سول ەلۋ جىلدىقتى ارنايى حالىقارالىق فەستيۆالمەن وتكىزەمىز دەگەن جوسپارىمىز مىنا دۇنيەجۇزىلىك ىندەتتىڭ كەسىرىنەن ءوز دەڭگەيىندە جۇزەگە اسپاعانى وكىنىشتى. دەگەنمەن ەلىمىزدىڭ قايتالانباس مادەني وشاعى, مىڭجىلدىق الماتى شاھارىنىڭ وسىناۋ كورنەكتى ونەر ورداسىنىڭ ىرگەتاسىن قالاپ, عاجايىپ مانەج الەمىنىڭ پايدا بولۋىنا, كاسىبي تسيرك ۇجىمىنىڭ قالىپتاسۋىنا زور ۇلەس قوسقان, سانالى عۇمىرىن سارپ ەتكەن ونەر مارقاسقالارى مەن ەل تۇلعالارىن كەلەر ۇرپاق ۇمىتپاۋى ءتيىس.
سولاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى ەلىمىزدەگى تۇڭعىش قازاق مەملەكەتتىك تسيرك ۇجىمىنىڭ ىرگەتاسىن قالاۋعا بەلسەندى اتسالىسقان, ۇلتىن شىن سۇيگەن, ونەرىن ۇلىقتاعان جايساڭ – قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, قازاق قىزدارىنىڭ اراسىنان شىققان تۇڭعىش كوركەمسوز شەبەرى, ۇلاعاتتى ۇستاز گۇلجيحان عاليەۆانىڭ تۋعانىنا 2017 جىلى 100 جىل تولدى. قازاق مەملەكەتتىك تسيركى سول جىلى ءساۋىر ايىندا 100 جىلدىق مەرەيتويعا تارتۋ رەتىندە مانەج ونەرىنىڭ مۇراسىن, وتاندىق تسيرك كوريفەيلەرىنىڭ جادىگەرلەرىن, وتكەننەن سىر شەرتەتىن ەستەلىكتەرىن جيناقتاپ, ەلىمىزدە بۇرىن-سوڭدى بولماعان تۇڭعىش ەكسپوزيتسيالىق مۇراجايدى اشىپ, گۇلجيھان قاليقىزىنا ارنايى جەكە كورمە ۇيىمداستىردى. كورمەدە ونىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى جايلى دەرەكتەر, ءار كەزدەگى فوتوسۋرەتتەرى توپتاستىرىلدى. بۇل مۇراجايدىڭ اشىلۋىنا ونەردەگى گۇلجيھان عاليەۆانىڭ كوزىن كورگەن اقساقالدار مەن زيالى قاۋىم, ۇزاق جىلدار بويى قازاقستاننىڭ مادەنيەت ءمينيسترى بولعان جەكسەنبەك ەركىنبەك ۇلى اعامىز قاتىستى.
