ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي دياچەنكونىڭ جەتەكشىلىگىمەن كەشە بيىلعى جىلدىڭ العاشقى ۇكىمەت ساعاتى «ەلىمىزدەگى قۇقىقتىق ءتارتىپتىڭ جاي-كۇيى جانە ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتىنىڭ باسىم باعىتتارى تۋرالى» دەگەن تاقىرىپپەن ءوتتى.
كۇن تارتىبىندە قارالاتىن ماسەلە وتە ماڭىزدى ەكەندىگىن تىلگە تيەك ەتكەن ۆيتسە-سپيكەر وتكەن جىلى ىشكى ىستەر سالاسىنا قاتىستى 8 زاڭ قابىلدانعانىن جەتكىزدى. سونداي-اق, سوڭعى كەزدە ىشكى ىستەر جۇيەسىندە رەفورما ءوتىپ, بىرقاتار قۇرىلىمدىق جانە فۋنكتسيالىق وزگەرىستەر بولعاندىعى دا ايتىلدى.
ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي دياچەنكونىڭ جەتەكشىلىگىمەن كەشە بيىلعى جىلدىڭ العاشقى ۇكىمەت ساعاتى «ەلىمىزدەگى قۇقىقتىق ءتارتىپتىڭ جاي-كۇيى جانە ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتىنىڭ باسىم باعىتتارى تۋرالى» دەگەن تاقىرىپپەن ءوتتى.
كۇن تارتىبىندە قارالاتىن ماسەلە وتە ماڭىزدى ەكەندىگىن تىلگە تيەك ەتكەن ۆيتسە-سپيكەر وتكەن جىلى ىشكى ىستەر سالاسىنا قاتىستى 8 زاڭ قابىلدانعانىن جەتكىزدى. سونداي-اق, سوڭعى كەزدە ىشكى ىستەر جۇيەسىندە رەفورما ءوتىپ, بىرقاتار قۇرىلىمدىق جانە فۋنكتسيالىق وزگەرىستەر بولعاندىعى دا ايتىلدى. «اۆتوكولىكتى تەحنيكالىق بايقاۋدان وتكىزۋ جانە كۇزەت قىزمەتى سالاسى باسەكەلەستىك ورتاعا بەرىلدى; حالىقتى قۇجاتتاندىرۋ, تىركەۋ جۇمىستارى جانە قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى قايتارىلدى; كوشى-قون سالاسىنداعى كوپتەگەن فۋنكتسيالار جۇكتەلدى; جول جانە پاترۋلدىك پوليتسيا قىزمەتتەرى رەفورمالاندى; قىلمىستاردى ەسەپكە الۋ جانە تىركەۋ ءتارتىبى وزگەردى, تاعى باسقالار», دەدى س.دياچەنكو.
بۇدان كەيىن ءسوز بايانداما جاساۋ ءۇشىن ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆقا بەرىلدى. مينيستر ءوز بايانداماسىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى جۇيەسىن رەفورمالاۋ, ەلىمىزدەگى كريمينالدىق احۋالدىڭ جاي-كۇيى, اسا اۋىر قىلمىستار مەن ۇرلىقتىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان باعدارلامانىڭ ناتيجەسى تۋرالى ايتىپ بەردى.
