قازاقستان • 05 تامىز، 2021

الىمجەتتىك ازايعانىمەن...

439 رەت كورسەتىلدى

تاۋەلسىزدىگىمىزگە تاۋبە دەيمىز. كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا اۋىلدان اتتاپ باسپاعان قارا تابان بالا ءسىبىردىڭ قويىن-قولاتىندا اسكەري بورىشىن وتەيتىن. قازىر شە – ءوز ەلى، ءوز جەرى. بۇرىنعىداي الىمجەتتىك تە ازايعان كورىنەدى. ءبىر جاعىنان حالىق اراسىندا مادەنيەت قالىپتاسىپ كەلە جاتسا، ەكىنشىدەن، اسكەري مەكەمەلەردە ءتارتىپ كۇشەيگەن. دەيتۇرعانمەن، قۇقىق بۇزۋشىلىق جوق ەمەس، ءىشىنارا بولىپ تۇرادى. الدا-جالدا اسكەريلەر اراسىندا قىلمىس ورىن السا، اسكەري تەرگەۋشىلەر ىسكە كىرىسەدى.

شىعىس وڭىرلىك اسكەري تەرگەۋ باسقارماسى وسكەمەن ءبولى­مى­نىڭ باستىعى پودپولكوۆنيك دارحان قاسەنوۆتىڭ ايتۋىنشا، اسكەرىمىز العاش كسرو قۇ­را­مى­نان ءبولىنىپ شىققاندا قىل­مىس كوپ بولعان ەكەن.

«بۇگىندە اسكەري پوليتسيا، قار­سى بارلاۋ، اسكەري تەرگەۋ بو­لىمدەرى جۇمىس ىستەيدى. ءدال بۇرىنعىداي الىمجەتتىك كور­سەتۋ كوپ ەمەس. ەسەسىنە، ەكو­نو­مي­كالىق، سىبايلاس جەم­قور­لىق قىلمىستارعا جول بەرىلىپ جاتادى. ماسەلەن، تەندەر وت­كىز­گەن كەزدە قىزمەتكەرلەر قاتە­لىكتەرگە ۇرىنۋى مۇمكىن. سونى­مەن قاتار قىزمەتىن اسىرا پايدالانۋ، جىمقىرۋ، كيىم-كەشەك ساتۋ فاكتىلەرى كەزدەسەدى»، دەيدى دارحان بولاتبەك ۇلى.

ايتقانداي، اسكەري بولىم­دەر­دىڭ بىرىندە اقشا جىمقىرۋ فاكتىسى اشكەرەلەنگەن. ءبولىم باسشىسى قولاستىنداعى قىز­مەت­­كەرلەردىڭ شوتىنا اقشا اۋدار­عان. انىقتاۋ جۇمىستارى كە­زىندە كۇدىكتى ازامات كىناسىن تولىق مويىنداپ، قارجىنى قاي­تار­دى. الايدا جازادان قۇ­تىل­عان جوق.

ءبىر قىزىعى، تەمىردەي تار­تىپ­تە جۇرگەندەردىڭ اراسىن­دا اراگىدىك ەسىرتكى ساتۋ فاكتىسى كەز­­دەسەدى ەكەن. مىسالى، ايماق­تا­عى اسكەري بولىمدەردىڭ بىرىندە قىزمەت ەتىپ جۇرگەن ازامات ەسىرتكى ساتىپ، ونى ساقتاعانى ءۇشىن قۇرىقتالىپ، تەرگەلدى. سو­ت­تىڭ ۇكىمىمەن تەمىر توردىڭ ارعى جاعىنا اتتاندىرىلدى.

جاس­وسپىرىمدەردىڭ پسي­حو­لوگياسى ءالسىز بە، وزىنە-ءوزى قول جۇمساۋ دا بار. سوڭعى بەس جىل ىشىندە عانا ءتورت وقيعا بولدى. 2017 جىلى ءبىر سارباز اتىلىپ قالسا، بيىل بىرەۋى وزىنە-ءوزى قارۋ كەزەنگەن. تاعى ءبىر سارباز دالالى جەردە اۆتوماتتىڭ تەجەگىشىن جوعالتىپ الىپ، ۋايىمعا سالىنىپ كەتكەن. جازادان قورىقسا كەرەك، شەكارا زاستاۆاسىنا 40-50 مەتر قالعاندا تاماعىنا قارۋ توسەپ، شۇرىپپەنى باسىپ قالعان. سويتسە، جوعالعان تەتىكتىڭ قۇنى بار-جوعى 3 مىڭ تەڭگە ەدى. سونداي جاعدايدا قاسىنداعى سار­بازدار ءتۇسىندىرىپ، سابىرعا شاقىرۋعا بولار ما ەدى؟!

