ءبىلىم ساپاسىنىڭ كورسەتكىشى مۇعالىم جاۋاپكەرشىلىگى مەن ونىڭ كوشباسشىلىعىنا تاۋەلدى

ءبىر زاماندارى تامىرى ءبىر مەم­لەكەتتىڭ يدەياسىنا بايلانىپ, ودان كەيىن ءوز تاۋەل­سىزدىگىن جاريالاپ, توركۇل دۇنيەگە ءار قىرى­نان تانىلىپ جاتقان دوستاستىق ەلدەرىنىڭ مۇعالىم­دەرى مەن ءبىلىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ تۇڭ­عىش سەزىنىڭ ەكىنشى كۇنگى جۇمىسى نەگى­زى­نەن ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋگە, مۇعالىم دايىن­داۋ ءىسىن جانداندىرۋعا باعىتتالدى. العاش­قى ءسوزدى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اندرەي فۋر­سەنكو الىپ, جاھاندانۋ زامانىندا ءبىلىم بەرۋ ءىسىن ءبىر­لىكتە جۇرگىزۋدىڭ پاي­داسى ەرەكشە بولاتى­نىن, بۇل حالىق­ارالىق دەڭگەي­دەگى ءبىلىم باسەكەلەس­تىگىنە كەڭ جول اشىپ, قابىلەت­تىلىك­تىڭ ارتۋىنا, مەملە­كەت­تەردىڭ ينتەللەكتۋال­دىق, كاسى­بي الەۋەتىنىڭ تۇراقتى وسۋىنە تيگىزە­تىن سەپتىگىنە توقتالدى. ءاربىر ەل­دەگى جاق­سى جەتىستىكتى ءبىلىم ستان­دارتىنا ساي قول­دانۋ­دىڭ ەش ارتىقتىعى جوق­تىعىن تىلگە تيەك ەتە كەلە, ول وسىدان ءبىراز جىل بۇ­رىن­عى قيىندىقتار تۇ­سىندا دەموگرا­فيالىق احۋالدىڭ قۇلدىراپ كەتكەنىن, اۋىلدىق جەرلەردەگى شاعىن مەكتەپتەردە بالا سانى 10-15-تەن اسپاي قالعانىنا ناقتى مىسالدار كەلتىرىپ, مۇعالىمنىڭ بەدەلىن كوتەرۋ ماسەلە­سىنە ەرەكشە توق­تالدى. مەكتەپتە حيميا, ماتەماتيكا, فيزيكا پاندەرىن جاقسى وقىت­پاعان جەردە ەل ەكونومي­كاسىن كوتەرەتىن ازا­مات­­تاردىڭ شىقپاي­تىنىن, مىقتى ەكو­نو­ميستەر مەن ينجەنەردىڭ بولمايتى­­نىن, ول پاندەرگە جاۋاپتى مۇعالىم ەكەنىن ايتا كەلىپ, وسىدان 20-30 جىل بۇرىن كوش­­باسشى دا, ۇلگى الار, ونەگە كورسەتەر ادام مۇعالىم بولاتىن. قازىرگى مۇعالىم­دەر سول دارەجەدە دەي الماساق كەرەك. سەبەبى, وسى كۇنگى وقۋشى­لار ءپان­گە قاتىستى دەرەك­تەردى ينتەرنەتتەن, تەلە­ديدارلار­دان, وزگە دە جەرلەردەن الادى. ەندەشە, وسىنداي زاماندا مۇعا­لىمنىڭ مارتە­بەسىن قالاي كوتەرەمىز, – دەگەن مينيستر نيكولاي ءبىرىنشىنىڭ الەكساندر پۋش­كينگە: رەفورمانى باس­­تا­ماس بۇرىن نە ىستەگەن ءجون دەگەن سۇراق قويعانىن, سون­دا اقىن ىركىلمەس­­تەن ءبىلىمنىڭ ىرگەتاسىن مىقتى قالاماي ناداندىقتى جويا الماي­سىڭ, – دەگەنىن ايتتى. وسى ءتامسىلدى ال­عا تارتا وتىرىپ, ول جاڭا زاماننىڭ مەك­تەبى قالاي بولۋ كەرەك دەگەن ويعا جاۋاپ بەرىپ باقتى. جاڭا مەكتەپ – بارلىق ادامعا ورتاق, جاڭا مەكتەپتە – جاڭا زامانعا ساي ءبىلىم بەرەتىن ءبىلىمدى, بىلىكتى مۇعالىم بولۋى ءتيىس, جاڭا مەك­تەپ – تەك مۇعالىم مەن بالانىڭ عانا ەمەس, اتا-انانىڭ, قوعام­دىق ۇيىمدار­دىڭ ۇيىتقىسى, ۋاقىت تالابىنا جاۋاپ بەرەتىن ينفرا­قۇرى­­لىم, ەڭ باستىسى ءبىلىم ساپاسى­نىڭ تۇ­عى­رى ەكەنىن ەسكە سالدى. ال وقۋ باع­دار­لا­ماسى بۇرىنعى­داي قاتىپ قالعان قا­ساڭ­دىقتان ارىلىپ, قاعازباستىلىق­تان قۇتىلىپ, مۇعالىم­دەر­گە ەركىندىك بەرىلۋى ءتيىس. بىراق بۇل اراداعى ەركىندىك­تىڭ ارعى جاعىندا مۇعالىمنىڭ جوعارىدا ايتقان كوشباس­شى­­لىعى, بىلىمدىلىگى, پاراساتى جاتۋى ءتيىس. ون­داي بولماعان جاعدايدا بارلىق ءىس ءسوز جۇزىندە قالىپ قويادى. مۇعالىم­نىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ دەگەندە, ءبىرىنشى –مورالدىق جاعىنان, ەكىنشى – ما­تە­ريال­­دىق جاعىنان جاقسى ءمۇم­كىن­دىك­تەر قاراستىرىلۋى كەرەك. ءبىز 2010  جىلدى رەسەي مۇعالىمدەرىنىڭ جىلى دەپ جا­ريا­لاپ وتىرمىز. تاعى ءبىر ايتارىم, تالانت­تى مۇعالىم مەن تالاپ­تى بالاعا اركەز قام­قور­لىق كورسەتىپ وتى­رۋ كەرەك, دەگەن ول ءبىلىم – تاربيە ور­نىققان جەر­دە وقۋشىنىڭ بو­يى­نا داريتىنىن ايتا كەلىپ, تاربيەنىڭ باسى رۋحاني قۇندى­لىقتاردا جاتقانىن, ءوزىنىڭ جاستايىنان ەلدىڭ ارداقتى ۇلدارىن ۇلگى ەتىپ وسكەنىن, كۇنى بۇگىنگە دەيىن سول ءۇردىس­تى جال­عاس­تىرىپ كەلە جاتقانىن, اسىرەسە وتانىن سۇيۋدە باۋىر­­جان مو­مىش­ ۇلى­نا دەگەن ءىلتي­پا­تىنىڭ ەرەكشە ەكەنىن ءبىلدىرىپ, الەك­ساندر بەكتىڭ “ۆولوكو­لامسك تاس جولى” پوۆەسىن, قازاقتىڭ قاس باتىرى­نىڭ “ارتىمىزدا ماسكەۋ”, ت.ب. شىعارما­لارىن اتاپ ءوتتى. ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى ماح­مەتقالي سارىبەكوۆ “قازاقستان رەس­­پۋب­ليكا­سىنداعى جوعارى پەداگوگي­كالىق ءبىلىمدى جاڭارتۋ” دەگەن تاقىرىپ بو­يىنشا وي قوز­عاپ, ەلىمىزدەگى جاسا­لىپ جاتقان ءبىلىم رەفور­ماسى, مۇعالىم­دەردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ, ءبىلىم ماز­مۇ­نىن ارت­تىرۋ ماسەلەلەرىنە دە توق­تا­­لىپ, سون­داي-اق وسى سالاداعى جاڭا ءبى­لىم تەحنو­لوگياسى تۋرالى دا مالىمەت بەردى. سەزد دەلەگاتتارى بىرنەشە سەك­تسيادا جۇمىس ىستەدى. وندا ءبىلىم ساپاسىن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قامتا­ماسىز ەتۋشى فاكتور رەتىندە قاراۋ, ءبىلىم ۇيا­لارىن نورماتيۆتىك, وقۋ ءادىس­تەمەلىك جا­عىنان تولتىرىپ وتىرۋ, وقۋ­لىق­تار­­ مەن وقۋ ادىستەمەلەرىن ازىرلەۋ, جەتىلدىرۋ, كادر الەۋەتىن ارت­تىرۋ جانە تاعى باسقا ماسەلەلەر پىكىر بولىسۋگە ارقاۋ بولدى. سول سەكىلدى قۇرىلتايدا پەداگوگي­كالىق ىنتىماقتاستىقتى زەرتتەپ, زەر­دەلەۋ, ينتەل­لەكتۋالدى تۇلعانى قالىپ­تاستىرۋداعى پسيحولوگيالىق-پەداگوگي­كالىق تاجىريبە, قازىر­گى زامانعى وقىتۋ تەحنولوگيالارى مەن ەلەكتروندى ءبىلىم رەسۋرستارىنىڭ جاڭا بۋىنىن قالىپتاستىرۋ, كوپ تىلدىلىك پەن حالىق­ارالىق ىنتىماقتاستىققا جەتۋ جايى دا جان-جاقتى ءسوز بولدى. سونداي-اق وقۋلىق پەن وقۋ ادىستەمەلەردى ءار ەلدىڭ ەرەكشەلىگىنە قاراي جازۋ ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالعان جوق. ونىڭ كەيبىر ۇلگىلەرى كورمەدەن كورىنىس تاپقانىنا كۋا بولدىق. تمد مەملەكەتتەرى مۇعالىمدەرى مەن ءبىلىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ بۇل سەزىندە ءبىلىم بەرۋدىڭ تولعاقتى ماسەلەلەرى قوزعالىپ, اسىرەسە, جاراتى­لىستانۋ ءپان­دەرىن وقىتۋ, ورتاق وقۋلىقتار شىعارۋ جايى دا قوزعالدى. وقۋلىق تۋرالى اڭگىمە قوزعاعاندا بىردەن ايتايىق, ءبىز وزگە مەملەكەتتەردىڭ, ونىڭ ىشىندە رەسەيدىڭ وقۋلىقتارىن باياعىداعىداي كوشىرىپ الۋ دەگەن ويدان مۇلدە اۋلاق­پىز. ءبىزدىڭ عالىمدار مەن جاڭاشىل مۇعالىمدەر رەسەي, وزگە دە ەلدەردىڭ وقى­مىستىلارى ءبىر­لەسە وتىرىپ, وتانى­مىز­دىڭ ءبىلىم باعدارلا­ماسىنا, وقۋ ستاندارتىنا ساي جازىلاتىن بولادى, دەگەن ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيسترى جان­سەيىت تۇيمەباەۆ قۇرىل­تايدا كو­تەرىل­گەن ماسەلەلەر بولاشاقتا ءوز شەشى­مىن تاباتى­نىنا سەنىم بىلدىرە كەلىپ, وقۋلىققا ارنالعان مۇنداي باسقوسۋ الداعى ۋاقىتتا ارمەنيا نە بەلارۋس ەلىندە وتەتىنىن, ءبىلىم بەرۋ سالاسى بويىنشا قازاقستان مەن ارمەنيا ارا­سىن­داعى ىنتىماقتاستىققا, سول سەكىلدى قازاق ەلىنىڭ بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ينستيتۋتى مەن رەسەيدىڭ بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ جانە قايتا دايار­لاۋ اكادەميا­سى اراسىندا دا ىنتىماقتاس­تىققا قول قويىلعانىن, وزگە دە مەملەكەتتەرمەن قارىم-قاتىناستى نىعايتۋ تۋرالى قۇجاتتار قابىلدانعانىن العا تارتتى. سونىمەن جيىرما ەكى جىلدان كەيىن باس قوسقان دوستاستىق ەلدەرىنىڭ مۇعالىمدەرى مەن ءبىلىم قىزمەتكەرلەرى القالى جيىنعا ارقاۋ بولعان ءبىلىم بەرۋ مەن ۇرپاق تاربيەسى, مۇعا­­ل­ىم جاۋاپكەرشىلىگى, وقۋلىق جازۋ, ءادىس­تەمەلەر شىعارۋ, جاڭا ءبىلىم تەحنو­لوگياسىن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى ناقتى ۇسىنىس-پىكىردى ايتىپ قانا قويماي, ونى الداعى ۋاقىتتا بىرلىكتە جۇزەگە اسىرۋعا كەلىستى. سۇلەيمەن مامەت, اراي ۇيرەنىشبەكقىزى, مۇعالىم ءوز قىزمەتىن ءبىلۋى كەرەك قانيپا بىتىباەۆا, كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, “قۇرمەت” وردەنىنىڭ يەگەرى: ەكى كۇن ىشىندە كوپتەگەن ۇسىنىس-پىكىرلەر ايتىلدى. سونىڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى م.سارى­­بەكوۆتىڭ “قازاقستان رەسپۋبلي­كاسىنداعى جوعارى پەداگوگيكالىق ءبىلىمدى جاڭعىرتۋ”, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ا.فۋرسەنكونىڭ “قازىرگى زامانعى مەكتەپتىك ءبىلىم تمد كەڭىستىگىندەگى بىرىكتىرەتىن فاكتور رەتىندە” دەگەن بايان­دامالارىنداعى ايتىلعان تىڭ يدەيالار ماعان قاتتى ۇنادى. ويتكەنى, ەكەۋىندە دە مۇعالىم تۋرالى, ولاردىڭ دايىن­دىعى تۋرالى وتە جاقسى پىكىرلەر قوزعالدى. بۇگىنگى تاڭ­دا مەكتەپتە مۇعالىمنەن بالا ءبىلىمدى بولىپ كەلەدى. ينتەر­نەت, باق دەگەندەردەن جان-جاقتى سۋسىندايتىن بالا­لار قاشاندا بىلۋگە قۇشتار كەلەدى. سوندىقتان دا وسى جەردە مۇعالىمنىڭ دە ءاردايىم وزدەرىن جەتىلدىرۋگە اسىققاندارى جاقسى. مۇعالىم ءوز قىزمەتىن ءبىلۋى كەرەك. قۇرىلتايدا كوتەرىلگەن باس­تى ماسەلە دە وسى بولدى. ءبىلىم سالاسى دەپ جاتىرمىز, وسى­نىڭ ءبارى مۇعالىمنىڭ دايىندىعىنا تاۋەلدى. ءار مۇعالىم ال­دىندا وتىرعان بالاعا ۇلتتىڭ بولاشاعى, ەلدىڭ ەرتەڭى دەپ قاراسىن. ۋنيۆەرسيتەتكە, ينستيتۋتقا مۇعالىمدىك ماماندىققا تالاپكەرلەردى قابىلداپ جاتا­مىز. سول تالاپكەرلەردىڭ بالا تاربيەلەۋگە, ساباق وقىتۋعا قابى­لەتى بار ما, جوق پا, بۇل ەس­كەرىل­مەيدى. مۇنداي جاعدايدا ءبىلىمدى مۇعا­لىم قايدان شىعادى؟ تالاپكەردىڭ ءبىلىمىن ادام ارقىلى ەمەس, ء“ولى تەست” ارقىلى باعالايتىن بولدىق. مەن – مۇنى قولدامايتىن ادام­مىن. مۇعا­لىم دايارلاۋدى تۇبىرىمەن وزگەرتۋىمىز كەرەك. سوندا عانا مۇعا­لىمنىڭ بەدەلى ارتادى. وسى ماماندىققا دەگەن ۇمتىلىس, ياعني تالاپكەرلەر كوبەيەدى. قازىر ءار وبلىس وزدەرىنشە ينستيتۋت اشىپ, مۇعالىمدەردى قايتا دايارلاپ جاتادى. سونىڭ بارىندە جۇمىس ساپالى جۇرەدى دەگەنگە مەن سەنە قويمايمىن. مۇنداي ينستيتۋتتىڭ بەدەلىن كوتەرۋ كەرەك. بەدەلى جوعىن, تەك اقشا جاساپ وتىرعاندارىن جاۋىپ, ىرىلەندىرۋ قاجەت. ءسويتىپ, مۇعالىم ماماندىعىن جەتىلدىرەتىن مىقتى ۋنيۆەر­سيتەتتەر اشىپ, وندا مىقتى عالىمدار, جاڭاشىل ۇستازدار ءدارىس وقۋى ءتيىس. روبوت جاساۋدان دا باسەكەگە تۇسەتىن كۇن الىس ەمەس الەكساندر جۋربەنكو, سەمەي قالاسىنداعى تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ينتەللەكتۋالدى مەكتەبى فيزيكا ءپانىنىڭ وقىتۋشىسى. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى اسا كوڭىل اۋداراتىن ءارى زور تابىس الىپ كەلەتىن ول جاراتىلىستانۋ پاندەرىن وقىتۋدى جەتىلدىرۋ بولىپ تابىلادى. بۇگىنگى تاڭدا جاراتى­لىستانۋ عىلىمدارىنىڭ ارالاسپايتىن سالاسى مۇلدەم جوق دەسە دە بولادى. سوندىقتان دا بۇل پاندەردى تەرەڭ وقىتساق بولاشاقتا باسەكەگە توتەپ بەرە الامىز. سونىڭ ىشىندە كەنجە­لەپ قالعان روبوت جاساۋدى قولعا الۋ كەرەك. كورىپ وتىرعان­دارىڭىزداي, كورمەگە قويىلعان 4 روبوتتىڭ ءبارىن ءوزىمىز وقۋ­شى­لارمەن بىرگە جاساپ شىقتىق. روبوت جاساۋ تەحنيكاسى­نىڭ كۋرستارى تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ينتەللەكتۋالدى مەك­تەبىندە بەسىنشى سىنىپتان باستاپ وقىتى­لادى. اپتا سايىن پراك­تيكالىق دارىستەر جۇرگىزىلەدى. وسى سالاعا بەيىمدەلگەن وقۋشىلار­دىڭ تاراپىنان قىزىعۋ­شىلىق وتە جوعارى دەڭگەيدە. ءبىلىم بەرۋ بارىسىندا وقۋشى­لار روبوت قۇرىلىم­دارىن ۇيرەنەدى. ولار قاراپايىم تاپسىر­مالاردى ورىنداي الاتىن روبوتتاردى جاسايدى. روبوت ول جاي عانا تەمىر-تەرسەكتەردەن جاساي سالعان ويىنشىق ەمەس, ول ادام جۇمى­سىن جەڭىلدەتەتىن, كومەكشى. روبوتتى باعدارلاي الاتىن مامان ول – ناعىز باسەكەگە قابىلەتتى ادام. سول سەبەپتى دە بۇگىن­­گى تاڭ­داعى كوكەيتەستى ماسەلەگە زور ىقىلاس اۋدارعانىمىز ءجون. مەم­لەكەت تاراپىنان ۇلكەن قولداۋلار بولاتىن بولسا, روبوت جاساۋدان ءبىز دە باسەكەگە تۇسەتىن بولامىز. ءبىلىم ساپاسى – ادامزات دامۋ پروگرەسىنىڭ ەڭ ۇزدىگى ناسىپقالي داۋلەتوۆ, باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى مامانداندىرىلعان دارىندى با­لا­­­لار مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى, پە­­­دا­­­گوگيكا عىلىمدارىنىڭ كان­­­­دي­داتى, “قۇرمەت” وردەنىنىڭ يەگەرى. – بۇل سەزدىڭ ماڭىزى وتە جوعارى. سوڭعى 15-20 جىلدا قاي ۇلت, قاي ەل, قاي رەسپۋبليكا قانداي جاڭالىقتار تاپتى, ءوز­دەرىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە ساي اعارتۋ جۇيەسىن دامىتۋدا قانداي ين­نوۆاتسيالىق جاڭالىقتار اشىلعانىن ەستىپ بىلدىك. زامان تالا­بى ءاربىر ادامنىڭ, ءاربىر وقۋشىنىڭ جەكە تۇلعا رەتىندەگى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ. بۇل دەگەنىمىز, ءبىلىم يننوۆاتسيا­سىنىڭ نە­گىزگى قاعيداتى. كەڭەس مەكتەبىندە قالىپتاسقان اعارتۋ جۇيە­سىنە ءبىز ۇلكەن جاڭالىقتار, تاباندى رەفورمالار جاساي الماي وتىر­مىز. ال ەندى رەفورما جاساۋ ءۇشىن, جاڭالىقتار ەنگىزۋ ءۇشىن, وزگە ەلدەردىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرىن كورىپ تالداي الۋى­مىز كەرەك. ارينە, بىزدە ۇلكەن جاڭالىقتار بار. بەيىندى ءبىلىم بەرۋ وسى باعىتتىڭ باستاماسى بولىپ وتىر. بەيىندى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا اسىرەسە مامانداندىرىلعان دارىندى بالالار مەكتەبى, ليتسەي-گيمنازيالار وتە جوعارى دەڭگەيدە تاجىريبەلەر جيناقتادى. ەكىنشى قول جەتكەن جاڭالىعىمىز, ول – الەمدىك ءبى­لىم كەڭىستىگىنە سايكەس كەلەتىن جاڭالىق – تەستىك مودەلدىڭ ءبىز­­دىڭ اعارتۋ جۇيەمىزگە ەنۋى. تەستىك مودەل ءوزىنىڭ وقۋشىعا قويا­­تىن تالابى جاعىنان, مەملەكەتتىك ستاندارتتىڭ ورىندالۋ دەڭگەيى قانشالىقتى دارەجەدە ءجۇرىپ جاتقاندىعىن انىقتاۋدا ۇلكەن ءرول اتقارىپ وتىر. ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, ءبىلىم ساپاسىن ءبىز تەك قانا “التىن بەلگى” نەمەسە “گرانت” يەگەرىنىڭ سانىمەن ەسەپتەيتىن بولساق, وندا ءبىلىم جۇيەسى ۇلكەن قاتەلىككە ۇشىرايدى. ساپا – ەڭ الدى­مەن عىلىمدا فيلوسوفيالىق تۇسىنىك. ءبىز سول ارقىلى ءاربىر وقۋشىنىڭ قانداي دارەجەدە ءبىلىم العاندىعىن انىقتاي الا­مىز. ءبىلىم ساپاسى دەگەندە ەكى نارسەنى ەسكەرۋىمىز كەرەك. ءبىرىنشىسى ءاربىر بالانىڭ ءوز قابىلەتىنە جانە قابىلەتىنىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيىنە سايكەس ءبىلىم بەرىلۋى كەرەك. ەكىنشىدەن, ول ءبىلىم قازىرگى قوعامنىڭ قويىپ وتىرعان تالابىنا جاۋاپ بەرەتىندەي بولۋى ءتيىس. روبوت جاساۋ مەن ءۇشىن قيىن ەمەس تەمىرلان جۇمانوۆ, استانا قالاسىنداعى تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ينتەللەكتۋالدى مەكتەبىنىڭ 8-سىنىپ وقۋشىسى. كومپيۋتەردىڭ, سونىڭ ىشىندە باعدارلاۋ­دىڭ ءتىلىن جاقسى مەڭگەرگەن ادام ءۇشىن روبوت جاساۋ قيىن ەمەس. ءبىزدىڭ مەكتەپتە 5 سىنىپتا وقيتىن وقۋشىنىڭ ءوزى قاراپايىم روبوتتار­دى ەمىن-ەركىن جاساپ بەرە الادى. ءبىز شەتەل­دەرگە شىعىپ, وزگە ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, ءوزىمىزدىڭ جاڭا يدەيالارىمىزدى قوسىپ, بۇگىندە كۇردەلى قيمىل­داردى ورىندايتىن 10-عا جۋىق روبوتتى جاسادىق. العاشقى كەزدە روبوتتاردى ءبىز شەتەلدەردەن ساتىپ الىپ كەلىپ, جەتەكشىلەرىمىزبەن بىرگە ونىڭ قۇرىلىمدىق ەرەكشەلىكتەرىنە نازار اۋدارا وتىرىپ, ۇيرەنۋگە كىرىستىك. كوپ ۇزاماي ءوزىمىز دە ونى جاساۋعا بەيىمدەلدىك. روبوتتى باعدارلاۋ بارىسىندا ونىڭ امالدارىنا اسا مۇقياتتىلىقپەن قاراعان ابزال. ويتكەنى, روبوتقا دۇرىس باعدارلاما ەنگىزبەسە, ول ادامنىڭ ومىرىنە قاۋىپتى قيمىلداردى دا ورىنداۋى ىقتيمال. ۇلتتىق جوبا – ءار ەلدىڭ ماقتانىشى بولۋى ءتيىس الەكساندر الەسيMنوك, بەلارۋس رەسپۋبليكاسى. ءار ەلدىڭ ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىندە وزىندىك ۇلتتىق جوبالارى بولادى. ۇلتتىق جوبانى قالىپتاستىرۋدا ەكى باستى فاكتوردى ەس­كەرۋىمىز كەرەك. بىرىنشىدەن, ءار ەلدىڭ ءون­دى­رى­­سى­نىڭ, شارۋاشىلىعىنىڭ, مەنتاليتەتى­نىڭ ەرەك­شەلىكتەرىنە سايكەس وقۋ-اعارتۋ جۇيەسى بولا­دى. ياعني, ءبىلىم بەرۋدە ءار ۇلت ءوزى­نىڭ ەرەك­­شەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ ءبىلىم ساپاسىن جەتىلدىرۋى كەرەك. ال ەكىنشىسى, دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيدە ەكونوميكانىڭ, ينفرا­قۇرى­­لىمدىق جۇيەلەردىڭ دامۋىنا جاۋاپ بەرە الاتىنداي ءبىلىم بەرۋىمىز كەرەك. سونىمەن قاتار, ءبىلىم بەرۋ­دەگى اسا كوڭىل اۋدا­راتىن نارسە, ول ۇستازداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى. قوعام­دا ۇستاز مارتەبەسىن قالاي بيىكتەتە الامىز دە­گەن سۇراق توڭىرە­گىندە ويلا­ناتىن بولساق, ەڭ بىرىنشىدەن, وقى­تۋشىلاردى تولىق كاسى­­بيلىك تۇرعىدان دا, الەۋمەتتىك جاعى­نان دا قولداپ, جا­لا­قى­لا­رىن مەيلىنشە جوعارىلاتۋ كەرەك. ماسەلەن, كوپتەگەن باتىس ەلدەرىندە مۇعالىمنىڭ جالاقى­لارى شەنەۋنىك­تەردىڭ, ءتىپتى مينيسترلەردىڭ تابىستارىنان دا جوعارى. مىنەكي, ولاردىڭ ەڭبەكتەرىنە وسىلايشا ءىلتيپات كورسەتىلەتىن بولسا, سوندا عانا ۇستازداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتادى, وقۋشىلارعا ۇلكەن تالاپ قويا بىلەدى.