10 قاڭتار، 2014

ىسكە كوشەيىك، جۇمىلىپ جۇدىرىقتاي

180 رەت كورسەتىلدى

قازاقستان جيىرما ەكى جىلدا XXI عاسىردىڭ ەڭ قارقىندى دامۋشى ەلدەرىنىڭ قاتارىنا قوسىلدى.

قازاقستاندى وسى جيىرما ەكى جىلدا الەم تانىدى!

«ءبىز «الدىمەن – ەكونوميكا، cودان سوڭ – ساياسات» دەگەن ايقىن فورمۋلامەن ىلگەرىلەپ كەلەمىز. ساياسي رەفورمالاردىڭ ءاربىر كەزەڭى ەكونوميكا دامۋىنىڭ دەڭگەيىمەن ۇشتاسادى. سوندىقتان دا ءبىز ساياسي ىرىقتاندىرۋ جولىن دايەكتى ۇستانۋدامىز. وسىلايشا عانا ەلدى جاڭعىرتىپ، ونى باسەكەگە قابىلەتتى ەتۋگە بولادى»، دەپ مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى – «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ۇسىندى. رەسپۋبليكانىڭ تاياۋ جارتى عاسىرلارعا ساياسي جانە ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ نۇسقاسى مەن ستراتەگيالىق ماقساتتارى انىقتالعان وسى قۇجاتتا مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى جاڭا ساياسي باعىتىن نەگىزدەدى. ۇلت مۇددەسىن ۇعىندىرعان، جاسامپازدىققا جۇمىلدىرعان تاريحي جولداۋ قازاقستان حالقىنا ۇلكەن سەرپىن بەردى.

قازاقستان جيىرما ەكى جىلدا XXI عاسىردىڭ ەڭ قارقىندى دامۋشى ەلدەرىنىڭ قاتارىنا قوسىلدى.

قازاقستاندى وسى جيىرما ەكى جىلدا الەم تانىدى!

«ءبىز «الدىمەن – ەكونوميكا، cودان سوڭ – ساياسات» دەگەن ايقىن فورمۋلامەن ىلگەرىلەپ كەلەمىز. ساياسي رەفورمالاردىڭ ءاربىر كەزەڭى ەكونوميكا دامۋىنىڭ دەڭگەيىمەن ۇشتاسادى. سوندىقتان دا ءبىز ساياسي ىرىقتاندىرۋ جولىن دايەكتى ۇستانۋدامىز. وسىلايشا عانا ەلدى جاڭعىرتىپ، ونى باسەكەگە قابىلەتتى ەتۋگە بولادى»، دەپ مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى – «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ۇسىندى. رەسپۋبليكانىڭ تاياۋ جارتى عاسىرلارعا ساياسي جانە ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ نۇسقاسى مەن ستراتەگيالىق ماقساتتارى انىقتالعان وسى قۇجاتتا مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى جاڭا ساياسي باعىتىن نەگىزدەدى. ۇلت مۇددەسىن ۇعىندىرعان، جاسامپازدىققا جۇمىلدىرعان تاريحي جولداۋ قازاقستان حالقىنا ۇلكەن سەرپىن بەردى.

پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حال­قىنا ارناعان ءار جىلعى جولداۋلارىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى ناتيجەسىندە ەلىمىز الەمدىك وركەنيەتتەگى ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن ايقىندادى. وسىدان ون جەتى جىل  بۇرىن قابىلدانعان «قازاقستان-2030» ستراتەگيالىق باعدارلاماسى قازاقستاندى ەگەمەن مەملەكەت رەتىندە دامىتۋ مەن وركەندەتۋدىڭ نەگىزگى لوكوموتيۆى بولدى. ءاربىر جولداۋىندا ءوت­كەندى سارالاپ، بولاشاققا باعدار جاساي وتىرىپ، ۇكىمەت الدىنا جاڭا مىندەتتەر جۇكتەيتىن ەلباسى الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ مىندەتىن قوي­سا، 2012 جىلعى  دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ رەي­تينگى بويىنشا قازاقستان 51-ورىندى يەلەنىپ، قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ەلدەردىڭ بەستىگىنە ەندى.

العاشقى ۇلتتىق ستراتەگيا­نىڭ «بىرقاتار باعىتتارى مەر­زىمىنەن بۇرىن ورىندالدى: ەكونوميكا، ەلىمىزدىڭ ساياسي جۇيەسى، ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى، دەن­ساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەت­تىك قامسىزداندىرۋ سالاسى جە­تىس­تىكتەرگە جەتىپ، جاڭ­عىر­تىل­دى. وسى باعدارلاما نەگىزىندە حالقىمىزدى وركەنيەت شىڭىنا جەتكىزەر، ەل تاۋەلسىزدىگىن باياندى ەتەر بىرنەشە جاڭاشىل رەفورمالار جۇزەگە استى. ەلىمىزدىڭ قازىرگى كەزدە 120-دان استام ەلمەن ساياسي، ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتۋى، ەكونوميكامىزدىڭ تۇراقتى دامۋ جولىنا ءتۇسۋى جۇرگىزىلگەن رەفورمالاردىڭ جارقىن جەمىسى، بەدەرلى بەلەسى.

ال «قازاقستان-2050» سترا­تەگياسى ەلىمىزدىڭ قۋاتتى مەملەكەتكە اينالىپ كەلە جاتقانىن ايقىندايتىن قۇجات. ەندى ەل بولىپ، جۇرت بولىپ سوندا كور­سە­تىلگەن باعىتتاردى جۇزەگە اسىرۋدى قولعا الۋدامىز. پرەزيدەنت جولداۋىنىڭ ەڭ ماڭىزدىلىعى – داعدارىستان كەيىنگى جۇمىس باعىتىن ناقتى ايقىنداپ قانا قويماي، سونىمەن قاتار، قا­­زاقستاننىڭ ءوز ۇستانىمىن الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ الدىندا ساقتاۋعا مۇمكىندىك تۋ­عىزاتىن مىقتى بىرىكتىرۋشى، رۋحتاندىرۋشى كۇشكە يە بولۋىندا. سوندىقتان ءبىز جولداۋدا جۇك­تەلگەن تاپسىرمالاردى تابىستى ورىنداۋ ءۇشىن بار تاجىريبەمىزدى، ءبىلىمىمىزدى جۇمساۋىمىز كەرەك.

پرەزيدەنت جولداۋىندا حا­لىققا دامۋدىڭ جەتى باسىم باعىتىن انىقتاپ بەردى. ولار الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭ­عىرتۋدىڭ باستى مىندەتىن شەشۋگە – ەكونوميكا ءوسىمى مەن قوعامدىق يگىلىكتەردىڭ ۇلعايۋى اراسىنداعى وڭتايلى تەپە-تەڭدىككە قول جەتكىزۋگە باعىتتالعان.

مەملەكەت باسشىسى جاريا­­لا­عان جەتى باعىتتىڭ نە­گىزگى باعىتىنىڭ ءبىرى كاسىپ­كەرلىككە ارنالىپ «ۇلتتىق ەكو­نو­مي­كا­مىزدىڭ  جەتەكشى كۇشى – كا­سىپكەرلىكتى جان-جاقتى قولداۋ» دەگەن تا­قى­رىپپەن ەكىنشى بولىمدە نازار اۋدارتادى. «وتاندىق كاسىپكەرلىك جاڭا ەكونوميكالىق باعىتتىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولىپ تابىلادى. ىسكەرلىك مادەنيەتىنىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋ مەن كاسىپكەرلىك باستامانى ىنتالاندىرۋدىڭ ماڭىزى ۇلكەن»، دەپ باعالاعان ەلباسى مەملەكەت بارلىق پروب­لەمالارىن شەشىپ بەرۋىن كۇتپەي، اركىم ءوزىن بيزنەستە سىناپ كو­رۋگە، ەلدە جاسالىپ جاتقان ەكونوميكالىق وزگەرىستەرگە تو­لىققاندى قاتىسۋشىعا اينالۋىنا جاعداي تۋعىزۋ قاجەتتىگىن ايتادى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسى 2030 جىلعا قاراي، ەڭ از دەگەندە، ەكى ەسە وسۋگە ءتيىس ەكەندىگىن ەسكەرتىپ، وعان قاجەتتى شارالاردى دا كورسەتىپ وتىر.

«وكىنىشكە قاراي، قازىرگى ۋا­قىتتا شاعىن جانە ورتا بيزنەس­كە سالىق سالۋ جۇيەسىندەگى قي­عاشتىقتار ولاردىڭ دامۋى مەن وسۋىنە كەدەرگى كەلتىرۋدە. سون­دىقتان ۇكىمەت 2013 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن زاڭناماعا ميكرو، شاعىن، ورتا جانە ءىرى بيزنەس ۇعىمدارىن ايقىن جىكتەۋگە باعىتتالعان وزگەرىستەر ەنگىزسىن. بۇل تۇستا ءبىز شاعىن جانە ورتا ىسكەرلىك سەگمەنتتەرىنە تۇسەتىن كۇشتى اۋىرلاتپاۋعا ءتيىسپىز»، دەگەنىنەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ىشكى جاعدايدى وتە جاقسى ءبىلىپ، كومەكتەسۋ جولىن قاراستىرعانىن تۇسىنەمىز.

قازىر مەملەكەتىمىز كاسىپكەر­لىكتى دامىتۋعا، ادامداردىڭ ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتۋىنا كەڭىنەن جول اشىپ بەردى. وسى تۇرعىدا كاسىپكەرلىكتىڭ الدىندا ءتۇرلى كەدەرگىلەر كەزدەسەتىنى جاسىرىن ەمەس. ماسەلەن، سالىقتاعى قولايسىزدىقتار كاسىپكەرلەرگە ۇلكەن قولبايلاۋ بولۋدا. «اق جول» پارتياسى وسى ماسەلەنى ءجيى كوتەرىپ كەلەدى. سونىمەن بىرگە، بانكتەردەگى قاناۋشىلىق ماسەلەسىن جويۋ جونىندە باستامالار جاسالىندى. قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي جايىندا دا اڭگىمە كوتەرىلىپ ءجۇر.

ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى وركەن­دەتۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلاردى ءالى دە ورىستەتۋ كەرەك ەكەنى اقيقات. ولاردىڭ قاتارىندا مەملەكەت – جەكە مەنشىك ارىپتەستىگى قا­عيداتىنا نەگىزدەلگەن سەنىمدى سۇح­بات قۇرۋ ءۇشىن بيزنەستى توپتاستىرۋدى جالعاستىرۋ قاجەت بولادى. وسى جاڭا ستراتەگيانى جۇزەگە اسىرۋدا اۋقىمدى ىستەر اتقارىلىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. ەندى وعان بارلىق كاسىپكەرلەردى تارتۋ مىندەتى ىسكە اسى­رىلاتىن بولادى دەپ ويلايمىز.

حالىقارالىق تاجىريبەدەن بايقاعانىمىزداي، ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە كاسىپكەرلەردىڭ پالاتالارعا توپتاسۋى ەكونوميكانىڭ ءتيىمدىلى­گىنىڭ ماڭىزدى فاكتورىنىڭ ءبىرى، سونى قولعا العاندا  «مىقتى بيزنەس – مىقتى مەملەكەت» قاعي­داسى جۇزەگە اسقانىن كوردىك. وسى ماقسات ءۇشىن ۇكىمەت «اتامە­كەن» وداعىمەن بىرلەسە وتىرىپ، كاسىپكەرلەردىڭ ۇلتتىق پالاتاسىنا مىندەتتى مۇشەلىكتىڭ تۇ­جىرىمدامالىق مودەلىن ازىرلەگەن بولاتىن. بۇل ۇلگى كاسىپ­تىك-تەحنيكالىق ءبىلىم، ءاسى­رەسە، اۋىلدىق جەرلەر مەن مونوقالالارداعى شاعىن بيز­نەستى كەشەندى تۇردە سەرۆيستىك قولداۋدى، سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەت سالالارىندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلەتتىكتەرى مەن مىندەتتەرىن ەندى قۇرىلاتىن كاسىپكەرلەردىڭ ۇلتتىق پالاتاسىنا بەرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. كاسىپكەرلەردىڭ ۇلتتىق پالاتاسى ۇكىمەتتىڭ سەنىمدى جانە بىلىكتى سەرىكتەسىنە اينالادى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە ءتيىستى زاڭ جوباسىن ازىرلەپ پارلامەنتكە ەنگىزۋدى تاپسىردى.