قىلمىس بولعان جاعدايدا وقيعا ورنىنا اۋماقتىق پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى شىعادى. ال الىس اۋدانداردا جەرگىلىكتى پوليتسەيلەر ءبىرىنشى بولىپ جە­تەدى. قالا اۋماعىنداعى شا­قىر­­تۋلارعا اسكەري تەر­گەۋ­شىلەر جۇمىلدىرىلادى. ولاردىڭ پىكىرىنشە، ەڭ الدىمەن وقيعا ورنىندا تەكسەرۋ دۇرىس جۇرگىزىلۋى كەرەك. ول ءۇشىن جەدەل تەرگەۋ توبى قۇرىلادى، پروكۋراتۋرا وكىلدەرى قاتىسادى. قاجەت جاعدايدا كريميناليست كەلەدى. ءار قىلمىستىڭ اشىلۋىنا وقيعا ورنىنداعى ۇساق-تۇيەك زات­تار­دىڭ ءوزى سەبەپ بولادى. ادام تاع­دىرى بولعاندىقتان، جاع­داي بۇگە-شىگەسىنە دەيىن تەك­سە­رىلەدى. تولىقتاي ساراپتاما جۇرگىزىلەدى. قاتىسى بار تۇل­عالاردىڭ مەكتەپ كەزىنەن باس­تاپ بۇگىنگە دەيىنگى مىنەزدەمەسى قارالادى.

مۇنداي فاكتىلەردەن كەيىن ساربازدار اراسىندا سۋيتسيدكە بارماۋ تۋرالى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ، پسيحو­لو­گيالىق تەست الىنادى. جالپى، قانداي دا ءتارتىپ بۇزۋشىلىق ورىن السا، اسكەريلەردىڭ اس-سۋىنان باستاپ، تۇگەلدەي دەرلىك تەكسەرىلەدى ەكەن. ەگەر دەنە جا­را­قاتتارى انىق­تال­سا، كىنالى سارباز گاۋپت­ۆاح­تاعا جا­­بىلادى.

«پوستتا دۇرىس تۇرۋ كەرەك. وكىنىشتىسى، اۆتوماتتى شۇقىلاپ تۇرىپ، بايقاۋسىزدا اتىلىپ قالعاندار دا بار. ايتا كەتەيىن، جۋىقتا تۇنگى اتۋ جاتتىعۋى كە­زىندە پۋلەمەتتىڭ ءبىر وعى اتىل­ماي قالعان. ونى ەشكىم قا­راماعان. تۇندەلەتىپ كازارماعا كەلگەن سوڭ قارۋ-جاراقتى تازالاۋ باستالعان. ءسويتىپ وتىرىپ، بىرەۋى شۇرىپپەنى باسىپ قالعاندا ۇشقان وق قالىڭ قابىرعانى تەسىپ ءوتىپ ءبىر ساربازدىڭ جامباسىن جاناپ وتكەن. ەگەر قاز-قاتار تۇرعان ساربازدارعا تيسە نە بولار ەدى؟! قارۋ ۇستادىڭ با، ءار قيمىلىڭا ساقتىقپەن قاراۋعا ءتيىسسىڭ»، دەپ ءتۇسىندىردى اسكەري تەرگەۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى دارحان بولاتبەك ۇلى.

اسكەري تەرگەۋ بولىمىنە دە تاجىريبەلى ماماندار الىنادى. كوبى پوليتسيادا ءجۇرىپ، تاجىريبەسى تولىسقان. ولار قىلمىستى تەرگەپ عانا قويمايدى، ساربازدار اراسىندا، اسكەري بولىمدەردە ءوز رەتىمەن پروفيلاكتيكالىق جۇمىستار دا جۇرگىزىپ وتىرادى. ال قۇقىق بۇزۋشىلىق ورىن العان جەر بەلگىلى ءبىر ۋاقىتقا دەيىن تەرگەۋشىلەردىڭ نازارىندا بولادى. جوسپارلى، جوسپارسىز تەكسەرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى.

قالاي دەگەنمەن دە، ءتارتىپ بۇزباي، ءتۇزۋ جۇرگەن اسكەري قىز­مەتشىلەر ءۇشىن الەۋمەتتىك جاع­داي جاسالادى. تاماقتارى توق، كيىمدەرى ءبۇتىن. جاس قىز­مەت­كەر­لەرگە جالدامالى پاتەرگە دەيىن بەرىلەدى. بۇعان قوسا بانكتەگى شوتىنا مەملەكەت بولەتىن ءتيىستى قارجى جينالعان سوڭ تۇرىپ جاتقان باسپاناسىن ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك بار. ال اسكەريلەردىڭ مىندەتى – وتانعا ادال قىزمەت ەتۋ.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەڭبەكپەن ەسەيگەن ەر

قازاقستان • كەشە

بەيتانىس ساعىنىش

الەم • كەشە

جالعىزدىق ارالى

كينو • كەشە

ەلوردادا قار جاۋادى

قازاقستان • كەشە

بۇگىن ماشينا جاساۋ كۇنى

قازاقستان • كەشە

سقو-دا جۇك كولىگى جىلۋ قۇبىرىنا سوعىلدى

ايماقتار • 25 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار