تەاتر • 04 مامىر، 2021

جاستاردى قالعىتپايتىن الاڭ

349 رەت كورسەتىلدى

ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترى ىشىنەن ەركىن شىعارماشىلىققا ارنالعان «QALLEKI» تەاتر زەرتحاناسى اشىلدى. زەرتحانانىڭ ماقساتى – شىعارماشىل جاندار ءۇشىن بايلانىس ورتاسىن قۇرۋ جانە ونەرگە وزگەشە كوزقاراس جاساپ، تىڭ دۇنيەلەردى ساحنالاۋ. زەرتحانا الاڭىندا ەكسپەريمەنتتىك سپەكتاكلدەردى ساحنالاۋ، شەتەلدىك ماماندارمەن شەبەرلىك ساعاتتارىن ۇيىمداستىرۋ، جازۋشى-دراماتۋرگتەرمەن كەزدەسۋ، پەسا تالقىلاۋ، جاڭا رەجيسسەرلەرمەن بايلانىس ورناتۋ جانە تاعى دا باسقا كوپتەگەن تىڭ دۇنيەلەردى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا.

شىعارماشىلىق زەرتحانانىڭ تۇساۋىن كەسىپ، كورەرمەنىن سۇيىنشىلەگەن العاشقى قويىلىم – ورالحان بوكەيدىڭ «ۇيقىم كەلمەيدى» دراماسى بولدى. شاعىن فورماداعى سپەكتاكلدى تەاتردىڭ جاس اكتەرى ءبازىل سۇلتانعازى قويدى. بۇعان دەيىن بەلگىلى اكتەر، رەجيسسەر داۋرەن سەرعازيننىڭ قولتاڭباسىندا ەلوردالىق جاستار تەاترى ساحناسىندا مۋزىكالىق مونوسپەكتاكل باعىتىندا كورەرمەنىن قۋانتقان جازۋشى شىعارماسى اراعا بىرنەشە جىل سالىپ «قاللەكي» تەاترى رەپەرتۋارىن وزگەشە ۇنىمەن ورنەكتەدى.

باس قالا تەاترى ساحناسىنان كورىپ، كوڭىلگە ءتۇيىپ قويعاندىقتان بولار، «بۇل قويىلىمنىڭ بۇرىنعىسىنان قانداي وزگەشەلىگى بولار ەكەن؟» دەگەن ۇلكەن قىزى­عۋشىلىقتىڭ بويدى كەرنەپ، تەاترعا قاراي اسىقتىرعانى راس. ونىڭ ۇستىنە ايتۋلى زەرتحانا شىعارماشىلىق ەركىن ىزدەنىسكە نەگىزدەلگەندىكتەن، ورالحاننىڭ «ۇيقىم كەلمەيدىسىنىڭ» جاستار ساناسى مەن قيالىنا دا زور سىلكىنىس جاساپ، سونى سەرپىلىستەرگە جەتەلەيتىندىگىنە شىن يلاندىق. سەنىم الداماپتى. جاس ساحنا تورىندە ەرسىن ايتمۇقاش، انۋاربەك بەكتاس، اقجان قۇرماشەۆا، ساعىنىش نۇرحايداروۆا، ايدانا ابەنوۆا، دينارا ەگۋباەۆا، نۇريا بوكەنباەۆا، ۇلجان ورازباەۆا باس­تاعان جالىندى جاستار شوعىرى ءبازىل سۇلتانعازىنىڭ رەجيسسەرلىگىمەن ەرەكشە فورماداعى قىزىقتى قويىلىمدى ومىرگە اكەلىپتى. جاستار ۇنىندە ءتىل قاتقان جازۋشى شىعارماسى ساحنالىق كوركەم تىلدە كەستەلەنۋمەن قاتار، كورەرمەنىن بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە دە كوڭىل اۋدارتادى. رەجيسسەر وتكەن عاسىردا جازىلعان تۋىندىدان بۇگىنگى كۇننىڭ كوكەيكەستى تۇيتكىلدەرىن ىزدەيدى، سول ارقىلى ورالحان قالامىنا ارقاۋ ەتكەن جاستار ماسەلەسىن زاماناۋيلاندىرىپ، عاسىر الماسقانىمەن قۇندىلىقتارى قاز-قالپىندا قالعان قو­عامنىڭ مادەني موزايكاسىن تۇزەدى.

ورالحاننىڭ ءوزى ايتپاقشى، بىزدەر – ادامدار، سەزىمدى باعالاۋ، ادامي قۇن­دىلىقتاردى قاستەر تۇتۋ، ۇلتتىق بولمىسقا باس يۋ، كيە مەن قۇدىرەتتىڭ پارقىنا بويلاۋدى جاڭا زاماننىڭ تىم اسىعىستاۋ اعىمىنا ىلەسەمىز دەپ ءجۇرىپ ۇمىتىڭقىراپ بارادى ەكەنبىز. سونىڭ سالدارىنان بولسا كەرەك، بۇگىندە كەشە تابىسىپ، ەرتەڭىندە اجىراسىپ جاتقان جاس وتباسىلاردىڭ، تاستاندى بالا مەن تەكسىز ۇرپاق سانىنىڭ ارتۋىنا دا سەبەپشى بولىپ وتىرعان كورىنەمىز. تال بەسىكتەن بويعا داريتىن تاربيەنى ەسىكتەن شىعا بەرە تەكسىزدىككە ۇلاستىرىپ الىپ جاتقان جاستار ارەكەتىنىڭ استارىندا دا وسى ادامي قۇندىلىقتارعا نەمقۇرايلى، سەزىمگە سەلكەۋ قاراۋدىڭ سالدارى جاتسا كەرەك. قويىلىمدا باس كەيىپكەر جەڭىسحاننىڭ اۋزىمەن ايتىلىپ، كوڭىلدى تىتىركەندىرەتىن كەيبىر ويلار قازىر دە ءوز وزەكتىلىگىن جويماپتى. جالت-جۇلت جىلتىراققا الدانىپ، ومىرلىك ماڭىزى بار قۇندىلىقتاردى ويلانباستان قۇردىمعا تاستاپ جۇرە بەرەتىن كوزسىز قادامدار ءالى دە ءوز تۇعىرىندا ەكەن. ۇرپاق – ءومىر جال­عاسى ەكەندىگىن ىشتەي تۇيسىنگەنىمىزبەن، شىن­تۋايتىندا ءبىر ساتتىك قانا قىزىقتىڭ سوڭىندا ءجۇرىپ، ارتىنان ورنى تولماس وكىنىشكە ۇرىندىرار شورقاق شەشىمدەردىڭ زاردابىن تارتىپ جۇرگەن جاندار ورتامىزدا قانشاما؟! الىسقا بارماي-اق، الەۋ­مەتتىك ستاتيستيكاعا كوز جۇگىرتۋدىڭ ءوزى-اق جەتكىلىكتى دەپ ويلايمىز. ءيا، ءبىز سوندايمىز! تۇڭعىشىمىزدى كوزىمىز قيىپ، قوقىسقا تاستايمىز. ءسال قيىندىق كەزىكسە، جەتىمدەر ءۇيىن جاعالاپ، بالالار ءۇيىنىڭ سانىن ارتتىرۋعا بەيىلمىز. وسى سارىنداس قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەر قويىلىمنىڭ اللەگوريالىق استارىن بايىتا تۇسكەندەي.

ودان بولەك، «قاللەكي» جاستارىنىڭ ورالحانعا ورالۋىنىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى سەبەبى – جازۋشىنىڭ قالام قۋاتى مەن ءسوز ساپتاسى جان الەمىڭدى قوزعاپ، ىشكى دۇ­نيەڭدى الەمتاپىرىق كۇيگە ءتۇسىرىپ جىبە­رەلىك عالامات سيقىرعا يە. سوندىقتان بول­سا كەرەك، ورالحاندى ساحنادان كورمەك تۇرماق، كىتاپتارىن پاراقتاپ وقۋدىڭ ءوزى وقىرمانىنىڭ ىشكى كۇيىن بايىتىپ، كوڭىل كىرىن تازارتادى. ال سول سيقىردىڭ كىلتىن تابا السا، ورالحان شىعارمالارىن وقىتۋداعى تەاتردىڭ اسەرى تىپتەن كۇشتى بولماق. اسىرەسە، بۇگىنگى ۆيزۋالدى اقپارات الماسۋ ادىستەرىنە اسا اۋەس جاستار قاۋىمى ءۇشىن. وسىنى ەسكەرگەن رەجيسسەر، ءبىرىنشى جاقتان باياندالاتىن شىعارمانى ساحنادا بارىنشا شيرىقتىرىپ، جانداندىرۋعا ۇمتىلىپتى. ول ءۇشىن ءبىر كەيىپكەر ءرولىن بىرنەشە اكتەرگە ءبولىپ بەرىپ، سونىڭ ناتيجەسىندە سان الۋان تولقىنىستا ءۇن قاتقان باس كەيىپكەرلەر – جەڭىسحان مەن باقىت وبرازى وزىندىك بوياۋ بەدەرىن بايىتىپ، كورەرمەن سەزىمىنە دە ەرەكشە اسەر سىيلايدى. ساحناداعى ءمينيماليزمدى باستى باعىت ەتكەن جاستار نەگىزىنەن سىرتقى دەكوراتسيا نەمەسە ءتۇرلى رەكۆيزيتتىڭ كومە­گىنە جۇگىنۋدى ەمەس، بارلىق ارەكەتتى ءوز جان دۇنيە كوزىنەن وتكىزىپ، ىشكى پلاستيكانىڭ مۇمكىندىگىنە سالۋدى باستى مۇراتى ەتكەن. اسىرەسە، قىزدار كيگەن ساحنالىق ءتۇرلى-ءتۇستى كوستيۋم سول مىڭ قۇبىلعان كەيىپكەر كوڭىل كۇيىن كوركەم كەستەلەيدى. ناتيجەسىندە سپەكتاكل بىرسىدىرعى بايانداۋ ستيلىنەن ارىلىپ، ارپالىسقا تۇسكەن ادام جانىنىڭ قايشىلىعى مول الاساپىران كۇيىن شەبەر سۋرەتتەيدى. اكتەرلەرمەن بىرگە كورەرمەن دە ساحناداعى كەيىپكەر عۇمىرىن بىرگە كەشكەندەي مىڭ ءتۇرلى تولقىنىسقا تۇسەدى. ول كۇيدى اسىرەسە، بىرنەشە مۋزىكالىق اسپاپتىڭ جاندى سۇيەمەلدەۋىمەن ورىن-دالعان اۋەن مەن اندەر ودان ءارى بايىتىپ، قويىلىمنىڭ ليريكالىق يىرىمدەرىن ايشىقتاي تۇسكەندەي ەرەكشە تەبىرەنتەدى.

– تەاترىمىزدىڭ ىشىنەن «QALLEKI» تەاتر زەرتحاناسىن اشۋ كوپتەن بەرى ويدا جۇرگەن جوسپار ەدى. سونىڭ ءساتى مىنە، جاڭا عيماراتقا كوشكەن سوڭ تۋىپ وتىر. بۇل ورتالىق تەاترىمىزدىڭ جاستارىنا ءوزىن جان-جاقتى قىرىنان كورسەتىپ، شىعارماشىلىق تۇرعىدان اشىلۋىنا تاماشا مۇمكىندىك سىيلايدى دەپ ويلايمىز. بۇل جەردە اركىمنىڭ جەكە ىزدە­نىسىنە جانە سونى كوپشىلىك الدىنا ۇسىنۋىنا مۇمكىندىگى بار. ودان بولەك، زەتحانا الاڭىندا ەكسپەريمەنتتىك سپەكتاكلدەردى ساحنالاۋ، شەتەلدىك ماماندارمەن شەبەرلىك ساعاتتارىن ۇيىمداستىرۋ، جازۋشى-دراماتۋرگتەرمەن كەزدەسۋ، پەسا تالقىلاۋ، جاڭا رەجيسسەرلەرمەن بايلانىس ورناتۋ جانە تاعى دا باسقا كوپتەگەن تىڭ دۇنيەلەردى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا. مۇنىڭ بارلىعى – جاستارىمىزدىڭ جان-جاقتى قىرىنان اشىلۋىنا جول اشاتىن تاماشا مۇمكىندىك. بۇگىن جازۋشى ورالحان بوكەيدىڭ «ۇيقىم كەلمەيدى» دراماسىن تاماشالاساڭىزدار، جاقىن كۇندەرى روزا مۇقانوۆانىڭ «سەن» اتتى قويىلىمىنىڭ پرەمەراسىن وتكىزبەكپىز. ەركىن فورماتتاعى قويىلىمدارىمىز ەركىن ويلى كورەرمەننىڭ كوڭىلىنەن شىعادى دەگەن سەنىمىمىز مول، – دەيدى ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى قۋاندىق قىستىقباەۆ.

ءيا، تەاتردىڭ ۇلكەن ساحناسىنداعى قويىلىمداردان بولەك، جاستاردىڭ وزىن­دىك ىزدەنىسى مەن ءتۇرلى شىعارماشىلىق تاجىريبەلەرگە بارۋىنا «QALLEKI» زەرتحاناسىنىڭ تاپتىرماس الاڭ ەكەنى انىق. مۇندا ولار ءداستۇرلى شەڭبەردەن شىعىپ، ەركىن شىعارماشىلىق ىزدەنىسكە مۇمكىندىك الادى ءارى ءوزىن بارلىق قىرىنان كورسەتۋىنە دە تاڭداۋ كوپ. ايتۋلى جو­بانىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – مۇندا سپەكتاكلدەر ادەتتەگى قويىلىم ۋاقىتىندا ەمەس، كەشكى ساعات 21.00-دە باستالادى. ياعني جۇمىستان شىعىپ، دوستارىمەن، سۇيگەن جاندارىمەن قىدىرىپ، رۋحاني دەمالعىسى كەلەتىن كورەرمەنگە «QALLEKI» زەرتحاناسى كەشكى قويىلىمدارىنىڭ ەسىگى ءاردايىم اشىق. ال ايتۋلى ونەر الا­ڭىنىڭ تۇساۋى وزگە تۋىندى ەمەس، «ۇيقىم كەلمەيدى» شىعارماسىمەن كەسىلۋى دە كەز­دەيسوقتىق بولماسا كەرەك. ويتكەنى مۇندا شىعارماشىلىق سەلسوقتىققا تيتتەي دە ورىن جوق – ىزدەنىس، ىزدەنىس جانە تەك قانا ىزدەنىس! «QALLEKI» زەرتحاناسى – جاس­تاردى قالعىتپايتىن الاڭ!

سوڭعى جاڭالىقتار

پرەزيدەنت الماتى اكىمىن قابىلدادى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 14:07

وتكەن تاۋلىكتە 187 ادام ىندەت جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:40

ۇقساس جاڭالىقتار