قازاقستان جيىرما ەكى جىلدا XXI عاسىردىڭ ەڭ قارقىندى دامۋشى ەلدەرىنىڭ قاتارىنا قوسىلدى.
قازاقستاندى وسى جيىرما ەكى جىلدا الەم تانىدى!
«ءبىز «الدىمەن – ەكونوميكا, cودان سوڭ – ساياسات» دەگەن ايقىن فورمۋلامەن ىلگەرىلەپ كەلەمىز. ساياسي رەفورمالاردىڭ ءاربىر كەزەڭى ەكونوميكا دامۋىنىڭ دەڭگەيىمەن ۇشتاسادى. سوندىقتان دا ءبىز ساياسي ىرىقتاندىرۋ جولىن دايەكتى ۇستانۋدامىز. وسىلايشا عانا ەلدى جاڭعىرتىپ, ونى باسەكەگە قابىلەتتى ەتۋگە بولادى», دەپ مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى – «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ۇسىندى. رەسپۋبليكانىڭ تاياۋ جارتى عاسىرلارعا ساياسي جانە ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ نۇسقاسى مەن ستراتەگيالىق ماقساتتارى انىقتالعان وسى قۇجاتتا مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى جاڭا ساياسي باعىتىن نەگىزدەدى. ۇلت مۇددەسىن ۇعىندىرعان, جاسامپازدىققا جۇمىلدىرعان تاريحي جولداۋ قازاقستان حالقىنا ۇلكەن سەرپىن بەردى.
قازاقستان جيىرما ەكى جىلدا XXI عاسىردىڭ ەڭ قارقىندى دامۋشى ەلدەرىنىڭ قاتارىنا قوسىلدى.
قازاقستاندى وسى جيىرما ەكى جىلدا الەم تانىدى!
«ءبىز «الدىمەن – ەكونوميكا, cودان سوڭ – ساياسات» دەگەن ايقىن فورمۋلامەن ىلگەرىلەپ كەلەمىز. ساياسي رەفورمالاردىڭ ءاربىر كەزەڭى ەكونوميكا دامۋىنىڭ دەڭگەيىمەن ۇشتاسادى. سوندىقتان دا ءبىز ساياسي ىرىقتاندىرۋ جولىن دايەكتى ۇستانۋدامىز. وسىلايشا عانا ەلدى جاڭعىرتىپ, ونى باسەكەگە قابىلەتتى ەتۋگە بولادى», دەپ مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى – «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ۇسىندى. رەسپۋبليكانىڭ تاياۋ جارتى عاسىرلارعا ساياسي جانە ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ نۇسقاسى مەن ستراتەگيالىق ماقساتتارى انىقتالعان وسى قۇجاتتا مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى جاڭا ساياسي باعىتىن نەگىزدەدى. ۇلت مۇددەسىن ۇعىندىرعان, جاسامپازدىققا جۇمىلدىرعان تاريحي جولداۋ قازاقستان حالقىنا ۇلكەن سەرپىن بەردى.
پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان ءار جىلعى جولداۋلارىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى ناتيجەسىندە ەلىمىز الەمدىك وركەنيەتتەگى ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن ايقىندادى. وسىدان ون جەتى جىل بۇرىن قابىلدانعان «قازاقستان-2030» ستراتەگيالىق باعدارلاماسى قازاقستاندى ەگەمەن مەملەكەت رەتىندە دامىتۋ مەن وركەندەتۋدىڭ نەگىزگى لوكوموتيۆى بولدى. ءاربىر جولداۋىندا ءوتكەندى سارالاپ, بولاشاققا باعدار جاساي وتىرىپ, ۇكىمەت الدىنا جاڭا مىندەتتەر جۇكتەيتىن ەلباسى الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ مىندەتىن قويسا, 2012 جىلعى دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ رەيتينگى بويىنشا قازاقستان 51-ورىندى يەلەنىپ, قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ەلدەردىڭ بەستىگىنە ەندى.