كەلتىرىلگەن مالىمەتتەرگە قاراعاندا, 2011 جىلى پوليتسياعا 800 مىڭعا جۋىق قىلمىس تۋرالى ارىز بەن حابارلاما كەلىپ تۇسكەن بولسا, 2012 جىلى ونىڭ كولەمى 1,6 ميلليونعا, ال بىلتىر 2 ميلليونعا جەتىپتى. ازاماتتار ارىزىنىڭ 94 پايىزى 3 كۇندىك مەرزىمدە قارالۋى جۇزەگە اسىرىلعان. كەرىسىنشە, اسا اۋىر قىلمىستار سانى 15 پايىزعا (2394-كە دەيىن), كىسى ءولتىرۋ 12 پايىزعا (1118-گە دەيىن), توناۋ 7 پايىزعا (18,8 مىڭعا دەيىن), ال قاراقشىلىق 18 پايىزعا (1358-گە دەيىن) قىسقارعانى ەرەكشە اتالدى. ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ قۇرۋ جانە وعان باسشىلىق ەتۋ (52), بانديتيزم (1) فاكتىلەرى بويىنشا 53 قىلمىستىق ءىس قوزعالعان. بۇل رەتتە ۇيىمداسقان كريمينالدىق قۇرىلىمداردىڭ 50-دەن اسا جەتەكشىسى مەن 230 قاتىسۋشىسى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, ولاردان كوپتەگەن قارۋ مەن ەسىرتكى تاركىلەنىپ الىنعان. تاعى ءبىر بەلگىلى بولعانى, ەكسترەميستىك سيپاتتاعى قىلمىستار بويىنشا 28 قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, استانا مەن اتىراۋ قالالارىندا 3 تەرروريستىك توپ ارەكەتىنىڭ جولى كەسىلىپتى. ەكسترەميستىك سيپاتتاعى اقپاراتتان تۇراتىن 11,4 مىڭ بىرلىك باسپا ءونىمى, 1,2 مىڭ بىرلىك ەلەكتروندىق تاسىمالداعىش جانە 13 بىرلىك كومپيۋتەرلىك تەحنيكا تاركىلەنگەن.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, 2013 جىلى شەتەلدىك ەڭبەك كۇشىن زاڭسىز پايدالانۋدىڭ 2,3 مىڭ فاكتىسى انىقتالىپتى. بۇل رەتتە ءبىر جىل ىشىندە 3,2 مىڭ ەسىرتكى قىلمىسى, سونىڭ ىشىندە ەسىرتكى وتكىزۋدىڭ 2 مىڭعا جۋىق فاكتىسى, ەسىرتكى كونترابانداسىنىڭ جۇزدەن استام دەرەگى انىقتالسا, زاڭسىز اينالىمنان 23,3 توننا ەسىرتكى زاتتارى (136,3 كگ گەروين) تاركىلەنىپ الىنىپتى. ءسوز رەتى كەلگەندە مينيستر رەسەيلىك ارىپتەستەرىنىڭ گەرويننىڭ نەگىزگى بولىگى قازاقستان اۋماعى ارقىلى جەتكىزىلەتىنى تۋرالى بايلامدارىنىڭ نەگىزسىز ەمەستىگىن دە مويىندادى. حالىقارالىق ساراپشىلار پىكىرىنشە, قارۋلى كونتينگەنتتىڭ شاعىرىلۋىنا بايلانىستى اۋعانستاننان ايماققا جانە ەۋروپا ەلدەرىنە ەسىرتكى تاسىمالى ماسەلەلەرى شيەلەنىسۋى دە مۇمكىندىگى ايتىلماي قالمادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا وراي ۇساق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ 2,6 ميلليون فاكتىسى انىقتالسا, قۇقىق بۇزۋشىلارعا سالىنعان ايىپپۇل كولەمى 17 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپتى. اسىرەسە «قاۋىپسىز اۋلا» جوباسى بويىنشا قالا كوشەلەرى مەن ادامدار كوپ جۇرەتىن ورىنداردا 2,7 مىڭ بەينەباقىلاۋ قوندىرعىلارى ورناتىلعان. ولاردىڭ كومەگىمەن 290 مىڭ قۇقىق بۇزۋشىلىق انىقتالىپ, 1,7 مىڭنان استام قىلمىس اشىلىپتى. وسى رەتتە استانا قالاسىندا ەكسپو-2017 كورمەسىنە دايىندىق جانە ونى وتكىزۋ شەڭبەرىندە 2,5 مىڭ بەينەباقىلاۋ كامەراسىن قوسىمشا ورناتۋ جوسپارلانۋدا ەكەن.
ق.قاسىموۆ ءاربىر وبلىس ورتالىقتارىندا جەدەل باسقارۋ ورتالىقتارى (جبو) جۇمىس ىستەپ تۇرعاندىعىن دا العا تارتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا رۋدنىي, ششۋچە, سەمەي جانە حرومتاۋ قالالارىندا جبو قۇرىلىسى اياقتالعان. سونداي-اق, مينيستر جول-كولىك وقيعاسى تۋرالى دەرەكتى دە العا تارتا كەتتى. ودان ءمالىم بولعانداي, 2013 جىلى 20,3 مىڭ جول-كولىك وقيعاسى تىركەلسە, وندا 2793 ادام قازا بولعان جانە 26,1 مىڭى جاراقات العان. نەگىزىنەن جكو-نىڭ 90 پايىزىنان استامى جۇرگىزۋشىلەر كىناسىنەن جاسالادى (18501, +69 پايىزى) – جىلدامدىق رەجىمىن, اينالىپ ءوتۋ ەرەجەسىن بۇزۋدا, كوبىنەسە اۆتوكولىكتى ماس كۇيىندە باسقارۋ فاكتىلەرى. تەك وتكەن جىلدىڭ وزىندە 42,8 مىڭ ماس جۇرگىزۋشى ۇستالسا, ولاردىڭ 5,3 مىڭنان استامى اكىمشىلىك قاماۋعا الىنعان.
مينيستر ەلىمىزدە سوتتالعاندار سانىنىڭ ءالى دە جوعارى ەكەندىگىنەن دە حاباردار ەتە كەتتى. «مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس بارلىق قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ قىزمەتى, سوت پراكتيكاسى سوتتالۋشىلار سانىن ازايتۋعا باعىتتالۋى ءتيىس. قاماۋعا الىنعانداردىڭ سانى جاعىنان ەلىمىز الەم ەلدەرىنىڭ الدىڭعى قاتارىندا كەلەدى. قازاقستان قازىر 35 ورىندا, ءبىز بۇل كوشباسىنداعى كورسەتكىشتەر قاتارىنان شىعۋىمىز كەرەك», دەدى ق.قاسىموۆ. ونىڭ پايىمىنشا, قىلمىستىق, قىلمىستىق-پروتسەسسۋالدىق كودەكس جوبالارىنداعى ۇسىنىستار (باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا قاتىسى جوق جازالاردى ارتتىرۋ, مەدياتسيانى كەڭ كولەمدە قولدانۋ جانە ت.ب.) كولونيالاردا وتىرعان ادامداردىڭ سانىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرۋى ءتيىس. وكىنىشكە قاراي, باس بوستاندىعىنان ايىرىلعاندار سانى قازىردىڭ وزىندە 49 مىڭ ادامعا جەتكەن. قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى قازىرگى ۋاقىتتا كاسىبي, بىلىكتى كادرلارعا مۇقتاج بولىپ تۇر. وسى جۇيەدەگى قىزمەت تە, سونداي-اق, ونىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى دا جوعارى دەپ ەسەپتەلمەيدى. قاج جەكە قۇرامىنىڭ بىلىكتىلىگىن, كاسىبي دايارلىعىن ارتتىرۋ جانە عىلىمي زەرتتەۋدى قامتاماسىز ەتۋ ەلەۋلى جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەدى (قاج-ءدىڭ جالپى شتاتتىق سانى – 15936 بىرلىك, ونىڭ ىشىندە 9600 – بىرلىك اتتەستاتسيالانعان قۇرام جانە 6200 استام بىرلىك ەركىن جالدانعان قۇرام). كورسەتىلگەن بارلىق باعىتتار بويىنشا ءىس-شارالار 2012-2015 جىلدارعا ارنالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق اتقارۋ جۇيەسىن دامىتۋ ۇكىمەتتىك باعدارلاماسىندا كوزدەلگەن, ونىڭ شەڭبەرىندە بىرقاتار جوبالار مەن ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلدى.
قوسىمشا بايانداما جاساعان زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى راحمەت مۇقاشەۆ سالاداعى بىرقاتار كەمشىلىكتەرگە نازار اۋدارتا كەتتى. ال پالاتا دەپۋتاتتارى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ, پوليتسيا قىزمەتىن باعالاۋدىڭ كريتەريلەرى, قايتا قۇرىلعان جول-پاترۋلدىك قىزمەتتەرىنىڭ, ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلاردىڭ, كريميناليستىك قۇرىلىمداردىڭ دامۋى مەن تەرگەۋ پروتسەدۋرالارىنىڭ جەڭىلدەۋى, سونىمەن قاتار, ىشكى ىستەر ورگاندارىنا يننوۆاتسيالىق تەحنيكالىق قۇرالداردى ەنگىزگە قاتىستى ساۋالدارىن قايىپ, ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى.
ۇكىمەت ساعاتىن ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قورىتا كەلىپ, وتكەن جىلى وسى سالاعا بايلانىستى 8 زاڭ قابىلدانعانىن, ءماجىلىس قاراۋىنداعى «جول قوزعالىسى تۋرالى» جانە «ىشكى ىستەر ورگاندارى تۋرالى (جاڭا رەداكتسياسى)» زاڭ جوبالارى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدانعانىن قاپەرگە سالدى. قازىرگى تاڭدا «قىلمىستىق-اتقارۋ», «قىلمىستىق», «قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ» كودەكستەرىنىڭ جاڭا رەداكتسيالارى پارلامەنت قاراۋىندا جاتىر. ۇكىمەت ساعاتىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, دەپۋتاتتار پىكىرى ەسكەرىلىپ, ۇكىمەتكە بىرقاتار ۇسىنىستار جوباسى دايىندالدى.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