زامان تالابىنا ساي كاسىبي تسيرك ونەرىنىڭ ومىرگە كەلۋىنە ۇيىتقى بولعان گۇلجيھان عاليەۆانىڭ يدەياسى مەن كۇش-جىگەرى ارقاسىندا سول كەزدەگى قازكسر وك-ءنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن جانە مادەنيەت ءمينيسترى ءىلياس وماروۆتىڭ پارمەنىمەن الماتى قالاسىندا قازاق مەملەكەتتىك تسيرك عيماراتىن سالۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. كاسىبي تسيرك ۇجىمىن قۇرۋ جولىندا گۇلجيھان عاليەۆا وراسان زور ەڭبەك ءسىڭىردى. وسى رەتتە ايتا كەتۋ كەرەك, سول كەزدەرى مادەنيەت سالاسىنىڭ جەتەكشىلەرىنىڭ اراسىنداعى قازاق ونەرىن وركەندەتۋدەگى بىرلىك پەن ۇيىمشىلدىقتىڭ باستاۋىندا اتادان بالاعا قانمەن دارىعان تەكتىلىك جاتىر. ويتكەنى دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ اكەسى احمەت پەن گۇلجيحان عاليەۆانىڭ اكەسى عالي, بي پاديشاسى شارا جيەنقۇلوۆانىڭ اكەسى بايمولدا ءبىر-بىرىمەن ءوزارا ارالاس-قۇرالاس بولعان, سىيلاسىپ وتكەن. بالا كەزدەن اكەلەرى دوس بولىپ ءارى بىرگە ويناپ وسكەن بالالار, كەيىننەن ۇلتىنىڭ ۇلى پەرزەنتتەرىنە اينالعان گۇلجيحان, شارا, ديماش تا ادەمى دوستىق, ىزگى سىيلاستىقتى ءومىر بويى ارقاۋ ەتىپ, حالىقتىڭ ونەرى مەن مادەنيەتىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. سول كەزدەگى ورتالىق كوميتەتتىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى دىنمۇحامەد قوناەۆپەن بالا كۇنگى شىنايى دوستىق پەن ۇلتتىق ونەرگە دەگەن ورتاق جاناشىر كوزقاراس سول كەزدەرى قازاق ونەرىنىڭ جارقىن كوكجيەگىنە, «التىن داۋىرىنە» داڭعىل جول اشتى.
1917 جىلى 11 قاراشادا دۇنيەگە كەلگەن گۇلجيھان عاليەۆا جەتىسۋ وڭىرىنە اتى ايگىلى قالي ورداباەۆ دەگەن بايدىڭ جالعىز قىزى ەدى. سۇڭعىلا, كەمەل ويلى اكەسى جالعىز قىزىنا شەتەلدەن مۇعالىم الدىرتىپ ەۋروپاشا وقىتىپ, ساۋات اشتىرادى. جاستايىنان ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ ۋىزىنا جارىپ, ەۋروپا مادەنيەتىنىڭ قاينارلارىنا قانىپ وسكەن گۇلجيھان مەن ونەرپاز شاكىرتتەرى كەيىننەن ماسكەۋدىڭ مەنمىن دەگەن ونەر تارلاندارى مەن مايتالماندارىن مويىنداتقان فەنومەنگە اينالدى. تاۋ تۇلعالى قالي ورداباەۆ كەدەي-كەپشىك, جوق-جىتىككە ءاردايىم قولۇشىن بەرەتىن راقىمشىل عازيز جان بولعان ەدى. ءوز زامانىنىڭ اتىمتاي جومارتى اتانعان قالي بايدىڭ قارجىسىنا الماتىدا ەڭ العاش كۇمبەزدى مەشىت بوي كوتەردى, اعاشتان جەر ۇيلەر سالىندى. قازىرگى مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ ەسكى عيماراتى تۇرعىزىلدى, باۋم باعىنىڭ كوشەتتەرى وتىرعىزىلدى, ورتالىق دەمالىس ساياباعىنىڭ ىرگەسى قالاندى, سول ماڭنان ونىڭ قولىمەن اققۋلارى قيقۋلاعان ايدىن-شالقار كول جاسالعان. جۇرت اۋزىندا قالي بايدىڭ سوعىس جىلدارى مايدانعا شىنجىر تابان تانكتەر ساتىپ الۋعا 1000 رۋبل اقشا جىبەرگەنى تۋرالى دا ايتىلىپ ءجۇر.
الايدا قازاق جۇرتىنىڭ يگى جاقسىلارىن جالماعان زوبالاڭ جىلدار قالي بايدىڭ اۋلەتىن اينالىپ وتپەدى. قارشاداي قىز گۇلجيھان لەنينگرادتا زاڭ ينستيتۋتىندا وقىپ جۇرگەن كەزىندە اكەسى قالي مەن اعاسى رامازانعا «حالىق جاۋى» دەپ ناقاقتان ناقاق جالا جابىلىپ, ايدالىپ كەتە باردى. گۇلجيھاننىڭ اعاسى رامازان كەزىندە ورمان شارۋاشىلىعى ءمينيسترى, نارىنقول اۋدانىنىڭ باسشىسى بولعان ەدى. اكەسى مەن اعاسى ايدالىپ كەتكەن سوڭ وقۋدان شىعىپ قالعان گۇلجيھانعا ماسكەۋدە اعاسىنىڭ اينىماس دوسى بولعان تۇرار رىسقۇلوۆتىڭ كوپ كومەگى تيەدى. ونىڭ اقىل-كەڭەسىمەن, جول سىلتەۋىمەن تەگىن وزگەرتىپ, كسرو استاناسىنداعى گيتيس جانىنداعى تەاتر ستۋدياسىنا وقۋعا تۇسەدى. ءيا, تەكتى اۋلەتتىڭ اقتاماق قارلىعاشى قارا بۇلتتاي تونگەن تاعدىردىڭ اۋىر سىنىنا مويىمادى, قاناتىن جازىپ, قياعا سامعاي بەردى. 1938 جىلى وقۋىن ويداعىداي ءتامامداپ, قازاق قىزدارى اراسىنان ماسكەۋدەگى گيتيس-ءتى بىتىرگەن تۇڭعىش كوركەمسوز وقۋدىڭ كاسىبي مامانى اتانادى. جاس مامان الدىمەن تاشكەنتتە ءبىر-ەكى جىل جۇمىس ىستەپ, كەيىن الماتىداعى قازاق دراما تەاترىندا اكتريسا بولىپ قىزمەت ىستەيدى. 1941-1946 جىلدارى سوعىس كەزىندە ماسكەۋدەن الماتىعا كوشكەن ورتالىق بىرىككەن كينوستۋديادا اكتەرلەر ءبولىمىن باسقاردى, 1946-1965 جىلدارى قازاقتىڭ جامبىل اتىنداعى فيلارمونياسىندا كونفەرانسە بولىپ, جامبىل جاباەۆ, مۇحتار اۋەزوۆ, جۇبان مولداعاليەۆ شىعارمالارىن شەبەر ورىندادى, قازاق راديوسىنىڭ بالالارعا ارنالعان باعدارلاماسىندا اڭىز-اڭگىمە, ەرتەگىلەر وقىپ, اۋەزدى داۋىسىمەن بۇلدىرشىندەردىڭ جۇرەگىنە جول تاپتى.
ءدال وسى كۇردەلى كەزەڭ گۇلجيھان قاليقىزىنىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىستەرىنە سەرپىن بەرىپ, ۇلتتىق ونەر جولىنداعى تىنىمسىز كۇرەسكەرلىك, كوشباسشىلىق دارا قاسيەتتەرىنىڭ قالىپتاسۋىنا العىشارت جاسادى.
50-60 جىلدارى كەڭەستىك سولاقاي ساياساتتىڭ سالدارىنان قازاقتىڭ قارا دومبىراسىنىڭ كۇمبىرى جوعالىپ, ۇلتتىق ءداستۇرىمىز بەن ونەرىمىزدىڭ كومەسكىلەنىپ, ۇلتتىق سانانىڭ ماڭگۇرتتەنىپ بارا جاتقانى تەكتى اۋلەتتىڭ جاۋقازىن گ ۇلى – گۇلجيھاندى ءبىر ورىندا وتىرعىزبادى, كۇنى-ءتۇنى قازاق ونەرىنىڭ وزەگىن ساقتاپ قالۋدى ويلادى, الاش جۇرتىن ۇلتتىق اۋەنگە ۇيىتاتىن, ءتول ونەردىڭ ءورىسىن كەڭەيتەتىن ۇلى ارمان جولىندا ايانباۋعا كىرىسىپ كەتتى. كەڭەستىك رەجىمنىڭ قاھارىنان قايمىقپاستان ۇلتتىق نامىستىڭ تۋىن بيىك ۇستاپ, وگەيدىڭ كۇيىن كەشكەن قازاق ونەرىن تارىداي شاشىراپ جۇرگەن ناعىز دارىن يەلەرىن ءبىر ارناعا توپتاستىرعاندا عانا كاسىبي نەگىزدە دامىتۋعا بولاتىنىن ءتۇسىندى, وسى جولدا بار كۇش-جىگەرىن سارپ ەتتى. قازاق دالاسىن شارلاپ, ۇمىت قالعان ونەردىڭ ءىنجۋ-مارجانىن تىرنەكتەپ جينادى. ءدۇبارالانىپ بارا جاتقان قازاق ءتىلىنىڭ جايى دا گۇلجيھاندى بەيجاي قالدىرمادى, «كوركەم ءسوز» دەگەن ءبولىم اشىپ, «كوركەم سويلەۋدىڭ تەحنيكاسى» اتتى ءپاندى ەنگىزدى, سونىڭ ناتيجەسىندە كوركەم ءسوزدىڭ كورىگى قىزا ءتۇستى, قوڭىر ءۇندى قازاق ءتىلى, اسەم قازاق اۋەنى بيىك مىنبەرلەر مەن مارتەبەلى ساحنالاردىڭ تورىنەن ورىن الدى.
گۇلجيھان عاليەۆا – كەڭەستىك ورتاق مادەنيەتتىڭ اساۋ تولقىنىندا قازاق ونەرىنىڭ اقجەلكەنىن اداستىرماي, باتىل سەنىممەن تۋرا جولعا باستادى. ونىڭ جۇزدەگەن شاكىرتى قازاقتىڭ كوركەم ءسوزىن بەزبەندەدى, تۇنىق ءتىلىن ۇشتادى, الەمنىڭ ايتۋلى ساحناسىندا قازاقى اۋەزدى اۋەلەتتى, مىڭ بۇرالعان بيىمەن ءتانتى ەتتى, ۇلتتىق ونەردىڭ سان كورمەسىن قايتا جاڭعىرتتى, قىزعالداق قىزدارىمىزدىڭ ورنەكتى ونەرىن, ءبورى تەكتى جىگىتتەردىڭ وتتى جىگەرىن شىڭداپ, كۇللى الەمگە قازاقستان مادەنيەتىنىڭ ءدۇر جاۋھارلارىن, كەمەل قۇدىرەتىن پاش ەتتى.
ىلكى زاماننان ميراس بولعان ساف ونەردىڭ ۇزىگىن, ءتول مادەنيەتتىڭ سارقىتىن بۇگىنگە جەتكىزىپ, كەشەگى اقان سەرى, ءبىرجان سال, ۇكىلى ىبىراي مەن مۇحيتتان قالعان ءداستۇرلى ءان-كۇيدىڭ مەكتەبىن اشىپ, كاسىبي تۇرعىدا دامۋىنا كول-كوسىر ەڭبەك سىڭىرگەن گۇلجيھان عاليەۆا 1965 جىلى رەسپۋبليكالىق ەسترادا-تسيرك ستۋدياسىنىڭ تۇساۋىن كەستى, قانشاما ونەر مۇزبالاقتارىنىڭ توماعاسىن سىپىرىپ, تالاي ءدۇلدۇل مەن بۇلبۇلداردىڭ باعىن اشتى.