العاشقى ۇلتتىق ستراتەگيانىڭ «بىرقاتار باعىتتارى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالدى: ەكونوميكا, ەلىمىزدىڭ ساياسي جۇيەسى, ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالاسى جەتىستىكتەرگە جەتىپ, جاڭعىرتىلدى. وسى باعدارلاما نەگىزىندە حالقىمىزدى وركەنيەت شىڭىنا جەتكىزەر, ەل تاۋەلسىزدىگىن باياندى ەتەر بىرنەشە جاڭاشىل رەفورمالار جۇزەگە استى. ەلىمىزدىڭ قازىرگى كەزدە 120-دان استام ەلمەن ساياسي, ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتۋى, ەكونوميكامىزدىڭ تۇراقتى دامۋ جولىنا ءتۇسۋى جۇرگىزىلگەن رەفورمالاردىڭ جارقىن جەمىسى, بەدەرلى بەلەسى.
ال «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى ەلىمىزدىڭ قۋاتتى مەملەكەتكە اينالىپ كەلە جاتقانىن ايقىندايتىن قۇجات. ەندى ەل بولىپ, جۇرت بولىپ سوندا كورسەتىلگەن باعىتتاردى جۇزەگە اسىرۋدى قولعا الۋدامىز. پرەزيدەنت جولداۋىنىڭ ەڭ ماڭىزدىلىعى – داعدارىستان كەيىنگى جۇمىس باعىتىن ناقتى ايقىنداپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ ءوز ۇستانىمىن الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ الدىندا ساقتاۋعا مۇمكىندىك تۋعىزاتىن مىقتى بىرىكتىرۋشى, رۋحتاندىرۋشى كۇشكە يە بولۋىندا. سوندىقتان ءبىز جولداۋدا جۇكتەلگەن تاپسىرمالاردى تابىستى ورىنداۋ ءۇشىن بار تاجىريبەمىزدى, ءبىلىمىمىزدى جۇمساۋىمىز كەرەك.
پرەزيدەنت جولداۋىندا حالىققا دامۋدىڭ جەتى باسىم باعىتىن انىقتاپ بەردى. ولار الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋدىڭ باستى مىندەتىن شەشۋگە – ەكونوميكا ءوسىمى مەن قوعامدىق يگىلىكتەردىڭ ۇلعايۋى اراسىنداعى وڭتايلى تەپە-تەڭدىككە قول جەتكىزۋگە باعىتتالعان.
مەملەكەت باسشىسى جاريالاعان جەتى باعىتتىڭ نەگىزگى باعىتىنىڭ ءبىرى كاسىپكەرلىككە ارنالىپ «ۇلتتىق ەكونوميكامىزدىڭ جەتەكشى كۇشى – كاسىپكەرلىكتى جان-جاقتى قولداۋ» دەگەن تاقىرىپپەن ەكىنشى بولىمدە نازار اۋدارتادى. «وتاندىق كاسىپكەرلىك جاڭا ەكونوميكالىق باعىتتىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولىپ تابىلادى. ىسكەرلىك مادەنيەتىنىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋ مەن كاسىپكەرلىك باستامانى ىنتالاندىرۋدىڭ ماڭىزى ۇلكەن», دەپ باعالاعان ەلباسى مەملەكەت بارلىق پروبلەمالارىن شەشىپ بەرۋىن كۇتپەي, اركىم ءوزىن بيزنەستە سىناپ كورۋگە, ەلدە جاسالىپ جاتقان ەكونوميكالىق وزگەرىستەرگە تولىققاندى قاتىسۋشىعا اينالۋىنا جاعداي تۋعىزۋ قاجەتتىگىن ايتادى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسى 2030 جىلعا قاراي, ەڭ از دەگەندە, ەكى ەسە وسۋگە ءتيىس ەكەندىگىن ەسكەرتىپ, وعان قاجەتتى شارالاردى دا كورسەتىپ وتىر.
«وكىنىشكە قاراي, قازىرگى ۋاقىتتا شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە سالىق سالۋ جۇيەسىندەگى قيعاشتىقتار ولاردىڭ دامۋى مەن وسۋىنە كەدەرگى كەلتىرۋدە. سوندىقتان ۇكىمەت 2013 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن زاڭناماعا ميكرو, شاعىن, ورتا جانە ءىرى بيزنەس ۇعىمدارىن ايقىن جىكتەۋگە باعىتتالعان وزگەرىستەر ەنگىزسىن. بۇل تۇستا ءبىز شاعىن جانە ورتا ىسكەرلىك سەگمەنتتەرىنە تۇسەتىن كۇشتى اۋىرلاتپاۋعا ءتيىسپىز», دەگەنىنەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ىشكى جاعدايدى وتە جاقسى ءبىلىپ, كومەكتەسۋ جولىن قاراستىرعانىن تۇسىنەمىز.
قازىر مەملەكەتىمىز كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا, ادامداردىڭ ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتۋىنا كەڭىنەن جول اشىپ بەردى. وسى تۇرعىدا كاسىپكەرلىكتىڭ الدىندا ءتۇرلى كەدەرگىلەر كەزدەسەتىنى جاسىرىن ەمەس. ماسەلەن, سالىقتاعى قولايسىزدىقتار كاسىپكەرلەرگە ۇلكەن قولبايلاۋ بولۋدا. «اق جول» پارتياسى وسى ماسەلەنى ءجيى كوتەرىپ كەلەدى. سونىمەن بىرگە, بانكتەردەگى قاناۋشىلىق ماسەلەسىن جويۋ جونىندە باستامالار جاسالىندى. قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي جايىندا دا اڭگىمە كوتەرىلىپ ءجۇر.
ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى وركەندەتۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلاردى ءالى دە ورىستەتۋ كەرەك ەكەنى اقيقات. ولاردىڭ قاتارىندا مەملەكەت – جەكە مەنشىك ارىپتەستىگى قاعيداتىنا نەگىزدەلگەن سەنىمدى سۇحبات قۇرۋ ءۇشىن بيزنەستى توپتاستىرۋدى جالعاستىرۋ قاجەت بولادى. وسى جاڭا ستراتەگيانى جۇزەگە اسىرۋدا اۋقىمدى ىستەر اتقارىلىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. ەندى وعان بارلىق كاسىپكەرلەردى تارتۋ مىندەتى ىسكە اسىرىلاتىن بولادى دەپ ويلايمىز.
حالىقارالىق تاجىريبەدەن بايقاعانىمىزداي, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە كاسىپكەرلەردىڭ پالاتالارعا توپتاسۋى ەكونوميكانىڭ ءتيىمدىلىگىنىڭ ماڭىزدى فاكتورىنىڭ ءبىرى, سونى قولعا العاندا «مىقتى بيزنەس – مىقتى مەملەكەت» قاعيداسى جۇزەگە اسقانىن كوردىك. وسى ماقسات ءۇشىن ۇكىمەت «اتامەكەن» وداعىمەن بىرلەسە وتىرىپ, كاسىپكەرلەردىڭ ۇلتتىق پالاتاسىنا مىندەتتى مۇشەلىكتىڭ تۇجىرىمدامالىق مودەلىن ازىرلەگەن بولاتىن. بۇل ۇلگى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم, ءاسىرەسە, اۋىلدىق جەرلەر مەن مونوقالالارداعى شاعىن بيزنەستى كەشەندى تۇردە سەرۆيستىك قولداۋدى, سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەت سالالارىندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلەتتىكتەرى مەن مىندەتتەرىن ەندى قۇرىلاتىن كاسىپكەرلەردىڭ ۇلتتىق پالاتاسىنا بەرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. كاسىپكەرلەردىڭ ۇلتتىق پالاتاسى ۇكىمەتتىڭ سەنىمدى جانە بىلىكتى سەرىكتەسىنە اينالادى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە ءتيىستى زاڭ جوباسىن ازىرلەپ پارلامەنتكە ەنگىزۋدى تاپسىردى.
