ءبىر جىلدارى التايدى مەكەندەگەن اعايىندارعا الدەبىر قىلمىسپەن قاشىپ بارعان تابىل جانە قياس دەگەن ەكى ادامدى ۇستاپ الىپ كەتۋگە ابايدىڭ اكەسى قۇنانباي بارادى. اتاعى بار قازاققا جايىلعان اعا سۇلتاننىڭ الدىندا بەيسەنبى كۇي تارتىپ, باتاسىن الىپتى. سول كەزدە داۋلەتى تاسىعان شاكۋ باي قۇنانبايعا ەشكىمنىڭ تاقىمى تيمەگەن كۇرەڭ جورعا سىيلاسا, كۇيشى سول ۇستىنەن سۋ توگىلمەس جورعانىڭ ءجۇرىسىن كۇيمەن اينىتپاي تارتىپ بەرگەن دەيدى.
ونەر زەرتتەۋشىلەرى بەيسەنبىنىڭ كۇيلەرى كوبىنەسە سارىنىنىڭ ەسكىلىگىمەن, اۋەزدىلىگىمەن ەرەكشەلەنەتىندىگىن ايتادى جانە ولار كۇيشىنىڭ تۋىندىلارىن مازمۇنىنا قاراي كەڭەس كۇيلەرى, ات تۋرالى كۇيلەر, ارناۋ تۋرالى كۇيلەر دەپ ۇشكە بولەدى. بەيسەنبىنىڭ اتاقتى كۇيشى بايجىگىت باباسىنىڭ كۇيلەرىن ويناپ, تاريحىن ايتىپ وتىراتىنى ەل اۋزىنان بۇگىنگە جەتكەن.
جوعارىدا كۇيشىنىڭ اقىلى كەمەل, پاراساتتى مىنەزىمەن بي بولعاندىعىن ايتقان ەدىك. ول كىسى بيلىك ايتاردا قارا دومبىراسىن وزىنە اقىلشى ەتىپ, كۇيىمەن ەل ىشىندەگى داۋلى ماسەلەنى شەشكەن ەكەن. نەگە دەسەڭىز, الدىمەن ادامدى كۇيىمەن باۋراسا, ەكىنشىدەن ونى ويلاندىرعان, ۇشىنشىدەن, كۇيىمەن داۋدىڭ ءتۇيىنىن تارقاتقان. تالانتتى تۇلعانىڭ بۇگىنگى ۇرپاققا 150-گە جۋىق كۇيى امان-ەسەن جەتسە, سونىڭ ىشىندە «كەڭەس» دەگەن كۇيىنىڭ 13-14 نۇسقاسى كەزدەسەدى. ماسەلەن, ولار «باس كەڭەس», «كوك ءيىرىم كەڭەس», ء«تورت ءبيدىڭ كەڭەسى», «جاي كەڭەس» دەپ اتالعان. سول سەكىلدى كۇيشىنىڭ «الا كوز اتتىڭ ءجۇرىسى», «كوك شۇبار اتتىڭ ءجۇرىسى», «قارا قۇلاق اتتىڭ ءجۇرىسى», «مايدا قوڭىر», «مايدا جال» سەكىلدى جىلقىعا ارنالعان بىرنەشە كۇيىن ايرىقشا ايتىپ وتسەك بولادى.
وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن ەلورداداعى «استانا» كونتسەرت زالىندا بەيسەنبى دونەنباي ۇلىنىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان ء«ادىل بي, تارلان كۇيشى» اتتى كەش ءوتىپ, سوندا حالىق دارىندى كۇيشىنىڭ تۋىندىلارىمەن جاقىن تانىسا ءتۇستى. وسى كۇي كۇمبىرى كومكەرگەن كەشتىڭ وتۋىنە باس-كوز بولىپ, جاناشىرلىق تانىتقان ونەرپاز شىعىس ماقان ۇلى: «كەيىنگى ءتورت-بەس جىل كولەمىندە بەيسەنبى اتامىزدىڭ كۇيلەرىن كەيبىرەۋلەر وزدەرىنىكى ەتىپ العانىن كورىپ, ونەر ادامى رەتىندە جۇرەگىم اۋىردى. بەجەڭنىڭ كۇيلەرىن ەل نازارىنا جەتكىزۋ, كەيىنگى جاس ۇرپاققا دارىپتەۋگە وسى ۋاقىتقا دەيىن ەشكىم ارەكەت جاساماعان سوڭ, وسىلاي باسشىلارىمىزدىڭ قولداۋىمەن, ءوزىمىز ۇجىم بولىپ قولعا الۋعا تۋرا كەلدى. وسى كەشتى وتكىزۋدەگى باستى ماقساتىمىز − بۇدان ەكى عاسىرعا جۋىق بۇرىن ءومىر سۇرسە دە, بي رەتىندەگى ادىلدىگى, كۇيشى رەتىندەگى دارىندىلىعى ەل اۋزىنان ءالى كۇنگە قالماي كەلە جاتقان تارلان كۇيشىنىڭ كۇيلەرىن توزدىرماۋ» دەپ ايتقانى بار.
ءبىز بۇگىن ايتۋلى ونەر يەسىنىڭ «جەڭىلدىم» دەگەن كۇيى قالاي شىققاندىعىن ءسوز ەتسەك دەپ وتىرمىز. بەيسەنبى كۇيشىنىڭ تالاي مارتە بايگەنىڭ الدىن بەرمەي جۇرگەن ءتورت-بەس جۇيرىك اتى بولىپتى. ءبىر ۇرى سول جىلقىنى ۇرلايمىن دەپ, ءتۇن جامىلىپ كۇيشىنىڭ اۋىلىنا كەلەدى. بەلدەۋدە تۇرعان جىلقىلاردى كورىپ, ەندى كىرىسە باستاعاندا, الگى ۇرى كۇيشىنىڭ دومبىراسىمەن كۇي تارتىپ وتىرعاندىعىن بايقاپ, وتىرا قالىپ, كۇي تىڭدايدى. اۋەزدى كۇيگە بەرىلىپ وتىرعاندا ونى كۇيشى ۇستاپ الىپ, «سەن قايدان جۇرگەن ادامسىڭ؟» دەپ سۇرايدى, اناۋ دا ەشتەڭەدەن قايمىعا قويماي, «مەن ءسىزدىڭ جۇيرىكتەرىڭىزدى ۇرلاۋعا كەلىپ ەدىم, بىراق ءسىزدىڭ كۇيىڭىزدى تىڭدايمىن دەپ, قولعا ءتۇسىپ قالدىم» دەپ تايسالماي جاۋاپ بەرەدى. ءبىر كەزدە كۇيشى وعان ويلانا قاراپ: «سەن مىقتى بولساڭ, مەنىڭ سول كۇيىمدى تارتىپ بەرشى» دەيدى. ول بولسا ءۇنسىز قولىنا دومبىرانى الىپ, كۇيدى ءوزى ەستىگەن جەرىنەن ءۇتىر-نۇكتەسىنە دەيىن قالدىرماي تارتادى. كۇيدى تىڭداپ بولعاننان كەيىن بەيسەنبى: «سەن مىقتى ۇرى ەكەنسىڭ, كەل ەكەۋمىز كۇي تارتىسايىق» دەپ ءبىر كۇيدى توگە جونەلەدى. ودان ۇرى دا قالىسپايدى. اقىرى, ەكەۋى دە تاڭعا دەيىن كۇي تارتىسادى. ءبىر كەزدە بەيسەنبى قاريا سارىنى بولەك ءبىر كۇيدى ءىلىپ اكەتەدى, ونى ۇرى ءۇنسىز ۇعىپ قالادى. بۇل كۇيدىڭ اتى «جەڭىلدىم» دەپ اتالعان. ول دا ءبىر ونەر ادامىنا ءتان بەكزاتتىقتىڭ بەلگىسى بولسا كەرەك.
