۋدىڭ مەملەكەتتىك جۇيەسىن جاساۋ, فەرمەرلەردىڭ قارجىلاندىرۋعا قولجەتىمدىلىگىن كەڭەيتۋ ءۇشىن بالاما جولدار تابۋ قاجەتتىگىن ايتتى. ۇكىمەتكە بولشەك ساۋدانى دەلدالدارسىز جۇرگىزۋدى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ تەتىگىن جاساپ, ەنگىزۋدى تاپسىردى.
بارىمىزگە بەلگىلى, مەملەكەت باسشىسى 2012 جىلى 14 جەلتوقساندا ەلىمىزدىڭ كەلەشەگىنە ايقىن باعدار كورسەتكەن, ءححى عاسىرداعى باستى مىندەتتەردى قامتىعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جاريا ەتتى. ەلباسى الەمدەگى ءۇشىنشى سىن-قاتەر دەپ جاھاندىق ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە تونەتىن قاتەردى اتادى. پرەزيدەنت ءوز سوزىندە جەر-جاھاندا حالىق سانى ءوسۋىنىڭ جوعارى قارقىنى ازىق-ت ۇلىك پروبلەماسىن كۇرت شيەلەنىستىرە تۇسەتىنىن, بۇگىننىڭ وزىندە الەمدە ميلليونداعان ادام اشتىققا ۇشىراپ, ميللياردقا جۋىق ادام تاعامنىڭ ۇدايى جەتىسپەۋشىلىگىن باستان كەشىرىپ وتىرعانىن ەسكە سالىپ ءوتتى.
ەلباسى قازاقستاننىڭ قازىردىڭ وزىندە استىق داقىلدارىن اسا ءىرى ەكسپورتتاۋشىلار قاتارىنا ەنگەنىن, اسا ءىرى ەكولوگيالىق تازا اۋماقتار بار ەكەنىن جانە ەكولوگيالىق تازا تاعام ونىمدەرىن شىعارا الاتىنىمىزدى, سوندىقتان دا, اۋىل شارۋاشىلىعى ونەركاسىبىندە ساپالى سەكىرىس جاساۋعا تولىق مۇمكىندىگىمىز بار ەكەنىن سەنىمدى جەتكىزدى.
«اسا ءىرى ەكسپورتتىق نارىقتى مەڭگەرۋ ءۇشىن ءبىز قاي ازىق-ت ۇلىكتىڭ جاپپاي ءوندىرىسىن باستى ەتىپ قوياتىنىمىزدى ايقىنداۋىمىز كەرەك. الىنعان شارالاردىڭ ناتيجەسى 2050 جىلعا قاراي ەل ءىجو-سىندەگى اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمىنىڭ ۇلەسى 5 ەسە ارتۋى بولۋى ءتيىس», دەدى ن.ءا. نازارباەۆ.
جولداۋدا بەرىلگەن وسى سالاعا قاتىستى تاپسىرمالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا ۇكىمەت وتە قىسقا مەرزىم ىشىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا اگروونەركاسiپتiك كەشەندi دامىتۋ جونiندەگi 2013 – 2020 جىلدارعا ارنالعان «اگروبيزنەس-2020» باعدارلاماسىن ازىرلەدى. بۇل قۇجات ۇكiمەتتiڭ 2013 جىلعى 18 اقپانداعى ارنايى №151 قاۋلىسىمەن بەكىتىلدى.
باعدارلاما ءتيىمدى ورىندالعان جاعدايدا كۇتiلەتiن ناتيجەلەرگە كەلسەك, مەملەكەتتiك رەتتەۋدiڭ تيiمدi شارالارىن پايدالانۋ, اوك بيزنەسiن دامىتۋ ءۇشiن قولايلى جۇيەلi جاعدايلار جاساۋ, قامتاماسىز ەتۋشi ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, سەكتورعا تارتىلاتىن ورتاشا جىلدىق ينۆەستيتسيالاردى ەكi ەسە ارتتىرۋ, ونiمدiلiكتi ءوسiرۋ ناتيجەسiندە باعدارلامانىڭ نەگiزگi نىسانالى ينديكاتورلارىنا قول جەتكiزىلەدى. اوك سۋبەكتiلەرiن سۋبسيديالاۋ ەسەبiنەن 2020 جىلعا قاراي اۋىل شارۋاشىلىعىن مەملەكەتتiك قولداۋ كولەمiن 4,5 ەسە ارتتىرۋ ماقساتى كوزدەلىپ وتىر. باعدارلامادا كوزدەلگەن iس-شارالاردى قارجىلاندىرۋ مەملەكەتىمىزدىڭ زاڭناماسىنا سايكەس تيiستi قارجى جىلىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق جانە جەرگiلiكتi بيۋدجەتتەردi بەكiتۋ كەزiندە ناقتىلاناتىن بولادى.
اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ىسىنە, وسى سالانىڭ تاۋار وندىرۋشىلەرىن قولداۋعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى دا اتسالىسۋدا. وسى ورايدا, ارىپتەستەرىم (پارلامەنت دەپۋتاتتارى ق.ق.جاقىپوۆ, س.س.ءبىلالوۆ, ج.ق.دۇيسەباەۆ, ر.ۋ.كيم, س.ءا.ۇمبەتوۆ, ر.م. شاەكين) باستاماشىلىق جاساعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە اگروونەركاسىپتىك كەشەن ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» جاڭا زاڭ جوباسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتا كەتكەنىم ءجون. بۇل زاڭنامالىق اكتى ماجىلىستە ماقۇلداندى, ال بىلتىرعى 24 جەلتوقسان كۇنى سەنات قابىلدادى. بۇل زاڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىنداعى زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە جانە «اگروبيزنەس-2020» اگروونەركاسىپ كەشەنى سالاسىن دامىتۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىن مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ جەكەلەگەن باعىتتارىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان.
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى دا ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ, وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىن قولداۋ, تۇرعىندار ءۇشىن ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسىن رەتتەۋ ماسەلەلەرىن ءجيى كوتەرىپ كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندىق پارلامەنتشىلەر اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن مەملەكەتتىك سۋبسيديالاۋ كولەمىن دسۇ-عا ەنگەن ەلدەردە قاراستىرىلعانداي 10 پايىزعا جەتكىزۋ جونىندە ۇسىنىس جاساپ وتىر. اتاپ ايتار بولساق, اتالعان سالانى سۋبسيديالاۋ كولەمى بەلارۋس رەسپۋبليكاسىندا – 18,1 پايىز, ال رەسەي فەدەراتسياسىندا 7,1 پايىز دەڭگەيىندە. ەلىمىزدە اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاسالعان مەملەكەتتىك قولداۋ 10 پايىزعا جەتسە, كوپتەگەن كوكەيكەستى ماسەلەلەر كەشەندى تۇردە شەشىمىن تاباتىنى ءسوزسىز. سەبەبى, قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك وركەندەۋى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى. سونىمەن قاتار, اۋىل شارۋاشىلىعىنا ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ دا ماڭىزدىلىعى زور. بۇل سالاعا ينۆەستيتسيانىڭ كەلۋى وتاندىق ءونىمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرادى.
وڭىرلەرگە بارىپ, سايلاۋشىلارمەن وتكىزگەن كەزدەسۋلەردە ەل ازاماتتارى نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسىن رەتتەپ وتىرۋ جونىندە ۇسىنىستارىن ايتادى. ويتكەنى, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ, ونىمدەردىڭ ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگى ەل تۇرعىندارىنىڭ دەنساۋلىعى مەن ءال-اۋقاتىنىڭ جاقسارۋىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى.
وسى ورايدا, ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ جانە نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋ ماقساتىندا ەلىمىزدە بىرقاتار شارالار قابىلداندى. سونىڭ ىشىندە, ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ وڭىرلىك تۇراقتاندىرۋ قورلارىن قالىپتاستىرۋ جانە پايدالانۋ قاعيدالارى بەكىتىلدى جانە وسى قورلاردى باسقارۋ جونىندەگى وڭىرلىك كوميسسيالار قۇرىلدى. باعاعا سالىستىرمالى تالداۋ جۇرگىزۋ جانە الەۋمەتتىك ماڭىزعا يە ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ بولشەك ساۋداداعى باعاسىنىڭ شەكتىك دەڭگەيدەن اسىپ كەتپەۋىنە باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا تاپسىرما بەرىلدى.
ەلىمىزگە كەلەتىن يمپورتتى قىسقارتۋ جونىندە جانە سىرتقى نارىققا شىعاتىن باسەكەگە قابىلەتتى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋعا قولداۋ جاساۋ تۋرالى ناقتى شارالار ىسكە اسىرىلۋى كەرەك. بۇل رەتتە, دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن دە نازارعا الىپ, ءوز ەلىمىزگە لايىقتى جولداردى قاراستىرعانىمىز ءجون.
ءاليحان تويباەۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى,
«نۇر وتان» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى.