قازىرگى قازاقستان يندۋستريا­لىق وركەندەۋدىڭ داڭعىل جولىندا تۇر. بۇل ءوندىرىس پەن ونەركاسىپتى جەدەل دامىتۋ تۋرالى ويلارىمىزدى ناقتىلاي تۇسەدى. كۇن ساناپ قارقىن الىپ جاتقان  تەحنولوگيالىق جاڭالىقتار الەم­دىك نارىقتىڭ قۇرىلىمى مەن قاجەتتىلىكتەرىن تۇبەگەيلى وزگەرتەتىنى داۋسىز. ءبىز وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا مۇلدە وزگەشە تەحنولوگيالىق بولمىستا ءومىر سۇرۋگە داعدىلانا باستادىق. ءبىزدىڭ الدىمىزدا تسيفرلىق جانە نانوتەحنولوگيا، رەگەنەراتيۆتىك مەديتسينا جانە باسقا دا كوپتەگەن عىلىمي جەتىستىكتەر يگەرىلگەن جارقىن بولاشاق تۇر، ول قورشاعان ورتانى عانا ەمەس، ادامزات قوعامىن دا وزگەرتۋگە ولشەۋسىز ۇلەس قوسۋدا. دەگەنمەن، ءبىز وسىناۋ جاڭا سيپاتتاعى ۇدەرىستەرگە توسىرقاپ قاراماي، ونىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىلارى بولۋعا ءتيىس ەكەنىمىز انىق.

بۇگىندە ەلباسى ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ جانە ونى شيكىزاتتىق ەمەس، جوعارى تەح­نولوگيالىق جولعا قايتا باع­دار­لاۋ جونىندە جاڭا مىندەت­تەردى العا قويىپ، ۇدەمەلى ين­دۋس­­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دا­مۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باع­دارلاما قارقىن الىپ كەلەدى. ازىق-ت ۇلىك پەن ەنەرگەتيكا بويىنشا قازاقستان الەمدىك قاۋىپ­سىزدىكتى قامتاماسىز ەتە­تىن جە­تەكشى ەلدەر توبىنا كى­رىپ وتىر. ال ەلىمىزدە ءبىر-ەكى­ جىلدان بەرى دا­مۋ­دىڭ كە­­پى­لىنە اينالعان ۇدەمەلى ين­دۋس­­تريالىق-يننوۆاتسيالىق باع­­دارلاما بويىنشا جۇزەگە اسى­­رىلىپ جاتقان جوبالاردىڭ با­سىم بولىگى ءىرى وندىرىستەردەن نە­مەسە اۋىل شارۋاشىلىعىنان ورىن الدى. ەلباسى سترا­تە­گيالىق باعدارلامادا اۋىل شارۋاشىلىعىن قايتا وڭدەۋ جانە ساۋدادا فەرمەرلىك پەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا ەرەكشە توقتالدى. اسىرەسە، اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمىنە ءوسىپ وتىرعان جاھاندىق سۇرانىس جاعدايىندا سالانى جاڭعىرتۋ قاجەتتىگى تۋىنداۋدا. الەمدىك ازىق-ت ۇلىك نارىعىنىڭ كوشباسشىسى بولۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن ارت­تىرۋعا قاجەتتى باعداردى دا قاداپ ايتتى.

وكىنىشكە قاراي، اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى جاڭا نارىقتىق جاعدايعا ءالى وتە الماي وتىر. بۇل سالاداعى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ قوزعالماي وتىرۋىنىڭ سەبەبى دە وسىندا. سودان اگرارلىق سالا ارتتا قالىپ، ونىمدەر شەتتەن كەلىپ جاتىر. ايماقتارعا ءىسساپار بارىسىمەن اۋىل جاقتا بولدىم، باسقارۋ جۇيەسىندەگى سوتسياليستىك تۇسىنىكتەر، ۇعىمدار سىرەسىپ تۇر. ودان ارىلۋ ءۇشىن جاڭا كادر­لار، جاڭاشا، يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيالىق ويلاۋ جۇيەسى كەرەك. يننوۆاتسيا – تەك جاڭالىق ەمەس، جاڭالىقتى جىلدام ەنگىزىپ، تەحنولوگيالىق ۇردىسكە اينالدىرۋ، سودان ناتيجە كورۋ.

