شىنىندا دا كەمەل حالىق بولۋ ءۇشىن نە ىستەۋىمىز كەرەك؟ كەمەل حالىق قانداي قۇندىلىقتاردى باسشىلىققا الۋى قاجەت؟ كەمەل حالىقتىڭ باستى قاسيەتتەرى مەن كورسەتكىشتەرى, ولشەمدەرى قانداي؟ كەمەلدىلىكتى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن سانامىز بەن ويىمىزداعى قانداي كەمشىلىكتەردەن باس تارتۋىمىز كەرەك دەگەن سان مىڭداعان سۇراق تۋىندايتىنى ءسوزسىز. بۇل بىرىنشىدەن. ەكىنشىدەن, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىن ارتقا تاستاعان قازاق قوعامىنىڭ بۇگىنگى رۋحاني دۇنيەسى تاۋەلسىزدىكتى «بارىنەن قىمبات, اسىل قازىنا» رەتىندە كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋعا جانە ونى قورعاۋعا دايىن با؟ بۇل سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن ۇلتتىڭ مەنتالدىق بولمىس ەرەكشەلىكتەرىنە, قازىرگى قوعام جاعدايىنداعى رۋحاني قۇندىلىقتارى مەن ۇستانىمدارىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋ تەندەنتسياسىنا نازار اۋدارعان دۇرىس. ول ءۇشىن حح عاسىر بويى قالىپتاسقان ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني بولمىسى مەن مەنتالدىق كەڭىستىگىنە نازار اۋدارايىق.
ارينە, حح عاسىر بويى ۇلت بولمىسىندا تەك جامان قاسيەتتەردى قالىپتاستىردى دەسەك, ارتىق ايتقان بولار ەدىك. حح عاسىردا ۇلتتىڭ ساۋاتتىلىعى, بىلىمگە دەگەن قۇشتارلىعى ارتتى. قازاق ءبىلىمدى, ساۋاتتى حالىقتاردىڭ بىرىنە اينالدى. قازاق حالقى عىلىم مەن تەحنيكانى, جاڭا تەحنولوگيالار مەن كوممۋنيكاتسيانىڭ, مادەنيەت پەن ونەردىڭ سان الۋان ءتۇرىن مەڭگەردى. الەم حالىقتارىمەن بايلانىسقا تۇسە وتىرىپ, ءارتۇرلى مادەنيەتتەر مەن ويلاردى, دۇنيەتانىمدار مەن ۇستانىمداردى, قۇندىلىقتار مەن داستۇرلەردى ءوز قازانىندا قايناتا وتىرىپ, ءوزىنىڭ ەتنوستىق, رۋحاني بىرلىگىن ساقتاي ءبىلدى, وركەنيەت كوشىنە ىلەسىپ ءوزىنىڭ دامۋ جولىن تاڭداۋعا مۇمكىندىكتەر باسپالداقتارىن قالادى. حح عاسىردا قازاق جەرىندە جاڭا الەۋمەتتىك-ساياسي قۇرىلىمدار مەن قوعام ينستيتۋتتارى, مەملەكەتتىڭ بيلىك تارماقتارى (اتقارۋشى, زاڭ شىعارۋشى, سوت) تولىققاندى, زامان تالاپتارىنا ساي ءوز جۇمىستارىن اتقاردى. اگرارلىق جانە يندۋستريالدىق قوعام ەرەكشەلىكتەرىنە ساي مەنتالدىق بولمىسىن قالىپتاستىردى. قازاققا ءتان اشىقتىق پەن باۋىرمالدىقتىڭ, شىنايىلىقتىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتتى. بوتەندى جاتسىنباي, ءوز باۋىرىنا باستى, ءبىر ءۇزىم نانىمەن, كەڭ پەيىلىمەن ءبولىستى. ءوزىنىڭ بەيبىتسۇيگىش حالىق ەكەنىن دالەلدەدى. ادامگەرشىلىكتى, پاراساتتىلىق پەن دانالىقتى, ار مەن ۇياتتى تۋ ەتتى. دۇنيەگە, قورشاعان ادامي بولمىسقا ادامگەرشىلىك تۇرعىسىنان قاراي ءبىلدى, بارلىعىن وسى بيىكتىكتەن باعالاپ وتىردى. رۋحاني قۇندىلىقتاردى ماتەريالدىق قۇندىلىقتاردان جوعارى