قازىرگى قازاقستان يندۋستريالىق وركەندەۋدىڭ داڭعىل جولىندا تۇر. بۇل ءوندىرىس پەن ونەركاسىپتى جەدەل دامىتۋ تۋرالى ويلارىمىزدى ناقتىلاي تۇسەدى. كۇن ساناپ قارقىن الىپ جاتقان تەحنولوگيالىق جاڭالىقتار الەمدىك نارىقتىڭ قۇرىلىمى مەن قاجەتتىلىكتەرىن تۇبەگەيلى وزگەرتەتىنى داۋسىز. ءبىز وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا مۇلدە وزگەشە تەحنولوگيالىق بولمىستا ءومىر سۇرۋگە داعدىلانا باستادىق. ءبىزدىڭ الدىمىزدا تسيفرلىق جانە نانوتەحنولوگيا, رەگەنەراتيۆتىك مەديتسينا جانە باسقا دا كوپتەگەن عىلىمي جەتىستىكتەر يگەرىلگەن جارقىن بولاشاق تۇر, ول قورشاعان ورتانى عانا ەمەس, ادامزات قوعامىن دا وزگەرتۋگە ولشەۋسىز ۇلەس قوسۋدا. دەگەنمەن, ءبىز وسىناۋ جاڭا سيپاتتاعى ۇدەرىستەرگە توسىرقاپ قاراماي, ونىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىلارى بولۋعا ءتيىس ەكەنىمىز انىق.
بۇگىندە ەلباسى ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ جانە ونى شيكىزاتتىق ەمەس, جوعارى تەحنولوگيالىق جولعا قايتا باعدارلاۋ جونىندە جاڭا مىندەتتەردى العا قويىپ, ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلاما قارقىن الىپ كەلەدى. ازىق-ت ۇلىك پەن ەنەرگەتيكا بويىنشا قازاقستان الەمدىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەتىن جەتەكشى ەلدەر توبىنا كىرىپ وتىر. ال ەلىمىزدە ءبىر-ەكى جىلدان بەرى دامۋدىڭ كەپىلىنە اينالعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما بويىنشا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالاردىڭ باسىم بولىگى ءىرى وندىرىستەردەن نەمەسە اۋىل شارۋاشىلىعىنان ورىن الدى. ەلباسى ستراتەگيالىق باعدارلامادا اۋىل شارۋاشىلىعىن قايتا وڭدەۋ جانە ساۋدادا فەرمەرلىك پەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا ەرەكشە توقتالدى. اسىرەسە, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمىنە ءوسىپ وتىرعان جاھاندىق سۇرانىس جاعدايىندا سالانى جاڭعىرتۋ قاجەتتىگى تۋىنداۋدا. الەمدىك ازىق-ت ۇلىك نارىعىنىڭ كوشباسشىسى بولۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن ارتتىرۋعا قاجەتتى باعداردى دا قاداپ ايتتى.
وكىنىشكە قاراي, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى جاڭا نارىقتىق جاعدايعا ءالى وتە الماي وتىر. بۇل سالاداعى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ قوزعالماي وتىرۋىنىڭ سەبەبى دە وسىندا. سودان اگرارلىق سالا ارتتا قالىپ, ونىمدەر شەتتەن كەلىپ جاتىر. ايماقتارعا ءىسساپار بارىسىمەن اۋىل جاقتا بولدىم, باسقارۋ جۇيەسىندەگى سوتسياليستىك تۇسىنىكتەر, ۇعىمدار سىرەسىپ تۇر. ودان ارىلۋ ءۇشىن جاڭا كادرلار, جاڭاشا, يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيالىق ويلاۋ جۇيەسى كەرەك. يننوۆاتسيا – تەك جاڭالىق ەمەس, جاڭالىقتى جىلدام ەنگىزىپ, تەحنولوگيالىق ۇردىسكە اينالدىرۋ, سودان ناتيجە كورۋ.