ال 1969 جىلى گۇلجيھان عاليەۆانىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «گۇلدەر» – رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك ەسترادالىق جاستار ءانسامبلى قۇرىلدى. 1976 جىلى گاۆانادا وتكەن دۇنيە جۇزىلىك جاستار فەستيۆالىندە توپ جارىپ, لاۋرەات اتاندى, الەمنىڭ ايگىلى ساحنالارىندا قازاقتىڭ ءان-بي ونەرىنىڭ قۇدىرەتىن مويىنداتتى. قايىڭداي تەربەلگەن قازاق قىزدارىنىڭ ونەرىن بۇكىل الەم تانىدى. قازاقتىڭ كۇمىس تاڭداي ءانشى, مىڭ بۇرالعان قاراكوز ارۋلارىنىڭ ايتۇمارىنداي بولعان «گۇلدەر» ءانسامبلى ەشكىمگە ۇقسامايتىن, وزگەلەرگە ۇلتىمىزدىڭ ءان-بي ونەرىن پاش ەتكەن شوقتىعى بيىك, باعى مەن بابى كەلىسكەن جۇلدىزدى ۇجىم بولدى. قازاق ەستراداسىنىڭ العاشقى قارلىعاشتارى, حالىقتىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنگەن حالىق ارتىستەرى سارا تىنىشتىعۇلوۆا, روزا رىمباەۆا, ناعيما ەسقاليەۆا, قانات جانە ايتكۇل قۇدايبەرگەنوۆتەر, مەڭتاي وتەپبەرگەنوۆ, باقتيار تايلاقباەۆ, سەمبەك جۇماعاليەۆ, ايجان نۇرماعامبەتوۆا, باقىت شاداەۆالار «گۇلدەر» انسامبلىنەن تۇلەپ ۇشىپ, ونەردىڭ كوگىنە قانات قاقتى. سوناۋ 60-70 جىلدار قازاقتىڭ ءان-بي, تسيرك ونەرىنىڭ «التىن عاسىرى» دەسەك, بۇعان بۇكىل ءومىرى مەن قاجىرلى ەڭبەگىن ارناعان گۇلجيھان عاليەۆا سىندى شەبەر ۇيىمداستىرۋشى مەنەدجەر, جاناشىر جانداردىڭ زور ۇلەس قوسقانىن بۇگىنگى ۇرپاق ۇمىتپاۋى ءتيىس.
قازاق ونەرىنىڭ قارا قازانىن قايناتقان گۇلجيھان عاليەۆا 1968-1970 جىلدارى كاسىبي وتاندىق تسيرك ونەرى مايتالماندارىنىڭ جارقىن شوعىرىن, جاڭا تۇرپاتتاعى تولقىنىن قالىپتاستىرا ءبىلدى. ول بولاشاق تسيرك ونەرپازدارىن ماسكەۋ, ساراتوۆ قالالارىنا دايىندىققا اتتاندىردى, ءتىپتى كەيبىر جاستاردى ءوز اقشاسىمەن وقىتتى, ءتالىم-تاربيە بەردى. ماسكەۋدەگى ۆلاديمير جىلقى زاۋىتىنان 15 سايگ ۇلىكتى ءوزى مىنگەن پويىزعا تيەپ اكەلدى. ماسكەۋدەن التىنعا دا ايىرباستامايتىن ناعىز تسيرك ءۇشىن جارالعان تۇلپارلاردى اكەلۋ دەگەن ەرلىكپەن پارا-پار ءىس ەدى. ودان قالا بەردى جامبىل وبلىسىنداعى لۋگوۆوي جىلقى زاۋىتىنان دا اۋىزدىعىمەن الىسقان اساۋ ارعىماقتاردى ساتىپ الۋ ءۇشىن ۇكىمەتتەن 40 مىڭ رۋبل بولگىزدى. بۇل سول كەز ءۇشىن قىرۋار اقشا ەدى.
وسىلايشا, 1970 جىلى قازاق مەملەكەتتىك تسيركىنىڭ كاسىبي ۇلتتىق ونەر ۇجىمى قازاق كسر-ءنىڭ حالىق ءارتىسى گۇلجيھان عاليەۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن ۇيىمداستىرىلدى. الماتى قالاسىنداعى ەسترادالىق تسيرك ستۋدياسىنىڭ العاشقى ارتىستەرى ءبىرىنشى قويىلىمىن رەسەيدىڭ ساراتوۆ قالاسىنداعى تسيرك مانەجىندە قازاقتىڭ ۇلتتىق «مەدەۋ» باعدارلاماسىمەن اشتى. 1970 جىلدىڭ 24 شىلدەسىندەگى وسى قويىلىم قازاق ۇلتتىق تسيرك ونەرىنىڭ تۋعان كۇنى رەتىندە تاريحتا قالدى. قويىلىمنىڭ رەجيسسەرى رف-نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى گ.پەركۋن, ستسەناريىن جازعان يۋ.بلاگوۆ, كوركەمدەپ بەزەندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن ونەرگە ەڭبەگى سىڭگەن قايراتكەر سۋرەتشى ا.فالكوۆسكي مەن ە.كيريك, مۋزىكاسىن كسرو حالىق ءارتىسى ن.تىلەنديەۆ, قازاق كسر ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى ل.حاميدي, ا.بوتباەۆ, م.موللەر جازدى. دايىندىق جاتتىعۋلارىن پەداگوگ-رەجيسەرلار, ۇستاز-جاتتىقتىرۋشىلار ۆ.رەۆياكين, گ.توقاەۆ, ا.سوكولوۆ, يۋ.كاتسۋبا, ا.گۋتوۆسكيلار جاسادى. حورەوگرافيا ساباعىن – ا.گاباەۆا مەن ا.بوتسانوۆسكي, گريم ساباعىن – گ.دىبوۆ جۇرگىزدى, اكروباتتاردى تاجىريبەلى سپورت جاتتىقتىرۋشىسى گ.كورنەۆ دايىندادى. قازاق تسيركىنىڭ العاشقى قۇرامىنىڭ نەگىزىن قالاعان ارتىستەر الماتى رەسپۋبليكالىق ەسترادا تسيرك ستۋدياسى مەن مەملەكەتتىك ەسترادا تسيرك ۋچيليششەسىنىڭ (گۋتسەي موسكۆا ق.) تۇلەكتەرى بولاتىن.
1970 جىلدىڭ تامىز ايىندا قازاق تسيرك ۇجىمىنىڭ العاشقى تۇساۋكەسەر قويىلىمى سپورت سارايىندا ءوتتى. سودان باستاپ قازاق مەملەكەتتىك تسيركىنىڭ ارتىستەرى كەڭەس وداعى بويىنشا گاسترولدىك ساپارعا اتتانىپ, كورەرمەندەر تاراپىنان ارقاشاندا جوعارى باعاعا يە بولدى. از ۋاقىت ارالىعىندا تالايدى تاڭداي قاقتىرعان تسيرك ۇجىمى 1972 جىلى ەرەكشە ارحيتەكتۋرامەن سالىنعان «كيىز ءۇي» عيماراتىنا كوشتى. تسيرك كەشەنىنىڭ جوباسىن ىسكە اسىرعان باس ساۋلەتشى ۆ.ز.كاتسەۆ, باس ينجەنەرى س.ب.ماتۆەەۆ ەدى. سول جىلدىڭ 10 ماۋسىمىندا اقىن جامبىل جاباەۆتىڭ 125 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي, جاڭا تسيرك عيماراتىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا الماتى تۇرعىندارى مەن قوناقتارى ءۇشىن «عاجايىپتار جەرى» باعدارلاماسى كورسەتىلدى. بۇل تاريحي قويىلىم قازاق تسيرك ونەرىنىڭ قالىپتاسۋىنىڭ نەگىزىن قالادى. باعدارلامانىڭ قويۋشى رەجيسسەرى كسرو حالىق ءارتىسى ۆ.ۆ.گولوۆكو بولدى. «عاجايىپتار جەرى» باعدارلاماسى 1976 جىلى قۇرىلىپ 6 نوۆەللادان تۇراتىن, ۇلتتىق بوياۋىنا قانىق ەلىمىزدىڭ جەتىستىگىنە ارنالعان بولاتىن: «ەپوس», «جەردىڭ گ ۇلى», «دالا», «مەدەۋ», «بايقوڭىر» جانە «كەرۋەننىڭ ايالداۋى» اتتى قويىلىمداردىڭ ستسەنارييىن اقىن و.سۇلەيمەنوۆ پەن و.لەۆيتسكي بىرلەسىپ جازدى. «دالا قىزعالداقتارى» تسيرك ءانسامبلىنىڭ العاشقى جەكە داۋىستاعى ءانشىسى ن.ەسقاليەۆا بولدى. بۇكىلوداقتىق تسيرك ونەرى بايقاۋىندا وسى باعدارلامامەن قازاق تسيركى I ورىندى جەڭىپ الدى. شىمىلدىعى اشىلعان كۇننەن باستاپ «جىلقىشىلار», «قىز قۋ», «ات ويىنى», «جەر ءجانناتى», «بايقوڭىر», «اتامەكەن», «تۇيەلەر مەن ايۋلار» سىندى قويىلىمدار قويعان قازاق تسيركى كورەرمەن كوڭىلىنەن شىعا ءبىلدى.
1978 جانە 1982 جىلدارى بۇكىلوداقتىق تسيرك بايقاۋىندا جەڭىمپاز اتاندى. بۇكىلوداقتىق ۇلتتىق تسيرك ونەرى بايقاۋلارىندا 10 جىل بويى كسرو-داعى تسيرك ۇجىمدارىنىڭ ىشىندەگى ەڭ ۇزدىك ۇجىم بولىپ تانىلعان. قازاق تسيركىنىڭ ارتىستەرى كەزىندە الەمنىڭ ەشبىر تسيركى قايتالاي الماعان «قوس اتتىڭ استىنان ءوتۋ» دەيتىن رەكوردتىق تريۋكتى جاساعانى جۇرتشىلىقتىڭ جادىندا. مونتە كارلو سىندى الەمنىڭ ەڭ ايگىلى ارەناسىندا جۇلدىزى جارقىراپ جۇرگەن قازاق تسيركىنىڭ الدىندا قازاق ەلى عانا ەمەس, الەم باس يەتىن ەدى.
1980 جىلى تسيرك ونەرىنىڭ دامۋىنا قوسقان ەڭبەگى ءۇشىن قازاق تسيركىنە «قازاق كسر-ءنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇجىمى» اتاعى بەرىلدى. قازاق تسيركىنىڭ شىعارماشىلىق ورلەۋى مەن زور جەتىستىكتەرىنە مادەنيەت جاناشىرى گۇلجيھان عاليقىزىنىڭ قوسقان ۇلەسى قوماقتى. بۇگىندە قازاق مەملەكەتتىك تسيركى ءارتۇرلى جانردا ءوز مەكتەبىن قالىپتاستىرعان كيەلى ونەر ورداسىنا اينالدى. ءتىپتى ونداعان جىلدار بويى كورەرمەنگە جايماشۋاق كۇلكى سىيلاعان «تاماشا» ويىن-ساۋىق وتاۋىنىڭ پايدا بولۋىنا دا گۇلجيھان اپامىزدىڭ سەبەپكەر بولعانىن كوپشىلىك بىلە بەرمەيدى.
ساۋلەلى عۇمىر كەشىپ, ساۋلەتتى ونەر وشاقتارىنىڭ نەگىزىن سالعان, ۇلت ونەرىنىڭ التىن بەسىگىن تەربەتكەن الىپ جۇرەك يەسى گۇلجيھان قاليقىزىنىڭ بويىنداعى ەڭ اسىل قاسيەت – ءوز ۇلتىن, ءوز جۇرتىنىڭ باي مادەنيەتىن شەكسىز سۇيگەندىگى دەر ەدىك, ۇلتتىق ونەردى تاڭىرىندەي قۇرمەتتەپ, جاڭا سارىنداعى جانرلاردىڭ وركەندەۋىنە وراسان زور ەڭبەك سىڭىرگەن, ناعىز قامقورشىسى, شىن جاناشىرى بولدى.
گۇلجيھان عاليەۆا – 1965 جىلى رەسپۋبليكالىق ەسترادا-تسيرك ستۋدياسىن اشتى, وعان 20 جىلداي باسشىلىق ەتتى. 1969 جىلى اتى اڭىزعا اينالعان «گۇلدەر» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك ەسترادالىق جاستار ءانسامبلىنىڭ ۋىعىن شانشىپ, شاڭىراعىن كوتەردى, 1970 جىلى تۇڭعىش قازاق تسيركىنىڭ ىرگەتاسىن قالادى. گۇلجيھان اپامىزدىڭ ءتول پەرزەنتىندەي بولعان وسى ءۇش ونەر ورداسىنىڭ ارقايسىسى بۇگىندە قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن كيەلى قاراشاڭىراققا اينالدى. اينالدىرعان 5-6 جىل مەرزىم ىشىندە وسىناۋ ونەر وشاقتارىن قۇرۋ گۇلجيھان قاليقىزىنىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ جەمىسى, تاعدىردىڭ سىيى, كۇللى قازاقتىڭ باعى. ولاي بولسا, قازاق ونەرىن وركەندەتۋدى ومىرلىك پارىزى ەتكەن, ماڭداي تەرى سىڭگەن گۇلجيھان عاليەۆاعا قازاق ونەرى, ونىڭ ىشىندە قاراشاڭىراق قازاق مەملەكەتتىك تسيركىنىڭ ءاربىر كىرپىشى, ودان تۇلەپ ۇشقان, ءتالىم-تاربيەسىن كورگەن سايىپقىران شاكىرتتەرى قارىزدار دەپ سانايمىن.
سوندىقتان ۇلىلاردىڭ ەسىمىن ماڭگىلىك ەتۋ ماقساتىندا وزگە وركەنيەتتى ەلدەردىڭ يگى داستۇرىمەن (ماسەلەن, رەسەيدە نيكۋلين اتىنداعى ماسكەۋ تسيركى, ولەگ پوپوۆ اتىنداعى سامارا مەملەكەتتىك تسيركى, اعايىندى نيكيتيندەر اتىنداعى ساراتوۆ تسيركى, ب.ن.تەزيكوۆ اتىنداعى سيمفەروپول مەملەكەتتىك تسيركى, دۋروۆ اتىنداعى ۆورونەج مەملەكەتتىك تسيركى, ۆ.ي.فيلاتوۆ اتىنداعى ەكاتەرينبۋرگ تسيركى بار) قازاق مەملەكەتتىك تسيركىنە گۇلجيھان عاليەۆانىڭ ەسىمىن بەرۋدى قانشا ۋاقىتتان بەرى ۇسىنىپ كەلەمىز. ويتكەنى ماڭگىلىك ەلدىڭ تۇعىرى جاسامپاز تۇلعالارىمەن, ايتۋلى ەسىمدەرمەن اسقاقتاي بەرمەك. «ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىز, ءتىلىمىز بەن مۋزىكامىز, ادەبيەتىمىز, جورالعىلارىمىز, ءبىر سوزبەن ايتقاندا ۇلتتىق رۋحىمىز بويىمىزدا ماڭگى قالۋعا ءتيىس».
قورىتا ايتقاندا, 60-70 جىلدارداعى قازاق ونەرىنىڭ «التىن ءداۋىرىنىڭ», رۋحاني رەنەسسانسىنىڭ كوش باسىندا د.قوناەۆ, ءىلياس وماروۆتارمەن بىرگە گۇلجيھان عاليەۆا سىندى ۇلتىم دەپ سوققان تۇلعالار تۇردى دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. 2010 جىلى الماتى قالاسىنىڭ «وجەت» ىقشام اۋدانىنداعى ءبىر كوشەگە گۇلجيھان ەسىمى بەرىلدى, دەگەنمەن ۇلتىن سۇيگەن ۇلى جۇرەك يەسىنىڭ الدىنداعى پەرزەنتتىك پارىزىمىز تولىق وتەلگەن جوق. ماڭگىلىك ەل تۇعىرىن بيىكتەتەتەمىز دەسەك, قازاقتىڭ كاسىبي تسيرك ونەرىنىڭ نەگىزىن قالاپ, قارا نارداي ورگە سۇيرەگەن گۇلجيھان عاليەۆانىڭ ەسىمى ەل جادىندا ماڭگى ساقتالۋى ءتيىس دەپ سانايمىز.
نۇرباقىت بوكەباەۆ,
قازاق مەملەكەتتىك تسيركىنىڭ ديرەكتورى, مادەنيەتتانۋشى
