كوزى تىرىسىندە-اق «سامبونىڭ اكادەميگى» اتانعان كەرەي قويشىبەك سانالى عۇمىرىنىڭ بارلىعىن سپورتتىڭ وسى ءتۇرىن وركەندەتۋگە ارنادى. كەزىندە ءوزى دە جاقسى كۇرەستى. بۇكىلوداقتىق جانە رەسپۋبليكالىق جارىستاردا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلىپ, سپورت شەبەرىنىڭ كۇمىس بەلگىسىن كەۋدەسىنە تاقتى. بوز كىلەممەن قوش ايتىسقاننان كەيىن ۇستازدىق ەتتى. ەڭبەك جولىن قاراپايىم باپكەرلىكتەن باستاعان اعامىز 1982-1992 جىلدار ارالىعىندا قازاقستاننىڭ جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار قۇراماسىنىڭ اعا جاتتىقتىرۋشىسى بولدى. بايراقتى باسەكەلەردە بالۋاندارىمىز تولاعاي تابىسقا قول جەتكىزگەن سوڭ قويشىبەك ۇلتتىق قوماندامىزدىڭ تىزگىنىن ۇستادى. بۇل قىزمەتتى ول تابانى كۇرەكتەي 18 جىل اتقاردى.
سامبو – وليمپيا ويىندارىنىڭ باعدارلاماسىنا ەنبەگەن سپورت ءتۇرى. سول سەبەپتى وعان مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قارجى ماردىمسىز. ارينە, ونداي از قاراجاتپەن بارلىق جىرتىعىڭدى جاماي المايسىڭ. سوعان قاراماستان, كەراعاڭ باستاعان قازاقستاننىڭ بالۋاندارى تالاي ءدۇبىرلى دودادا زور تابىستارعا قول جەتكىزدى. تارقاتىپ ايتساق, اتالعان مامان باس باپكەرلىك قىزمەت اتقارعان كەزەڭدە 60-قا جۋىق سامبوشىمىز الەم چەمپيوناتتارىندا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. 10 ورەنىمىز جاھاندىق دودالاردىڭ باس جۇلدەسىن ولجالادى. الەم كۋبوگى مەن ازيا بىرىنشىلىكتەرىندە ولجاعا كەنەلگەن بالۋاندارىمىزدىڭ قاتارى تىپتەن قالىڭ.
كەرەي اعا ايتاتىن: «تورتكۇل دۇنيەنى مويىنداتىپ, الەم چەمپيونى اتاعىنا قول جەتكىزۋ دارا تۋعان تۇلعالاردىڭ پەشەنەسىنە عانا جازىلاتىن باق. ول ءۇشىن ادام بويىندا سان الۋان قاسيەتتىڭ بولۋى شارت. اقىل-وي, ايلا-ءتاسىل, كۇش-جىگەر, زەردە مەن پاراسات, زەرەكتىك پەن العىرلىق, قايسارلىق پەن قاجىر-قايرات, جانكەشتىلىك پەن جانقيارلىق, توزىمدىلىك پەن تاباندىلىق, تەمىردەي ءتارتىپ پەن ەرەن ەڭبەك, جەڭىسكە دەگەن قۇشتارلىق... وسىلاردىڭ بارلىعى قاجەت. باپكەرلىك مەكتەپتىڭ مىقتىلىعى, ۇستانعان باعىتتىڭ دۇرىستىعى, ۇستاز بەن شاكىرت اراسىنداعى ىشكى ۇيلەسىم, ءوزارا تۇسىنىستىك, اۋىزبىرشىلىك, سىيلاستىق... ءبارى-ءبارى كەرەك. مەنىڭ قول استىمدا جاتتىققان بالۋاندار اراسىنان اسحات شاحاروۆتى بولە-جارا اتار ەدىم. الەم چەمپيونى اتانۋ ءۇشىن سپورتشىعا قانداي قاسيەت قاجەت بولسا, سونىڭ بارلىعى وسى جىگىتتىڭ بويىنان تابىلدى. سونىڭ ارقاسىندا ادۋىندى اسحات ءبىر ەمەس, ءۇش رەت الەم چەمپيونى اتانىپ, الاشتىڭ ماقتان تۇتار ۇلىنا اينالدى. كوپ كەشىكپەي ەربولات بايباتىروۆ وزىندىك مانەرى, وزىنە عانا ءتان ونەرىمەن كوپتىڭ ىشىنەن سۋىرىلىپ شىقتى. ەربولات ءتورت رەت تورتكۇل دۇنيەنىڭ تەڭدەسسىزى دەپ تانىلدى. ءار جىلدارى الەم چەمپيونى اتاعىنا قول جەتكىزگەن باۋىرجان سادىحانوۆ, قونىس جەتپىسوۆ, داۋرەن جايناقوۆ جانە ازامات مۇقانوۆ سىندى جالىندى جىگىتتەردى قالاي ماقتاساق تا جاراسادى. وزدەرىنىڭ ەڭبەكقورلىعى مەن جانكەشتىلىگى, تاباندىلىعى مەن توزىمدىلىگىنىڭ ارقاسىندا ولار دا كوز ارباعان بيىكتەردى باعىندىردى».
كەزىندە, كەرەي قويشىبەكتىڭ ءداۋىرى ءجۇرىپ تۇرعان تۇستا سپورت سالاسىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعان ازاماتتار تاراپىنان دزيۋدو كۇرەسىنەن ۇلتتىق كوماندامىزدىڭ باس باپكەرى بولۋ نەمەسە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى سپورت مەكتەپتەرىنىڭ ءبىرىن باسقارۋ جونىندە تالاي ۇسىنىس ءتۇستى. الايدا اسىل اعامىز ءوزىنىڭ ۇستانعان ومىرلىك قاعيدالارىنا بەرىك بولىپ, جوعارىداعى اڭگىمەلەردىڭ بىرەۋىنە قۇلاق اسپادى. ويتكەنى ول سامبونى شەكسىز سۇيەتىن. كۇرەستىڭ وسى ءتۇرىنىڭ كوسەگەسىن كوگەرتسەم دەپ, تاڭنىڭ اتىسىنان كۇننىڭ باتىسىنا دەيىن سپورت زالىنان شىقپادى. كوپ وقىدى, ىزدەندى. ودان قالسا, ۇزدىكسىز ءوتىپ تۇراتىن وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارى مەن سانسىز جارىستار تاعى بار. شاكىرتتەرىمنىڭ شەبەرلىگىن شىڭدايمىن, ولاردى بيىككە جەتەلەيمىن, قازاق سامبوسىن بيىك بەلەستەرگە كوتەرەمىن دەپ, جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەدى. ءبىر سوزبەن ايتساق, كەراعا سامبونىڭ وتىمەن كىرىپ, ك ۇلىمەن شىقتى. ول ءوز شاكىرتتەرىن پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەپ, ولاردىڭ رۋحاني جاعىنان دا جەتىلۋىنە اسا زور ءمان بەردى. باس باپكەر ۇلتتىق قۇراما ساپىنداعى بالۋانداردى الماتىداعى مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى دراما تەاترىنا جەتەلەپ اپارا جاتقانىن ءدۇيىم ءجۇرت سان مارتە كوردى. وسى ورايدا «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە بەرگەن ءبىر سۇحباتىندا ونىڭ: «تەاتر – كيەلى جەر. ول جەرگە ادام رۋحاني ءلاززات الۋ ءۇشىن بارادى. مەن شاكىرتتەرىمە سونى تۇسىندىرگىم كەلدى. جاتتىعۋدان قولىمىز قالت ەتسە, ولاردى تەاترعا جەتەلەيمىن. «كىتاپ, گازەت-جۋرنال وقىڭدار» دەپ بالۋاندارعا ۇنەمى ايتىپ وتىرامىن. ويتكەنى سپورتتى قويعان سوڭ دا ءومىر جالعاسادى. سول كەزدە ولار تۋرا جولدان اداسىپ قالماسا ەكەن دەپ تىلەيمىن», دەپ ايتقانى ءالى ەسىمىزدە.
ك.قويشىبەك ءتارتىپ ماسەلەسىنە كەلگەندە وتە قاتال بولدى. سپورتتىق رەجىمدى ءوزى ەشۋاقىتتا بۇزبايتىن جانە وزگەلەرگە دە بۇزعىزبايتىن. ۇلتتىق قۇراما ساپىندا ونەر كورسەتىپ جۇرگەندەردىڭ دەنى – كۇش-قۋاتتارى بويلارىنا سىيماي تۇرعان كىلەڭ جاستار. ارينە, 20-25 جاستاعى جالىنداعان جىگىتتەر توي-دۋماننىڭ ورتاسىندا بولۋدى, بي كەشتەرىنە بارۋدى, قىز-قىرقىنمەن سەرۋەندەگەندى قالايتىنى انىق. وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىندا نەمەسە جاۋاپتى سايىستار قارساڭىندا بالۋاندار قىزىق قۋىپ كەتسە نەمەسە ءسال بوساڭسىسا, كەراعانىڭ ولارمەن اڭگىمەسى قىسقا بولاتىن. سامبوشى نە جارىستان شەتتەتىلەدى, نە كوماندادان قۋىلادى.
كەرەي اعا ايتاتىن: «ارينە, تويدىڭ كوپ بولعانى جاقسى عوي. بىراق ءار نارسە ءوز ورنى, رەتىمەن بولۋى كەرەك. باستاپقى كەزدە شاكىرتتەرىم «اعامنىڭ تويى ەدى, اپامنىڭ تۋعان كۇنى ەدى, قۇدا-جەگجاتتىڭ مەرەيتويى ەدى» دەپ مەنەن ءجيى سۇراناتىن. بىراق مەن سپورتتىق رەجىمدى بۇزۋعا تۇبەگەيلى قارسىمىن. ويتكەنى تەمىردەي ءتارتىپ بار جەردە عانا ناتيجە بولادى. بۇگىن توي, ەرتەڭ قوناق شاقىرۋمەن جۇرگەن سپورتشى دا, باپكەر دە ەش وسپەيدى. وسى قاراپايىم عانا قاعيدانى اينالامداعى ادامدارعا ۇعىندىرۋعا تىرىستىم. «بۇكىل جان-دۇنيەڭمەن سپورتقا بەرىل. قىزىق قۋا بەرمەي, تاڭداعان كاسىبىڭە ادال بول. سوندا عانا ناتيجە شىعادى. ەگەر دە ونى قالاماساڭ, سپورتتان قول ءۇز دە, توي تويلاپ جۇرە بەر» دەپ سان مارتە شاكىرتتەرىمە زەكىپ تە تاستاعانمىن. ءبىر بىلەتىنىم, بوز كىلەم بوساڭدىقتى كوتەرمەيدى. رەجىم بۇزىلسا, بەرەكە كەتەدى. بەرەكە كەتسە, تابىس بولمايدى. بالۋاندارعا دا, باسقالارعا دا ۇلگى بولسىن دەپ, ءوزىم دە تالاي تويدان سانالى تۇردە باس تارتتىم. تۋىسقاندارىم مەن جورا-جولداستارىما دا «جاتتىعۋ جيىنى ءوتىپ جاتقان كەزدە مازالاماڭدار» دەپ تالاي مارتە ەسكەرتتىم. وسىلايشا, ءبىراز اعايىننىڭ وكپەسىنە قالدىم».
2010 جىلى كەرەي قويشىبەك قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى قىزمەتىنەن كەتتى. دەسەك تە ول ءوزىنىڭ سۇيىكتى ىسىنەن ەش الىستاعان جوق. ءومىرىنىڭ سوڭعى كۇندەرىنە دەيىن ابىز اقساقال سامبوشىلار مەن دزيۋدوشىلاردىڭ وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىنان قالعان ەمەس. جاس ماماندار مەن بىلەكتى بالۋاندارعا بار بىلگەنىن ۇيرەتىپ, اقىل-كەڭەسىن بەرۋدەن ءبىر جالىققان جوق. جەكەلەگەن بالۋانداردى دايارلاپ, ولاردى ءدۇبىرلى دودالارعا قوستى. ءوزى دە ءتۇرلى جارىستارعا قاتىسىپ, سولاردىڭ بارلىعىنان دا قانجىعاسى مايلانىپ قايتتى. ناقتىلاپ ايتساق, جاسى 70-كە كەلگەنشە كەراعا سامبو مەن دزيۋدو كۇرەسى بويىنشا ارداگەرلەر اراسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت باس جۇلدەنى ولجالادى. ونىڭ سىرتىندا كۇمىس جانە قولا جۇلدەلەرى تاعى بار.
مىنە, وسىنداي مايتالمان مامان, بىلىكتى باپكەر, اسىل ازامات فانيدەن باقيعا اتتاندى. بۇكىل سانالى عۇمىرىن ەل سپورتىن وركەندەتۋگە ارناعان كەرەي قويشىبەكتىڭ ەرەن ەڭبەگىن ەل-جۇرت ەشۋاقىتتا ۇمىتپايدى. ول كىسىنىڭ جارقىن بەينەسى سپورتشىلار قاۋىمى مەن مىڭداعان شاكىرتتەرىنىڭ جادىندا ءاردايىم ساقتالاتىنى انىق.
الماتى