قويدى. «ارىم – جانىمنىڭ ساداعاسى» دەپ, ۇرپاعىن تاربيەلەدى. ء«ولى رازى بولماي, ءتىرى بايىمايدى» دەپ, ارۋاقتارىن سىيلادى. «وتان وت باسىنان باستالادى» دەپ وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى تاربيە كوزى رەتىندە قاراستىردى. ەر مەن ەلدى, انا مەن جەردى ەگىز ۇعىم دەپ قابىلدادى, كىندىك قانى تامعان جەردى اتامەكەنىم دەپ سانادى. ءتىلدى ونەر الدى دەپ ءتۇسىندى, ءسوز قۇدىرەتتىلىگىنە سەندى, داۋىن ءبىر اۋىز سوزبەن شەشە ءبىلدى, سوزگە توقتادى, «ۇلكەن تۇرىپ, كىشى سويلەگەننەن بەز» دەپ ۇرپاعىن تاربيەلەدى. قىزىنا بولاشاق انا دەپ قارادى. بۇل قازاق حالقىنىڭ مەنتالدىق بولمىسىنىڭ باستى ەرەكشەلىكتەرى ەدى.
دەسەك تە, كەشەگى توتاليتاريزم جانە ونىڭ يدەولوگياسى قازاقتىڭ ۇلتتىق ساناسىنىڭ تۇتاستىعىنا جازىلماستاي جارا سالدى, ۇلتتىق سانا تاپتىق سانانىڭ قۇربانى بولدى, ۇلتتىڭ تاريحي جادى ءوزىنىڭ ءتول تاريحىنان تىسقارى قالىپتاستى. باسقاشا ايتقاندا, توتاليتارلىق يدەولوگيا ۇلتتىق سانانى «تۋلاقشا» يلەدى, ءوز قۇندىلىقتارىن ۇلتتىق سانانىڭ نەگىزى, قوزعاۋشى, جەتەكشى كۇشى دەپ ۇقتىردى. توتاليتارلىق جۇيە قالىپتاستىرعان رۋحاني قۇندىلىقتار مەن ۇستانىمدار ءۇردىسى توقتاعانمەن ونىڭ رۋديمەنتتەرى ءالى دە بولسا سانامىزدا سايراپ جاتقانى بارشاعا ايان. كەيدە وتكەندى اڭساپ, كەشەگى كەڭەستىك داۋىرگە قايتا ورالۋدى كوزدەيتىن بەلسەندىلەر بۇگىنگى قوعامدىق سانانىڭ دامۋ باعىتىنا اسەر ەتۋگە تىرىسىپ باعۋدا. توتاليتارلىق يدەولوگيانىڭ ساياسي بىرىكتىرگىش قاسيەتىنىڭ ەرەكشەلىگى مەن قۇدىرەتتىلىگىنە ءمان بەرىپ, ونى ءتىرىلتۋدىڭ جولدارىن قاراستىرۋدا. وسىنداي ساناداعى ء«ولارا شاق», بۇگىنگى تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىر-قاسيەتىن, ونىڭ باعاسىن انىقتاۋعا اسەر ەتۋدە.
ححI عاسىر قازاق ءۇشىن نارىقتىق ەكونوميكا, اقپاراتتىق جانە تسيفرلى تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن, ليبەرالدىق سيپاتتاعى قۇندىلىقتاردىڭ زامانىنا اينالىپ وتىر. بۇل عاسىر قازاق مەنتاليتەتىنە وزىندىك وزگەرىستەر اكەلگەنى بەلگىلى. ناقتى ايتار بولساق, قازاق حالقى نارىقتىق ەكونوميكانىڭ قىر-سىرىن, ونىڭ تەتىكتەرى مەن ادىستەرىن مەڭگەرە ءبىلدى. ولاردىڭ ىسكەرلىك, كاسىبي بەلسەندىلىكتەرى ارتا ءتۇستى. «پايدا», «بايلىق», «تابىس», «اقشا», «ايىرباس», «ۇسىنىس», «سۇرانىس», «مۇددە», «تيىمدىلىك» جانە ت.ب. سياقتى نارىقتىق ەكونوميكالىق ۇعىمداردى جەتە مەڭگەرە وتىرىپ, جالپى ەكونوميكالىق ەركىندىك جانە كاسىپكەرلىكتى, باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى دامىتا ءبىلدى. ۇلت مەنتاليتەتىنىڭ پراگماتيكالىق سيپاتى ارتىپ, ونىڭ ەكونوميكالىق ۇستانىمدارى نىعايدى. ۇلت مەنتاليتەتى پاتەرناليزم, ماسىلدىق, جايباسارلىق سياقتى پسيحولوگيالىق قۇبىلىستاردان ارىلا باستادى.
دەسەك تە, رۋحاني سالاداعى جەڭىلىستەرىمىز وركەنيەت جولىنداعى قازاق قوعامىنىڭ ءوزارا بىرەگەيلەنۋى مەن تۇتاستانۋىنا اۋىر سوققى بولىپ وتىرعانى بەلگىلى. رۋحاني ازعىنداۋلار مەن اۋىتقۋلار, ەتيكالىق, ەستەتيكالىق دەزينتەگراتسيالار, شەكتەن شىققان كورگەنسىزدىك پەن باسسىزدىقتار ۇلتتىڭ ءبىرتۇتاس بولىپ ۇيۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزۋدە. توبىرلىق پسيحولوگيا جالپىلاما سيپات الا باستادى. تۇتىنۋشىلىق دۇنيەتانىم مەن ءىس-ارەكەت فورماتى باسىمدىلىققا يە بولىپ, ۇلتتىق قاسيەتتەر مەن ادامي قۇندىلىقتار كەرى ىسىرىلۋدا. مۇنداي توبىر وكىلىنىڭ دىتتەگەنى دە باسقا, ومىرلىك ۇستانىمدارى دا وزگەشە. جاسامپازدىق ءىس-ارەكەتتى تۇتىنۋشىلىق مەنتاليتەت اۋىستىرۋ ۇستىندە. سەزىمدىك, تاندىك قاجەتتىلىكتەردى قاناعاتتاندىرۋ, كوڭىل كوتەرۋ, ومىردەن تەك ءلاززات ىزدەۋ, ساۋىق-سايران سالۋ, قۇمارلىقتى باسۋ ادامدار ءىس-ارەكەتىنىڭ جەتەكشى تەتىكتەرىنە اينالۋدا. مۇنداي سيپاتتاعى ادامدار سانى جىل ساناپ كوبەيىپ كەلەدى, بولاشاقتا دا كوبەيە بەرمەك. ونداي ادامداردىڭ دۇنيەتانىمى رۋحاني قۇندىلىقتاردان الشاق. مۇنداي تىرشىلىك يەسى وزگەنىڭ اقىلىنا سەنگىش, بوتەننىڭ كەڭەسىن قابىلداعىش, ەلىكتەگىش, سىرتقى ىقپالعا بەيىم بولىپ كەلەدى. وندا سىني ويلاۋعا ورىن جوق. مانيپۋلياتسيانىڭ وبەكتىسىنە ءجيى اينالىپ, قاتەلىكتەرگە كوپ بوي الدىرادى. ولار تۇتىنۋشىلىق قوعامنىڭ جەمىسى جانە باستى سۋبەكتىسى. ءىس-ارەكەتتەرىندە ەتيكالىق نورمالار مەن ادامگەرشىلىك ۇستانىمدار ءجيى اۋىسىپ, جاۋىزدىق پەن ىزگىلىك, ادىلەتتىلىك پەن ادىلەتسىزدىك, ار مەن ارسىزدىق ءجيى ورىن الماسىپ تۇرادى. مۇنداعى باستى سەبەپ – رۋحاني مەشەۋلىك, جەكە تۇلعالىق قاسيەتتەردىڭ قالىپتاسپاۋى. وندايلار ءۇشىن توبىرلىق سانا شەڭبەرىندە قالۋ الدەقايدا ءتيىمدى جانە ىڭعايلى. وسى جاعدايدا تاۋەلسىزدىكتى قالاي قورعاي الامىز؟
بىزدە تۇتىنۋشى قوعامدى قالىپتاستىرىپ وتىرعان مۇنداي اعىمدارعا قارسى تويتارىس بەرەتىن رۋحاني كۇشتەردىڭ قاينار كوزى قايدا؟ جاسامپاز رۋحاني كۇشتەردىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرى قانداي دەگەن سۇراقتار تۋىندايدى. ارينە, ويعا بىردەن ورالاتىن قۇندىلىقتار, ول – وتانسۇيگىشتىك, پاتريوتيزم, ار, نامىس, ۇيات, ادىلەتتىلىك, پاراساتتىلىق, بىلىمپازدىق, ەڭبەكقورلىق, دوستىق, ءوزارا سىيلاستىق, ءوزارا كومەك, مادەنيەتتىلىك جانە ت.ب. قۇندىلىقتار. اتالعان قۇندىلىقتاردى قوعام ساناسىنا سىڭىرمەي تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىر-قاسيەتىن ءتۇسىنۋ استە مۇمكىن بولمايتىنى ءسوزسىز.
شىندىعىندا, تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتورتىنشى ون جىلدىعىنا اياق باسقاندا, ۇرپاق اۋىسىپ, ولاردىڭ دۇنيەتانىمى مەن قۇندىلىقتاردىڭ قالاۋى وزگەرىپ جاتقاندا تاۋەلسىزدىكتى كىم باياندى ەتەدى دەگەن سۇراقتىڭ تۋىنداۋى زاڭدى قۇبىلىس. دۇنيەگە الدىڭعى ۇرپاققا ۇقسامايتىن, وتىزىندا وردا بۇزاتىن, قىرقىندا قامال الاتىن جاستار كەلدى دەپ, ءۇمىتىمىزدى ۇكىلەپ وتىرعان جايىمىز بار. دەسەك تە, بۇگىنگى جاستاردىڭ رۋحاني الەمى قانداي, ولار ءۇشىن باستى قۇندىلىقتار نەدە, ولاردىڭ ومىرلىك ۇستانىمدارى ەلدى قاي جاعاعا شىعارماق دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ, الەۋمەتتىك-پسيحولوگيالىق بولمىسىنا تەرەڭىرەك كوز جىبەرەر بولساق, كوپتەگەن «اتتەگەن-اي»-لاردى بايقاۋعا بولادى. سولاردىڭ ءبىرى, جاستاردىڭ جالعان يميدج-كەلبەت جاساۋعا قۇشتارلىعى. كەيدە جالعان يميدجگە مالسىنىپ ءوزىنىڭ شىنايىلىعىنان الشاقتاپ, قولداۋشىلار مەن جانكۇيەرلەرىنىڭ ارقاسىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقانى قانشاما؟! قىسقاشا ايتقاندا, ءبىزدىڭ جاستارعا دۇرىس, سىني تۇرعىدان وزدەرىنە وزىندىك باعا بەرۋ جەتىسپەيتىن ءتارىزدى. بىرەۋلەر جاستارعا البىرتتىق پەن بوزبالالىق ءتان دەپ ايتار. وندايعا كەشىرىممەن قاراعان ابزال دەپ, ءوزىمىزدى تاعى ءسال جۇباتارمىز. دەسە دە, جاستار ءۇشىن ماڭىزدىسى وزگە بىرەۋلەردىڭ قولپاشتاۋى مەن ماداقتاۋى بولماسا كەرەك. قولپاشقا ورانعان قۇرمەت كۇشەيگەن سايىن ەل الدىندا تۇرعان ۇلى ىستەردى مەڭگەرۋمەن باعىندىرۋدىڭ اۋىلى الىستاي بەرۋى مۇمكىن ەكەنىن ەستەن شىعارماعان دۇرىس. تەك, سول ۇلى ىستەردى مەڭگەرگەندە عانا, سول جولداعى ادال جاسامپاز ەڭبەك ناتيجەسىن قوعام دۇرىس جانە ءادىل باعالاي بىلگەن جاعدايدا عانا رۋحاني سەرپىلىس بولاتىنى بەلگىلى. ازىرگە بۇل جولدا جاستارىمىزدى ۇمىتتەندىرۋ باسىم. تىرلىك تە, قارەكەت تە سودان اسپاي وتىر. ونداي باعالاۋ توبىرلىق ورتاعا ءسىڭدىرۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولى بولۋى دا ىقتيمال. ماسەلەن, الەمدىك دەڭگەيدەگى تالانتتى ءانشى ديماشتىڭ ونەرىن الىپ قارايىق. ءان الەمىندەگى مۇنداي بىرەگەي قۇبىلىستى دۇرىس باعالاي ءبىلۋ دە قوعام مۇشەلەرىنەن مادەني بيىكتىكتى تالاپ ەتەدى. وكىنىشكە قاراي, كوپ جاعدايدا ديماش ونەرىنە قالىپتاسقان ءداستۇرلى دەڭگەي تۇرعىسىنان باعا بەرۋ بار ەكەنىن بايقايمىز. سونىمەن بىرگە, بۇل بۇگىنگى تۇتىنۋشىلىق قوعامنىڭ ويلاۋ جانە تالعامپازدىق دەڭگەيىن كورسەتەدى.