جولداۋدا مەملەكەتىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان ۇلكەن مىندەتتەردىڭ ءبىرى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى­نىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ، باسەكەگە قابىلەتتى برەندتەر قۇرۋ كەرەكتىگىن پرەزيدەنت اتاپ ءوتتى. وسى ماسەلەلەر شەڭبەرىندە «اوك-2020» باعدارلاماسى بويىنشا مەملەكەت اۋىل شارۋاشى­لىعىنىڭ 2020 جىلعا دەيىن دامۋىنا 3 تريلليون تەڭگە قارا­جات ءبولىپ وتىر. بۇگىندە، مەم­لەكەت قامقورلىعىنىڭ ارقا­سىندا، ەلىمىزدىڭ مال وسىرەتىن ءىرى شارۋاشىلىقتارى مال باسىن كوبەيتىپ، جەمشوپ بازاسىن ۇلعايتۋ مۇمكىندىگىنە قول جەتكىزۋدە. 2020 جىلعا دەيىنگى مەملەكەتتىك باعدارلامانى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن، ەڭ الدىمەن، اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويىپ، زاڭنامالاردى جەتىلدىرۋ قاجەت. جولداۋدى ناسيحاتتاۋ بويىنشا ايماقتاردا بولعانىمىزدا بايقاعانىم، كەيبىر ءىرى شارۋا­شىلىقتار، بۇگىننىڭ وزىندە قىزۋ باسەكەلەستىككە ساقاداي-ساي دايىن. الماتى وبلىسىنىڭ بالقاش اۋدانىندا وسىنداي بىرنەشە شارۋاشىلىقتىڭ تىنىس-ءتىرشى­لىگىمەن تانىسىپ، جەرگىلىكتى تۇر­عىندارمەن جۇزدەستىك. اسىل تۇقىمدى ءىرى قارالاردان بولەك، مۇندا قاجەتتى تەحنيكا، مال­دارىگەرلىك قىزمەت، جەمشوپ دايىندايتىن شارۋاشىلىق پەن زاماناۋي ەت كومبيناتى بار. مۇندا جاسالاتىن ءونىمدى، قازىر-اق ەكسپورتقا ۇيالماي شىعارۋعا بولادى.

ايماقتاردى ارالاپ ءجۇرىپ سايلاۋشىلارمەن جۇزدەسۋلەردە حالىق اماناتىن ارقالاعاندار اتىنان ەلباسىنىڭ بۇل جولداۋى بۇگىنىمىزدى سارالاي وتىرىپ، كەلەشەگىمىزگە جاسالعان ۇلكەن جوبا ەكەنىن مالىمدەدىك. شىن مانىندە بۇل جولعى جولداۋ جاريالانۋ مەزگىلى جاعىنان دا، مازمۇنى جاعىنان دا ءداستۇرلى جىل سايىنعى جولداۋلاردان ايرىقشا، قوعامعا مۇلدەم جاڭا سەرپىن بەردى. جولداۋدىڭ باستى ماقساتى – قازاقستان حالقىنىڭ ساناسىن،  دۇنيەتانىمىن وزگەرتۋ ارقىلى ءومىرىن جاقسارتۋ، ءومىر ساپاسىن كۇشەيتۋ، ادامداردىڭ ءوز ومىرىنە دەگەن جاڭاشا كوزقاراس وياتۋ.

ەندىگى جەردە وسى ستراتەگيا­نىڭ ءار تارماعى بويىنشا وزىنە تيەسىلى جۇمىستى اتقارۋ بارىمىزگە مۇلتىكسىز مىندەتتەلىپ وتىر. باستى ماسەلە جولداۋدىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋ تەك مەملەكەتتىڭ مىندەتى دەپ قول قۋسىرىپ وتىرماي، ەل بولىپ بىرلەسە ىسكە كوشۋگە ءتيىسپىز. بابالارىمىز ايتقان ءبىر جەڭنەن قول، ءبىر جاعادان باس شىعاراتىن شاق وسى دەپ بىلەمىن.

ازامات ابىلداەۆ،

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى، «اق جول» پارتياسى پارلامەنتتىك فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى.

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

پاگانيني

ونەر • كەشە

وتىز جىلدىققا وي قورىتقان

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار