رۋحانيات • 18 مامىر، 2021

الەم مادەنيەتىنىڭ تاعىلىمدى تۇلعاسى

121 رەت كورسەتىلدى

رۋحتى جىرلارى، تەرەڭ زەرتتەۋلەرىمەن الەمدى مويىنداتقان ايتۋلى تۇلعا، قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى، اقىن، لينگۆيست-زەرتتەۋشى، تۇركولوگ، ديپلومات، مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ 85 جاسقا تولعان مەرەيتويىنا وراي يۋنەسكو قامقورلىعىنداعى حالىقارالىق مادەنيەتتەردى جاقىنداستىرۋ ورتالىعى  جانە الماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. «تانىپ-ءبىلىپ ءوزىمىزدى وزگەدەن، ءبىز كوشەمىز وزىمىزگە بەت الىپ: ولجاس جانە مادەنيەتتەردى جاقىنداستىرۋ» دەپ اتالعان كەلەلى باسقوسۋعا قابىرعالى قالامگەردىڭ ازاماتتىق قىرى مەن شىعارماشىلىق سىرى كەڭىنەن ارقاۋ بولدى. 

جيىن شىمىلدىعىن اشقان قازاق­ستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى، اقىن ۇلىقبەك ەسداۋلەت ولجاس شىعار­ماشىلىعى حاقىندا وي تەربەپ، ەلشى بولعان كەزىندە ەلمەن-ەلدى، ال كەمەلىنە كەل­گەن شاعىندا  الەم مادەنيەتىن جاقىن­داستىرىپ جۇرگەن تۇلعانىڭ  ەرەن ەڭبەگى جايىندا باياندادى. «ولجاس سۇلەي­مەنوۆ ەلىنىڭ وتارسىزداندىرۋ قولىمەن جاسىرىلعان، وشىرىلگەن تاري­حىنا  جۇگىنىپ قانا قويماي، قاتارلاس­تارى­نىڭ كوكىرەگىن وياتىپ،  ء«بىز كىمبىز، قايدا بارامىز؟» دەگەن سۇراققا بىرگە جاۋاپ ىزدەدى. كوشپەلى وركەنيەت پەن مادەني مۇ­راعا قالدىرعان ىزگىلىك مەكتەبىن قالىپتاستىردى» دەگەن وداق توراعاسى قاي­رات­كەردىڭ ءومىر بەلەستەرى مەن ونەگەلى جولى قاي كەزدە دە ۇرپاققا ۇلگى بولا بەرەتىنىن  ايتتى.

اقىننىڭ الەم نازارىن اۋدارعان «از ي يا» ەڭبەگىنىڭ جازىلعانىنا  قىرىق جىل­دان اسسا دا لينگۆيستەر، تاريحشىلار مەن ساياساتكەرلەر وسى ەڭبەك جايلى ءالى كۇنگە پىكىر تالاستىرىپ كەلەدى. ءتىل تاريحىن زەرتتەگەن جازۋشى-عالىمنىڭ «مىڭ ءبىر ءسوز» تاعى دا باسقا كوپتەگەن ەڭبەگى بۇگىندە ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس الەمدىك مۇرالار تىزىمىنەن ورىن الار تۋىندىلار ەكەندىگىنە تالاس جوق. اقىننىڭ «نەۆادا-سەمەي» قوزعالىسىنىڭ قۇرىلۋىنا مۇ­رىندىق بولىپ، قانشاما جانعا قاسىرەت شەك­تىرگەن پوليگوننىڭ جابىلۋىنا زور ۇلەس قوسۋى تاريحي ەرلىك. قايراتكەردىڭ ەلدىڭ ساياسي ومىرىنە ەتەنە ارا­لاسا ءجۇرىپ، تاريح پەن تانىمعا، بابالار جولىن زەرت­تەۋگە ارناعان قولتاڭبالارى دا از ەمەس.

ولجاس ومار ۇلىن مەرەيلى مەجەسىمەن ونلاين فورماتتا قۇتتىقتاعان مادە­نيەت جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى نۇر­عيسا داۋەشوۆ ۆەدومستۆو باسشىسى اقتوتى رايىمقۇلوۆانىڭ ىستىق لەبى­زىن  جەتكىزدى. قۇتتىقتاۋدا اقىننىڭ شى­عار­ماشىلىعى مەن قايراتكەرلىگى حاقىندا ايتىلىپ، ادامزات دامۋىنا قوس­قان ۇلەسى كەڭىنەن ءسوز ەتىلدى. «ولجاس سۇلەي­مەنوۆتىڭ پوە­زياسى – ادەبيەتتىڭ عاجايىپ فەنومەنى. جازۋشى، سىنشى اسقار سۇلەيمەنوۆ ايتقانداي، ونىڭ بۋىندارى قازاق جەرىنىڭ ەركە سامالىنان دەمالىپ، ماحامبەت پەن قۇرمانعازى كۇيىنىڭ پوەتيكالىق ىرعاعىن كورسەتەدى. ولجاس سۇلەيمەنوۆ قازاق حالقىنىڭ سان عاسىرلىق تاريحىن مۇڭى مەن قۋانىشىن ءوز ولەڭىنە ارقاۋ ەتە وتىرىپ، ادامزات رۋحانياتىنىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوستى» دەلىنگەن قۇتتىقتاۋدا.

اقىندى مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاپ، جۇرەكجاردى لەبىزىن بىلدىرگەن ءال-فارا­بي اتىنداعى قازۇۋ رەكتورى جان­سەيىت تۇيمەباەۆ قازاق حالقىنىڭ، تۇر­كى الە­مىنىڭ ماقتانىشىنا اينالعان تۇلعا­نىڭ ولەڭدەرى ارقىلى الەمدىك رۋحانيات اۋقىمىن قامتىپ، حالىقارالىق مىنبەر­لەردە ادامزاتقا ورتاق ماسەلەلەردى كو­تەر­گەندىگىن، قوعامداعى كۇرمەۋى قيىن ىستەرگە بەيجاي قاراماي، ۇلت مۇددەسىنە قىزمەت ەتۋدەگى باتىل قادامدارى جا­يىندا وي تولعادى.  «قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن كەزدەسۋىندە فرانتسيانىڭ ەكس-پرەزيدەنتى جاك شيراك ءسىزدىڭ ولە­ڭىڭىزدى وقىپ، قازاق حالقىنا ايرىقشا قۇر­مەت كورسەتكەنى ەسىمىزدە. سەكسەننىڭ بەل ورتاسىنا شىعىپ، ازاماتتىق اجارى ايقىن، قايراتكەرلىك كەلبەتى كەلىسكەن تولىمدى تۇلعاعا اينالعانىڭىز ءۇشىن   مىڭ العىس ايتامىز» دەپ اتاپ ءوتىپ، الەم ازاماتى دەڭگەيىنە كوتەرىلگەن اقىن­­نىڭ رۋحتى جىرلارى بۇگىندە ميل­ليون­داعان وقىرماننىڭ جۇرەگىنە جول تاپ­قاندىعىنا توقتالدى.

ولجاس ومار ۇلىنىڭ مەرەيتويى قازۇۋ قالاشىعىندا حالىقارالىق تۋرنيرمەن باستالسا، ەندىگى كەزەكتە اقىن قۇرمەتىنە وراي اۋديتوريا جانە مۇراجاي بۇرىشى اشىلاتىن بولادى.

قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ رەكتورى تىلەكتەس ەسپولوۆ  اتالعان وقۋ ورنى ستۋدەنتتەرىنىڭ ولجاس سۇلەيمەنوۆپەن كەزدەسۋى ەرەكشە سەرپىن بەرىپ، رۋح سىيلايدى دەپ اتاپ ءوتتى. بۇگىندە ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا وتەتىن ءداستۇرلى كەزدەسۋلەرمەن قاتار ۇيىمداستىرىلىپ تۇراتىن ۆولەيبول ءتۋرنيرىنىڭ ماڭىزى ءبىر بولەك. ال اقىن ەسىمىمەن اتالاتىن الەۋمەتتىك ءبىلىم ينستيتۋتى، «تازا پلانەتا»  عى­لىمي-تانىمدىق ورتالىعىنىڭ ستۋدەنتتەر ءۇشىن ماڭىزى ەرەكشە. ولجاس ومار ۇلىنىڭ اۋىل بالالارى وقيتىن ۋنيۆەرسيتەتكە ىقىلاسى ەرەكشە. ويتكەنى قازاق حالقىنىڭ مادەني بولمىسى، سالتى مەن ءداستۇرىنىڭ قاينارى اۋىلدارى­مىزدا. سوندىقتان دا جىلدار بويى ەل ەكونوميكاسىنىڭ كۇرەتامىرىنا اينال­عان اۋىل بالالارىمەن كەزدەسۋدىڭ وزىن­دىك ماڭىزى بار. بۇگىندە  «دوستىق» ستۋدەنتتەر اسسامبلەياسى، «جاس اقىندار» مەك­تەبىندە  مادەني-رۋحاني باعىتتاعى ماز­مۇندى كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلىپ تۇرادى.

الماتى اكىمدىگى اتىنان قۇتتىق­تاۋ لەبىزىن بىلدىرگەن مادەنيەت باسقار­ماسىنىڭ باسشىسى عاني مايلىباەۆ ونەگەلى ءومىر يەسىنىڭ شىعارماشىلىعىنا توقتالدى. ءسوز ورايى كەلگەندە  قالالىق اكىمدىك تاراپىنان اقىن مەرەيتويىنا جانە «ادامعا تابىن، جەر، ەندى» پوەماسىنىڭ جازىلعانىنا 60 جىل تولۋىنا وراي  «كۇنتىزبە-كۇندەلىك» جارىق كورگەنىن اتاي كەتكەن ءجون.  مەرەيتويلىق باسىلىمدا ۇلى اقىنعا قۇرمەت رەتىندە ولەڭدەرىنەن ۇزىندىلەر مەن دايەكسوزدەر بەرىلگەن. ال جيىندا ءسوز العان تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور عالىم­قايىر مۇتانوۆ مەرەيتوي يەسىن قۇت­تىق­تاي كەلە، اقىن قولتاڭباسىنىڭ ەرەك­­شە­لىگى مەن تەرەڭدىگى حاقىندا وي قوز­عادى.

ءارى قاراي كونفەرەنتسيا جەكە سەسسيا­لار بويىنشا جالعاسىن تاپتى. ال­عاش­­قى سەس­سيانىڭ جۇمىسىن اقىن، قازاق­­ستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قاي­رات­­كەرى باقىتجان قانا­پيانوۆ جۇر­گىزدى. كونفەرەنتسيادا فيلولوگيا عى­لىم­دارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ، رەسەي حالىقتار دوستىعى ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ ءبىرىنشى پرورەكتورى، پروفەسسور نۇر قيراباەۆ، يراننىڭ پارسى ءتىلى مەن ادەبيەتى اكادەمياسىنىڭ اكادە­ميگى، پروفەسسور سافار ابدۋللو، يۋنەسكو مادەنيەتتەردى جاقىنداستىرۋ ورتا­لىعىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى يگور كرۋپ­كو قاتارلى عالىمدار بايانداما جاسادى.

 

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

حەم اعاي

ادەبيەت • كەشە

نەسيە كورسەتكىشى ارتتى

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار