قالامگەرلەردىڭ وبلىستاردىڭ رۋحاني ومىرىمەن تانىسىپ, تىڭ تۋىندىلار جازۋىنا مۇمكىندىك بەرۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ تاريحي ورىندارى مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتاۋدى ماقسات تۇتقان ادەبي جوبانىڭ ناتيجەسى دە جامان بولمادى. قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە ساپار شەگىپ, الداعى شىعارمالارىنا ارقاۋ ىزدەگەن جوبا اۆتورلارىنا ەلىمىزدە ءار جىلدارى جازىلعان شىعارمالاردىڭ ادەبي كارتاسىن جاساۋ, ايماقتاردا جالپىحالىقتىق دەڭگەيگە شىقپاعان ادەبي-رۋحاني جادىگەرلەردى زەرتتەۋ ءھام تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى وڭىرلەردە بولىپ جاتقان مادەني-رۋحاني وڭ وزگەرىستەر تۋرالى جانە كلاسسيكالىق شىعارمالاردا كەزدەسكەن تاريحي ورىنداردىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيى نەگىزىندە جاڭا ماتەريالدار دايىنداۋ مىندەتتەلدى.
اقمولا وبلىسىنان باستاۋ الىپ, ون ءتورت وبلىستى قامتىعان جوباعا ەلۋگە جۋىق اقىن-جازۋشى, ادەبيەتشى ەكى باعىت بويىنشا (ادەبي ولكەتانۋ, تاريحي-ادەبي ولكەتانۋ) قاتىستى. ناتيجەسىندە, 2018-2019 جىلداردا 50-گە تارتا پوەزيا, پروزا, دراماتۋرگيا, دەرەكتى پروزا جانە عىلىمي-تانىمدىق ەڭبەك جازىلعان. ال بىلتىردان بەرى الەمدى جاۋلاعان پاندەميالىق جاعدايعا بايلانىستى جوبا توقتاپ تۇر.
ادەبي جوبانىڭ شارتى بويىنشا شىعارما كولەمى كەم دەگەندە 150 بەتتى قۇراۋى كەرەك. سونداي-اق جازىلعان ەڭبەكتەر وداققا وتكىزىلىپ, بەلگىلى اقىن-جازۋشىلار مەن ادەبيەتشى-عالىمداردان قۇرالعان كوميسسيانىڭ قاراۋىنا جىبەرىلەدى. جوبانى نەگىزىنەن ءار وبلىستىڭ اكىمدىگى قارجىلاندىرادى. سونىڭ ەسەبىنەن ءار قالامگەرگە 500 000 تەڭگە كولەمىندە قالاماقى بەلگىلەنگەن.
ادەبي ولكەتانۋ: كىم نە جازدى؟
جوبا اۆتورلارى جەر-جەرگە رۋحاني-ساياحاتقا شىققان ساپاردا اركىم حال-قادەرىنشە قالامىنا جۇك بولارلىق تاقىرىپ تاپقان-دى. ماسەلەن, جازۋشى قۇلتولەۋ مۇقاش «قاراعاندى ك ۇلىپ تۇر» حيكايات-ەسسەسىنە قالام تارتتى. ەسكە سالساق, كومىرلى ولكەنىڭ تىنىمسىز تىرشىلىگى عابيدەن ءمۇستافيننىڭ «قاراعاندى», عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ «ويانعان ولكە», «جات قولىندا», ساتتار ەرۋباەۆتىڭ «مەنىڭ قۇرداستارىم» روماندارىنا ارقاۋ بولعان ەدى. ال كەزەكتى تۋىندىدا كەنشىلەر شاھارىنىڭ ادەبيەتتەگى بەينەسى تىڭ باعىتتا سۋرەتتەلىپ وتىر.
جامبىل وبلىسىنا بارعان ادەبيەتشى قۇلبەك ەرگوبەك باۋىرجان مومىش ۇلى تۋرالى «جورگەم» اتتى زەرتتەۋ ەڭبەگىن جازىپ قايتتى. اۆتور بۇل جوبا ەڭ العاش كەڭەس وداعى كەزىندە باستاۋ العانىن ايتتى. «ماسكەۋدە «يستوريا وتەچەستۆا» دەگەن جوبا بولدى. ودان 30 توم كىتاپ شىقتى. سول سەكىلدى بىزدە دە وڭىرلەر تاريحىن باياندايتىن وچەركتەر جازۋ باستاماسىن «جالىن» باسپاسى قولعا العان بولاتىن. سوندا جازىلعان بەكسۇلتان نۇرجەكەەۆتىڭ «وزەندەر ورنەكتەگەن ولكە» دەگەن كىتابى ەرەكشە ەسىمدە قالىپتى. ال قازىرگى «ادەبي ولكەتانۋ» جوباسى ءبىر كەزدە نىشانا كورسەتىپ, كەيىن اياقسىز قالعان باعداردى ارنايى جوبا رەتىندە ۇسىنىپ, جاڭعىرتىپ وتىر. بۇل جوبا بويىنشا جامبىل وبلىسىنا ارنايى ساپارمەن بارىپ, بالاساعۇن دالاسىنان, تاريحىنان اڭگىمەلەدىم. باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ اسكەري ءومىرى ا.بەك, ءا.نۇرشايىقوۆتىڭ شىعارمالارىندا كوپ ايتىلدى. ال ونىڭ ادەبي ورتادا ايتىلماي جۇرگەن «ناشا سەميا» دەگەن رومانىن تۇتقاباي يمانبەكوۆ «ۇشقان ۇيا» دەگەن اتپەن ەركىن اۋداردى. مەن وسى مەمۋارداعى وقيعا وتەتىن جەرلەردى ارالاپ, قىرعىزبەن شەكاراعا دەيىن بارىپ كوردىم. وسىلايشا, باۋىرجان مومىش ۇلىن جاڭا قىرىنان, مەمۋاريست باۋىرجان مومىش ۇلى رەتىندە بەينەلەدىم. سونداي-اق وسى وڭىردەن شىققان قالامگەرلەر – ش.مۇرتازا, م.جولداسبەكوۆ, م.مىرزاحمەتوۆ, ج.دادەباەۆ – مەنىڭ كەيىپكەرلەرىم بولدى. ياعني بۇل ەڭبەك بىرىڭعاي ادەبي ەمەس, جامبىل وبلىسىن بۇگىنىمەن عانا ەمەس, وتكەنىمەن دە ساباقتاستىرعان تاريحي-ادەبي ولكەتانۋ وچەركى بولىپ شىقتى», دەدى اۆتور.
سونىمەن قاتار قوستاناي وبلىسىن ارالاعان جازۋشى سەرىكباي بايحونوۆ «عاجايىپ تۇنعان ولكە» دەرەكتى شىعارماسىن ۇسىنسا, اقىن مەيىرحان اقداۋلەت ۇلى «اقتوبە» دەرەكتى تانىمدىق زەرتتەۋلەر جيناعىن جازدى. يرانبەك ورازباەۆ قىزىلوردا وبلىسىنان «بايمۇرات باتىر» درامالىق داستانىن «ارقالاپ» قايتسا, الماتى وبلىسىنا ساپارلاعان گۇلنار سالىقباي «نۇريلا» («سوڭعى جىر») پەسا-ەلەگياسىن جازدى. اقىن جاراس سارسەك «كەرەكۋ جاقتان كەلەمىن» اتتى ولەڭدەر توپتاماسىن پاۆلودار وبلىسىنان دايىنداسا, مارالتاي رايىمبەك ۇلى اتىراۋ ساپارىنان «ارۋانا» پوەماسىن جازىپ قايتتى. بۇل قاتارعا سىنشى باقىت ساربالا ۇلىن «تۇركىستاننىڭ ءتورت تۇلعاسى» زەرتتەۋ ەڭبەگىمەن, مادەنيەتتانۋشى زيرا ناۋرىزباەۆانى «مانگيستاۋ ماگيچەسكي» اتتى ورىس تىلىندە جازىلعان زەرتتەۋ شىعارماسىمەن, اقىن ابۋباكىر قايراندى «سەمەي» توپتاما ولەڭدەرىمەن, جازۋشىلار دارحان بەيسەنبەك ۇلىن «قاپاستاعى قوجايىن» ميني-رومانىمەن, ماقسات مالىكتى «تۇركىستان حيكايالارى» اڭگىمەلەر جيناعىمەن, بەيبىت سارىبايدى «تاراز حيكايالارى» اتتى اڭگىمەلەر جيناعىمەن, الماز مىرزاحمەتتى «استانا موزايكالارى» كوركەم شىعارماسىمەن جانە ت.ب. جوبا اۆتورلارىن قوسا الامىز.
ادەبي جوبانىڭ ەكى جىلدا اتقارىلعان جۇمىسى ناتيجەسىندە بىلتىر مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن توعىز كىتاپ جارىققا شىقتى. ياعني ءار وبلىسقا بولىنگەن ءۇش اۆتوردىڭ ەڭبەگى ءبىر كىتاپقا ەنگەن. «ادەبيەت» باسپاسىنان 3 000 دانامەن باسىلىپ شىققان توعىز جيناق كىتاپحانالارعا تاراتىلدى. اتاپ وتسەك, الماتى قالاسى باياندالعان «بوستاندىقتىڭ بەسىگى – ارۋ قالا», نۇر-سۇلتان قالاسى بويىنشا «ەڭسەلى ەلورداسى قازاعىمنىڭ», پاۆلودار وبلىسى بويىنشا «باياناۋىل باسىندا بالالى قۇر...», ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا «وتپان تاۋدىڭ باسىندا ۇران وتى...», جامبىل وبلىسى بويىنشا «حاندىقتىڭ تۋىن تىككەن كيەلى ولكە», اتىراۋ وبلىسى بويىنشا «جايىقتىڭ بويى – كوك شالعىن», قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا «ارالدان ۇشقان اققۋلار», اقمولا وبلىسى بويىنشا «ارقانىڭ كەربەز سۇلۋ كوكشەتاۋى», تۇركىستان وبلىسى بويىنشا «تۇركىستان – ەر تۇرىكتىڭ بەسىگى عوي» اتتى جيناقتار اتالعان جوبانىڭ جەمىسىنە اينالىپ وتىر. ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ سوزىنشە, قالعان شىعارمالار الداعى ۋاقىتتا جاريالانباق.
رەسپۋبليكامىزدىڭ ءار ايماعىنداعى ادەبيەتتى, مادەنيەتتى تەرەڭىنەن تانىپ, ولكەمىزدىڭ تاريحىن زەرتتەپ-زەردەلەپ, ونى كوركەم تىلمەن جەتكىزۋ ۇلتتىق ادەبيەتىمىزگە قوسىلاتىن مول ۇلەس, وركەندەۋىنە جول اشۋ ەكەنىن ەسكەرسەك, «ادەبي ولكەتانۋ» جوباسى الداعى ۋاقىتتا جالعاسىن تابۋى ءتيىس دەپ بىلەمىز.