تاۋەلسىزدىكتى قورعاۋ بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ مىنەز-قۇلقى مەن قايرات جىگەرىنىڭ دەڭگەيىنە, ساپالىق قاسيەتتەرىنە تىكەلەي بايلانىستى ەكەنى ءمالىم. بۇل ماسەلە, اقپاراتتىق, تسيفرلى تەحنولوگيا, جاساندى ينتەللەكتى جاساۋ زامانىندا ەرەكشە سيپاتقا يە بولۋدا. تۇتىنۋشىلىق قوعامدا ولاردىڭ مىنەز-قۇلقى, ويلاۋ جۇيەسى, دۇنيەنى قابىلداۋ دەڭگەيى دە ستاندارتتالعان با دەرسىڭ. ولار كەيدە كونۆەيەردەن شىققان «ماشينالاردى» ەسكە سالاتىنداي. كەرەك دەسەڭىز, ولار بوگدەگە ۇقساۋعا, باسقالارعا ەلىكتەۋگە, جەتەككە ىلەسۋدى عانا ۇيرەنگەن ءتارىزدى. كوپ جاعدايدا ولاردىڭ مەنتالدىق جۇيەسى توبىرلىق مادەنيەت جەتىستىكتەرىمەن ارلەنگەن, تولىقتىرىلعان با دەرسىڭ. ناتيجەسى – جاتتاندى قايتالاۋدان شىققان ءىس-ارەكەت, تۇپنۇسقالىق سيپاتتان ادا قارىم-قاتىناس, كوزقاراس پەن ۇستانىم. ولاردىڭ دۇنيەتانىمى مەن رۋحاني دۇنيەسىندە ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا ورىن قالماعان, ياعني ورنىقپاعان. ولار ءۇشىن شوقان, اباي, شاكارىم, ءاليحان, احمەت, مىرجاقىپ, مۇحتار, قانىش, باۋىرجان يدەال ەمەس. حالقىنا قىزمەت ەتۋ, ۇلتىنىڭ كەرەگىنە جەگىلۋ, قۇندىلىقتارىن قورعاۋ ماقسات ەمەس. وسىنداي جاعدايدا تاۋەلسىزدىكتى قورعايتىن, ونىڭ قادىر-قاسيەتىن دۇرىس باعالاي الاتىن ۇرپاق قايدا ەكەن دەپ ويلايسىڭ. ارينە, ەل بولعاسىن, ونىڭ جاقسىسى دا, جامانى دا, تەكتىسى دە, تەكسىزى دە بولادى. دەسەك تە, قازاققا قىزمەت ەتۋدىڭ وركەنيەتتىك ۇلگىسىن جاساپ كەتكەن ۇلى بابالارىمىزدىڭ ىستەرى مەن ەرلىگى بۇگىنگى رۋحاني جاڭعىرۋىمىزدىڭ شىنايى نەگىزى بولۋ كەرەكتىگى ءسوزسىز دۇنيە.
قالىپسىزدىقتى تۇزەتۋ, وعان قارسىلىق تانىتۋدىڭ يدەولوگيالىق, تاربيەلىك, تانىمدىق ىقپالدارىن ارتتىرۋدىڭ ۋاقىتى جەتكەن ءتارىزدى. بولماعان جاعدايدا ءوزىن قور كورۋ اۋرۋى ۇدەي تۇسەدى, جاستاردىڭ جاسامپاز رۋحىنا تۇساۋ ءتۇسىپ, بوتەن قۇندىلىقتاردى پانالاپ, ونىڭ قاراڭعى قالتارىستارى مەن ءبىز ءۇشىن قاۋىپتى تۇستارىنا سەلت ەتپەيتىن ادەت قالىپتاسادى. ونى ءبىز كۇندەلىكتى تىرلىكتەن كورىپ تە ءجۇرمىز. سولاردىڭ ءبىرى الەۋمەتتىك كەڭىستىكتە كەڭ ەتەك الىپ وتىرعان جاساندىلىق (بۋتافوريا). جاساندىلىق, جاساندى كورىنىستەر قوعامنىڭ بارلىق سالاسىن, ءتىپتى جاستار ساناسىندا جاۋلاي باستاعان. قاي جەردە جاساندىلىق سول جەردە داعدارىس, ماعىناسىز تىرشىلىك, ارىن ساتىپ العا جىلجۋ, ادىلەتسىزدىك پەن زاڭسىزدىق بار ەكەنىن بىلسە دە, «ۇيىردەن اداسىپ قالامىن با؟» دەگەن ۇرەي, نەمەسە «كوپپەن كورگەن ۇلى توي» دەگەن تاپتاۋرىن بولعان تۇسىنىكتەر جاستار ساناسىن ۋلاي باستاعان ءتارىزدى. مۇنى, ءبىز «مەنتالدىق لاستانۋ» دەپ اتايمىز. بۇل ءوز كەزەگىندە «تۇلعاسىزدانۋعا» جول اشادى. سوندىقتان, بۇل ماسەلە, مەملەكەت پەن ۇلت, جالپى قوعام الدىندا تۇرعان رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولۋى ءتيىس.
قازاق مەنتاليتەتىنىڭ تاۋەلسىزدىكتى قورعاۋداعى مۇمكىندىكتەرىن سارالاۋدا ەرەكشە نازار اۋداراتىن ءبىر ماسەلە, ول ونىڭ ىشكى مۇمكىندىكتەرىنىڭ جاسامپازدىق سيپاتى. ونىڭ نەگىزىندە جاتاتىن باستى قۇندىلىقتارعا: اشىقتىق, ءوزارا سىيلاستىق, ءوزارا تۇسىنىك, مامىلەلىك ءبىلىمنىڭ سالتانات قۇرۋىن, ۇنەمشىل بولۋعا ۇمتىلۋدى جاتقىزۋعا بولادى. اتالعان قۇندىلىقتار اشىق قوعام, دەموكراتيا, قۇقىق ءتارىزدى وركەنيەتتىك قۇندىلىقتاردىڭ قاينار كوزى, رۋحاني نەگىزى ەكەنى ءسوزسىز.
قوعامنىڭ بىرىگۋى, ازاماتتىق كەلىسىم يدەياسى نەگىزىندە «مەنتالدىق بىرىگۋ» يدەياسى جاتسا كەرەك. مەنتالدىق بىرىگۋدەن تىسقارى جۇرگىزىلگەن «بىرىگۋلەر» قاشاندا جالعان, جاساندى. سوندىقتان, «تەگىڭە تارتساڭ توزبايسىڭ» دەپ ايتقان حالقىمىزدىڭ دانا ءسوزى ءوزىنىڭ ماڭىزدىلىعىن بۇگىندە تاعى ءبىر دالەلدەپ وتىر. تەكتىلىك يەگەرشىلىككە, مۇراگەرشىلىككە جول سىلتەيدى, تاۋەلسىزدىكتى باياندى ەتەدى, تۇعىرىن مىزعىماستاي قىلادى. جاستاردىڭ تاۋەلسىزدىك جولىنداعى رۋحاني جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى. ۇلت مەنتاليتەتىنىڭ تۇتاستىعى دا, بۇگىنگى ۇرپاققا ۇلگى بولار ۇستانىمى دا وسىندا بولسا كەرەك.
تولەۋعالي قايىرجان ۇلى,
فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ
دوكتورى, پروفەسسور