جولداۋدا مەملەكەتىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان ۇلكەن مىندەتتەردىڭ ءبىرى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ, باسەكەگە قابىلەتتى برەندتەر قۇرۋ كەرەكتىگىن پرەزيدەنت اتاپ ءوتتى. وسى ماسەلەلەر شەڭبەرىندە «اوك-2020» باعدارلاماسى بويىنشا مەملەكەت اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ 2020 جىلعا دەيىن دامۋىنا 3 تريلليون تەڭگە قاراجات ءبولىپ وتىر. بۇگىندە, مەملەكەت قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا, ەلىمىزدىڭ مال وسىرەتىن ءىرى شارۋاشىلىقتارى مال باسىن كوبەيتىپ, جەمشوپ بازاسىن ۇلعايتۋ مۇمكىندىگىنە قول جەتكىزۋدە. 2020 جىلعا دەيىنگى مەملەكەتتىك باعدارلامانى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويىپ, زاڭنامالاردى جەتىلدىرۋ قاجەت. جولداۋدى ناسيحاتتاۋ بويىنشا ايماقتاردا بولعانىمىزدا بايقاعانىم, كەيبىر ءىرى شارۋاشىلىقتار, بۇگىننىڭ وزىندە قىزۋ باسەكەلەستىككە ساقاداي-ساي دايىن. الماتى وبلىسىنىڭ بالقاش اۋدانىندا وسىنداي بىرنەشە شارۋاشىلىقتىڭ تىنىس-ءتىرشىلىگىمەن تانىسىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن جۇزدەستىك. اسىل تۇقىمدى ءىرى قارالاردان بولەك, مۇندا قاجەتتى تەحنيكا, مالدارىگەرلىك قىزمەت, جەمشوپ دايىندايتىن شارۋاشىلىق پەن زاماناۋي ەت كومبيناتى بار. مۇندا جاسالاتىن ءونىمدى, قازىر-اق ەكسپورتقا ۇيالماي شىعارۋعا بولادى.
ايماقتاردى ارالاپ ءجۇرىپ سايلاۋشىلارمەن جۇزدەسۋلەردە حالىق اماناتىن ارقالاعاندار اتىنان ەلباسىنىڭ بۇل جولداۋى بۇگىنىمىزدى سارالاي وتىرىپ, كەلەشەگىمىزگە جاسالعان ۇلكەن جوبا ەكەنىن مالىمدەدىك. شىن مانىندە بۇل جولعى جولداۋ جاريالانۋ مەزگىلى جاعىنان دا, مازمۇنى جاعىنان دا ءداستۇرلى جىل سايىنعى جولداۋلاردان ايرىقشا, قوعامعا مۇلدەم جاڭا سەرپىن بەردى. جولداۋدىڭ باستى ماقساتى – قازاقستان حالقىنىڭ ساناسىن, دۇنيەتانىمىن وزگەرتۋ ارقىلى ءومىرىن جاقسارتۋ, ءومىر ساپاسىن كۇشەيتۋ, ادامداردىڭ ءوز ومىرىنە دەگەن جاڭاشا كوزقاراس وياتۋ.
ەندىگى جەردە وسى ستراتەگيانىڭ ءار تارماعى بويىنشا وزىنە تيەسىلى جۇمىستى اتقارۋ بارىمىزگە مۇلتىكسىز مىندەتتەلىپ وتىر. باستى ماسەلە جولداۋدىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋ تەك مەملەكەتتىڭ مىندەتى دەپ قول قۋسىرىپ وتىرماي, ەل بولىپ بىرلەسە ىسكە كوشۋگە ءتيىسپىز. بابالارىمىز ايتقان ءبىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شىعاراتىن شاق وسى دەپ بىلەمىن.
ازامات ابىلداەۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, «اق جول» پارتياسى پارلامەنتتىك فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى.
